Όσιος Γρηγόριος ο Δεκαπολίτης - 20 Νοεμβρίου

[paulina]

20 Νοεμβρίου


ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ὁ ΔΕΚΑΠΟΛΙΤΗΣ, ὅσιος

῾Ο Γρηγόριος γεννήθηκε στὸ τέλος τοῦ 8ου αἰ. στὴν Εἰρηνού­πολη τῆς Δεκα­πόλεως τῆς ᾿Ισαυρίας. ῾Η Δεκάπολη ἦταν μία περιοχὴ τοῦ θέ­ματος τῆς Σελευκείας καὶ τὴν ἀποτελοῦ­σαν μία ὁμά­δα δέκα πόλεων, Γερμανικόπολις, Τιτιούπολις, Δομετιού­πο­λις, Ζηνού­πολις, Νεάπολις, Κλαυδιούπολις, Εἰ­ρηνούπολις, Και­σάρεια, Λαύζαδος καὶ Δαλισανδός. Οἱ γο­νεῖς του, Σέρ­γι­ος καὶ Μαρία, διακρίνονταν γιὰ τὴν ἀγάπη καὶ τὴ φρον­τί­δα τοῦ τέκνου τους. Στὴν κατάλληλη ἡλικία τῶν ὀκτὼ ἐτῶν, ἐνδιαφέρθηκαν γιὰ τὴ μόρφωση τοῦ παι­διοῦ τους, καθὼς καὶ γιὰ τὴν ἀπο­κατάστασή του ὅταν ἔφθασε στὴν νόμιμη ἡλικία.

᾿Αλλὰ οἱ πόθοι τοῦ νέου ἦταν διαφορετικοὶ τῶν προσ­δοκιῶν τῶν γονέων του· ἔτσι, ἐνῶ πορεύονταν μὲ δύο ὑπη­ρέ­τες, ποὺ θὰ χρησίμευαν ὡς μάρτυρες, γιὰ τοὺς ἀρρα­βῶνες στὸ σπίτι τῆς μέλλουσας μνηστῆς του, ὁ Γρηγόριος τοὺς ἐγ­κα­τέλει­ψε καὶ κατέφυγε “πρὸς δέ τινα ποιμένα λο­γικῆς ποί­μνης τῶν ἐν τῇ εἰρημένῃ Δεκαπόλει τελούντων, ἄρτι τῆς ἐπι­σκοπῆς ἀφέμενον καὶ μᾆλλον ἐν ὄρεσι διαιτώ­μενον διὰ τὴν τῆς ἐπι­σκοπῆς αἱρέσεως κακόβουλον καὶ φθοροποιὸν ἐπισύ­στασιν· καὶ γὰρ τὸ τῆς τῶν εἰκονομάχων ἐπεφύετο φρόνη­μα... τούτῳ φανερὸν καταστῆσαι βουλῆς ἐγένετο”, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν κουρὰ τὸν ἔστειλε σὲ ἕνα πλησιόχωρο μοναστήρι.

᾿Αργότερα, μετέβη, κατόπιν συμβουλῆς τῆς μητέρας του, στὸ μοναστήρι ὅπου εἶχε ἐγκαταβιώσει παλαιότερα ὁ ἀδελ­φός της Συμεών. ᾿Εκεῖ ὅμως διαπίστωσε ὅτι ὁ ἡγούμενος δὲν ἦταν τόσο θερμὸς πολέμιος τῶν εἰκονομάχων, “τοῖς αἱ­ρεσιώταις ἀδιαφό­ρως συμ­πεφυρμένου καὶ τῆς αὐτῶν βδελυ­ρίας καὶ κοινω­νίας ἐφαπτο­μένου”, καὶ ἔτσι ἦρθε σὲ δημόσια ρήξη, “αὐτός... τοῦ ποιμένος ἐξήλεγχεν καὶ τοῦ ἀγγελικοῦ ἐπαγ­γέλματος ἀναξίως πεπολι­τεῦσθαι τοῦτον ἐπέπληττεν”, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ τιμωρηθεῖ μὲ σκληρὲς σωματικὲς ποινές.

Κάτω ἀπὸ αὐτὲς τὶς συνθῆκες ἀνεχώρησε καὶ κατέ­φυ­γε στὸ μοναστήρι τοῦ θείου του Συμεών, ὁ ὁποῖος ἦταν ἀρ­χι­μαν­δρίτης τῶν μοναστηριῶν τῆς Δεκαπόλεως. Παρέμει­νε κοντά του δεκατέσσερα χρόνια καὶ ἀπομακρύνθηκε μόνο γιὰ νὰ ἀσκηθεῖ ἐντονότερα σὲ ἕνα σπήλαιο, γιὰ ἄγνωστο χρονι­κὸ διάστημα. ᾿Εκεῖ δέχθηκε καὶ τὴ θεία ἀποκάλυψη, ἡ ὁποία τὸν καλοῦσε, “ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἐν ᾗ σοι Θεῷ καλῶς εὐαρεστῆσαι συμβήσεται”.

᾿Απὸ τὴν ᾿Ισαυρία ἔφθασε στὴν ῎Εφεσο, λόγω ὅμως τοῦ χειμῶνος δὲν μποροῦσε νὰ συνεχίσει τὸ ταξίδι του καὶ ἀνα­γκάσθηκε νὰ καταφύγει σὲ ἕνα μοναστήρι στὰ περί­χω­ρα τῆς πόλεως. ῞Οταν ἦρθε ἡ ἄνοιξη ἀπέπλευσε γιὰ τὴν Κων­σταντι­νούπολη, παρὰ τὴ σφοδρή του ὅμως ἐπιθυμία νὰ ἐπι­σκεφθεῖ ἀμέσως τὴ βασιλεύουσα, προτίμησε νὰ παραμείνει στὴν Προ­κόννησο τοῦ Βοσπόρου, διότι ἐμαίνετο ἀκόμη ἡ αἵρεση τῶν εἰκονομάχων. Στὴν Προκόννησο τὸν φιλοξένησε κάποιος πτω­χὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ θάρρος νὰ παρακούσει τὴ διαταγὴ τῶν εἰκονομάχων ποὺ ἀπαγόρευε τὴ φιλοξενία τῶν μοναχῶν ὡς ἐπικινδύνων ἐχθρῶν.

᾿Απὸ τὴν Προκόννησο κρυφὰ διαπεραιώθηκε στὴν Αἶνο τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀκτῆς, καὶ ἀπὸ ἐκεῖ μὲ πλοῖο στὴ Χρι­στού­πολη, σημερινὴ Καβάλα, γιὰ νὰ καταλήξει μετὰ ἀπὸ πολλὲς δυσκολίες στὴ Θεσσαλονίκη. Στὴν πόλη “ξενίζεται παρά τινι ἀσκητικῆς μάνδρας καθηγουμένῳ Μάρκῳ τοὔ­νο­μα” γιὰ λίγο καιρό, διότι, ἐνῶ σκεπτόταν ποῦ νὰ στρα­φεῖ, ἀναπάντεχα συνάντησε ἕνα μοναχὸ ὁ ὁποῖος κατευ­θυνόταν πρὸς τὴ Ρώ­μη καὶ ἀποφάσισε νὰ τὸν ἀκολου­θή­σει. Ταξί­δευσαν μαζὶ μέχρι τὴν Κόρινθο καὶ ἀπὸ ἐκεῖ μόνος του πέ­ρασε στὸ Ρή­γιο τῆς Καλαβρίας, στὴ Νεάπολη καὶ τέλος στὴ Ρώμη, “εἰς ἣν ἀφι­κόμενος ἐπὶ μῆνας τρεῖς κελ­λίῳ ἐφησυχάσας”.

᾿Απὸ τὴ Ρώμη, μὲ ἐνδιάμεσους σταθμοὺς τὶς Συρα­κοῦ­σες καὶ τὸν ῾Υδροῦντα (᾿Οτράντο), ἐπανέκαμψε στὴ Θεσσα­λονίκη. ᾿Εδῶ ἐγκατεστάθη σὲ ἕνα κελλί, “πρὸς τῷ ναῷ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Μηνᾆ μονὴν ποιησάμενος” καὶ συντηροῦν­ταν ἀπὸ τὶς ἐλεημοσύνες τῶν εὐσεβῶν.

῾Η δράση τοῦ ὁσίου στὴν πόλη καὶ τὰ πλούσια πνευ­μα­τικά χαρίσματα -προορατικό, ἰάσεις-, εἶχαν σὰν ἀπο­τέ­λεσμα νὰ γίνει γνωστὸς καὶ περιζήτητος πνευματικὸς ὁδη­γός. Σύντο­μα δημιουργήθηκε ἕνας ἀξιόλογος πυρήνας μαθη­τῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγκαταστάθηκαν γύρω ἀπὸ τὸ κελλὶ τοῦ ἁγί­ου. Παρ᾿ ὅλα αὐτὰ ὅμως ποθοῦσε τὴ μόνωση· γι᾿ αὐτὸ στρά­φηκε στὴν ὕπαιθρο, μακρυὰ ἀπὸ τὴν πόλη, “σὺν ἑνὶ τῶν μα­θητῶν ὁρμῆ­σαι πρὸς τὰ τῶν Σκλαβηνῶν μέρη, ἠλπικότι ἐν τούτοις ἡσυχί­ας τῆς ἐπιθυμουμένης τυχεῖν”, ἀλλὰ ἀναγκά­σθηκαν νὰ ἐπι­στρέψουν γρήγορα διότι ὁ ὅσι­ος, φωτισμένος ἀπὸ τὸ Θεό, προέβλεψε τὶς ἐπικείμενες τα­ραχὲς καὶ αἱμα­το­χυσίες στὰ μέρη αὐτά, (“στάσις οὐ μικρὰ τοῦ τῆς ἐκείνης Σκλαβινίας ἐξάρχον­τος γέγονε, καὶ πολλὴ χύσις αἱμάτων πο­ταμηδὸν ἐπερρύει καὶ πυρίκαυστος ἡ περίχωρος ἐκείνη γέγο­νε, καὶ σκοτοδεινίας με­στή”.

᾿Απὸ τὴ Θεσσαλονίκη μετέβη στὴν Κωνσταντινού­πο­λη, φιλοξενούμενος ἀπὸ τὸ συγγραφέα τοῦ Βίου ᾿Ιγνάτιο Διά­κο­νο, καὶ ἐν συνεχεία ἐπεσκέφθη τὸν ῎Ολυμπο τῆς Βι­θυνίας. ῞Οταν ἐπέστρεψε στὴ Θεσσαλονίκη γνωρίστηκε πι­θανώτατα μὲ τὸν ᾿Ιωσὴφ τὸν ῾Υμνογράφο, μὲ τὸν ὁποῖο ἀπὸ τότε συν­δέ­θηκε στενά. Συνέθεσε μάλιστα ὁ ᾿Ιωσὴφ ᾿Ακολουθία καὶ Κα­­νόνα πρὸς τιμήν του μετὰ τὸ θάνατο τοῦ ὁσίου Γρηγορίου.

῾Ο Γρηγόριος ἀσθένησε σοβαρά καὶ οἱ πληροφορίες τῆς ἀσθενείας του ἔφθασαν μέχρι τὸ θεῖο του Συμεών, ὁ ὁποῖος ἐκρατεῖτο δέσμιος στὴ Βασιλεύουσα λόγω τῆς ἀντι­ει­κονομα­χικῆς του δράσεως, καὶ τὸν κάλεσε κοντά του. Τότε, μᾆλλον τὸ 840, καὶ μαζὶ μὲ τὸν ᾿Ιωσήφ, ὁ Γρηγόριος ἐγκα­τέλειψε ὁρι­στικὰ τὴ Θεσσαλονίκη καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴν Κωνσταντι­νούπολη. Παρὰ τὴν κακὴ κατάσταση τῆς ὑγείας του, ἀναμεί­χθηκε ἐνεργὰ στὸ κίνημα τῶν ᾿Ορθοδόξων κατὰ τῆς εἰκονομα­χικῆς πολιτικῆς τοῦ αὐτοκράτορα Θεο­φίλου (τὴν ἐποχὴ αὐτὴ πρέπει νὰ συνέβη καὶ ἡ ἀποστολὴ τοῦ ᾿Ιωσὴφ τοῦ ῾Υμνογρά­φου στὸν πάπα Ρώμης μὲ σχετικὴ ἐπιστολὴ τῶν ᾿Ορθοδόξων). ῞Ενα χρόνο ἀργότερα, ὁ ὅσιος Γρηγόριος ὁ Δεκα­­πολίτης “τῆς δωδεκάτης περανθείσης ἡ­μέρας τὴν τιμίαν αὐτοῦ ψυχὴν τῷ Θεῷ ἐναπέθετο μηνὸς Νοεμβρίου εἰκάδι”.

῾Ο Βίος δὲν ἀναφέρει τοὺς λόγους τῆς μακρᾆς καὶ ἐπί­­πονης περιπλάνησης τοῦ ὁσίου Γρηγορίου· πιθανὸν νὰ πρό­­κειται γιὰ μιὰ ἱεραποδημία λίγο ἰδιότυπη, ἀλλὰ ὄχι καὶ ἀσυ­­νήθη. ῾Η ἄποψη ὁρισμένων ἱστορικῶν ὅτι ἐνεῖχε κάποια σκο­­πιμότητα, δηλ. τὴ μεταφορὰ μηνύματος ἀπὸ τοὺς ᾿Ορ­θοδό­ξους στὸν πάπα Ρώμης σχετικὰ μὲ τὴν εἰκονομαχία δὲν μαρ­­τυρεῖται σαφῶς ἀπὸ τὸ Βίο, ἀλλὰ ἀποκτᾆ βάσιμη πιθανότη­τα ἂν συνδυασθεῖ μὲ τὶς πληροφορίες τοῦ Βίου τοῦ ᾿Ιωσὴφ τοῦ ῾Υμνογράφου (βλ. λῆμμα), μαθητοῦ τοῦ Γρη­γορίου. ῾Η πλούσια δραστηριότητα τοῦ Γρηγορίου δὲν ἀφή­νει καμμία ἀμφιβολία γιὰ τὴν ἐνεργὸ ἀνάμιξή του στὸν ὑπὲρ τῶν ἁγί­ων εἰκόνων ἀ­γώνα, ὥστε νὰ ἀναδειχθεῖ σὲ δεσπόζουσα φυ­σιογνωμία τοῦ 9ου αἰ.

[paulina]

Από την ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης
http://www.imth.gr

[fotis]

Ὁ Ὅσιος Γρηγόριος ὁ Δεκαπολίτης

Ἔζησε τὸν 9ο αἰώνα μ.Χ. καὶ καταγόταν ἀπὸ τὴν Εἰρηνόπολη τῆς Δεκαπόλεως. Τὴν χριστιανικὴ ἀνατροφή του ὄφειλε πρῶτα στὴν μητέρα του Μαρία, ἡ ὁποία μὲ τὴ ζωντανή της πίστη στὸ Χριστό, ἀνέθρεψε τὸ γιό της σύμφωνα μὲ τὶς ἐπιταγὲς τοῦ Εὐαγγελίου.
Ὁ Γρηγόριος ἔγινε μοναχὸς καὶ ἀγωνιζόταν ἔντονα γιὰ ἠθικὴ τελειοποίηση. Ἐκεῖνο ποὺ ἰδιαίτερα τὸν διέκρινε, ἦταν ἡ καλλιέργεια τῆς ἐγκράτειας στὸν ἑαυτό του. Τὴν θεωροῦσε ἀπαραίτητη γιὰ τὴν καθαρότητα τοῦ νοῦ καὶ τὴν ἠθικὴ κυριαρχία στὴ σάρκα. Καὶ σὲ ὅσους τὸν ρωτοῦσαν γιατί δίνει ἰδιαίτερη βαρύτητα σ’ αὐτὴν τὴν ἀρετή, ἀπαντοῦσε μὲ τὸν αἰώνιο λόγο τῆς Ἁγίας Γραφῆς: «Πᾶς ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται, ἐκεῖνοι μὲν οὒν ἴνα φθαρτὸν στέφανον λάβωσιν, ἡμεῖς δὲ ἄφθαρτον». Καθένας, δηλαδή, ποὺ ἀγωνίζεται, ἐγκρατεύεται σὲ ὅλα, ἀκόμα καὶ στὴν τροφὴ καὶ στὸ ποτό. Καὶ ἐκεῖνοι μέν, οἱ ἀθλητὲς τοῦ κόσμου, ἀγωνίζονται καὶ ἐγκρατεύονται γιὰ νὰ πάρουν στεφάνι ποὺ φθείρεται. Ἐμεῖς ὅμως, οἱ ἀθλητὲς τοῦ Χριστοῦ, ἀγωνιζόμαστε γιὰ ἄφθαρτο στεφάνι.
Ὁ Γρηγόριος ὅμως δὲν ἀρκέσθηκε μόνο στὴ μοναχικὴ ζωή. Μετεῖχε ἀπὸ κοντὰ στοὺς σκληροὺς ἀγῶνες κατὰ τῶν εἰκονομάχων βασιλέων. Ἔκανε πολλὰ ταξίδια καὶ τελικὰ ἐγκαταστάθηκε στὴ Θεσσαλονίκη, στὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ.
Ἐπιδόθηκε σὲ συγγραφὲς καὶ πέθανε ἀπὸ βαριὰ ἀρρώστια στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ 816 μ.Χ.

Ἀπολυτίκιον. Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Λυχνία ὡς δίπυρσος, τῶν θεϊκῶν δωρεῶν, ἀκτῖσι τῆς χάριτος, φωταγωγοῦσιν ἡμᾶς, Πατέρες οἱ ἔνθεοι, Πρόκλος τοῦ Βυζαντίου, ὁ σοφὸς Ποιμενάρχης, Γρηγόριος ὁ θεόφρων, Δεκαπόλεως γόνος· διὸ μετὰ προθυμίας, τούτοις προσέλθωμεν.

Κοντάκιον. Ἦχος γ’. Ἡ Παρθένος σήμερον.
Ἡ δυὰς ἡ ἔνθεος, τῶν θεοφόρων Πατέρων, βιοτῆς ὀρθότητι, καὶ τῶν δογμάτων τῇ αἴγλῃ, φάναντες, δικαιοσύνης ἐν τῷ στεφάνῳ, ὤφθησαν, τῆς Ἐκκλησίας νυμφαγωγία, ὁ Γρηγόριος καὶ Πρόκλος, οὓς εὐφημοῦντες Χριστὸν δοξάσωμεν.

Μεγαλυνάριον.
Ρήτωρ Ἐκκλησίας θεοειδής, Πρόκλε ἀνεδείχθης, Ἱεράρχης ὡς εὐκλεής, σκεῦος ἀρετῶν δέ, Γρηγόριε ὡράθης· διὸ τὴν πολιτείαν ὑμῶν γεραίρομεν.