Πνευματικές νουθεσίες Ιλαρίωνος Ιερομονάχου

[paulina]

Πνευματικές νουθεσίες
Ιλαρίωνος Ιερομονάχου

Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως
Πρέβεζα 1996
*****************************************************************
Ο Ιερομόναχος Ιλαρίων γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1779. Έγινε μοναχός στην Μονή Βαλαάμ το 1797. Αργότερα μετεγράφει και εγκατεβίωσε στην Έρημο (Μονή) του Σάρωφ. Εκεί, λόγω των πολλών του αρετών, επελέγει να είναι Πνευματικός Πατερας της Μονής.
Διακρινόταν για την απέραντη του ταπείνωση, την βαθειά του αγάπη, την πολλή του ψυχική καθαρότητα και την σπάνια ευλάβειά του.
Υποδεχόταν τους πάντες με πολύ ταπείνωση, αγάπη και χαρά. Και τους αποχαιρετούσε με τα ίδια αισθήματα.
Ο λόγος του ήταν τόσο σαφής, απλός και θερμός, ώστε ήταν αδύνατο να τον ακούσει, ακόμη και ο πιο ψυχρός άνθρωπος, χωρίς να ωφεληθεί. Ο π. Ιλαρίων εδοκιμάσθει από τον Κύριο ως χρυσός εν χωνευτηρίω, με διάφορες αρρώστιες, πίκρες και δοκιμασίες στις οποίες έλαμψε με την πίστη και την υπομονή του.
Εκοιμήθει στις 12 Νοεμβρίου 1841 στο Σάρωφ.
Του αοιδίμου αυτού ιερομονάχου σώζονται έντεκα "Διδαχές για Αρχαρίους" και εννέα επιστολές. Και οι διδαχές του και οι επιστολές του αποπνέουν το άρωμα της αγιασμένης ψυχής του. Και διδάσκουν πολύ βαθειά. Σαν τα ταπεινά λουλούδια του αγρού, μέσα στην απλότητά τους, κρύβουν πολύ δυνατά μηνύματα.

*********************************************************************
Α’. Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ

1. Αρχή, και ταυτόχρονα συγκεφαλαίωση, όλων των αρετών είναι η προσευχή. Γι’ αυτό ο απόστολος Παύλος λέγει: Αδιαλλείπτως προσεύχεσθε (Α’ Θεσσ. 5,17). Δηλαδή: Να επικαλείσθε το Όνομα του Θεού, χωρίς διαλείμματα, χωρίς διακοπές. Αδιάκοπα πρέπει να προσευχόμαστε.
Είτε συνομιλούμε, είτε καθόμαστε, είτε περιπατούμε, είτε εργαζόμαστε, είτε τρώγομε, ο,τιδήποτε κι αν κάνουμε, κάθε στιγμή και σε κάθε τόπο, όπου κι αν βρισκόμαστε, παντού και πάντοτε, πρέπει να επικαλούμεθα το Όνομα του Θεού.
Γιατί – όπως λέγει ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος – μόνον έτσι (δηλαδή μόνο με την επίκληση του Ονόματος του Χριστού) αντικρούονται οι πειρασμοί, που μας προκαλεί ο εχθρός μας.

2. Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος μας τα λέγει πιο παραστατικά:
Όταν επικαλείσαι το Όνομα του Ιησού, μαστιγώνεις τους εχθρούς σου. Να το χρησιμοποιείς το όπλο, που έχεις στα χέρια σου. Μαστίγωνε τους εχθρούς σου! Με όπλο το όνομα του Ιησού! Πιο αποτελεσματικό όπλο δε θα εύρεις πουθενά. Ούτε στον ουρανό. Ούτε στη γη (Λόγος Κ, στ).

3. Την λύπη και την αθυμία (= κακοκεφιά) μόνο η προσευχή την διώχνει από την καρδιά. Μόνο αυτή κάνει την ψυχή να γεμίζει με γαλήνη και πραότητα. Μόνο αυτή κάνει να λάμπει στο πρόσωπό μας η χαρά και η ευχάριστη καλή διάθεση.
Με την προσευχή – ναι, μόνο με την προσευχή! – θα μπορέσουμε να αποκτήσουμε τα διάφορα πνευματικά αγαθά. Και μόνο με την προσευχή θα μπορέσουμε να τα αυξήσουμε.

[paulina]

Β’. Η ΑΥΤΟΜΕΜΨΙΑ

1. Η αυτομεμψία είναι μια επιστήμη. Για να την μάθεις, πρέπει να την σπουδάσεις. Με άλλα λόγια: Πρέπει να φροντίσεις, να το κάμεις πιστεύω σου και δουλειά σου, κάθε στιγμή μέσα σου να κατηγορείς τον εαυτό σου. Όχι τους άλλους.
Φρόντισε να ρίχνεις το άδικο στον εαυτό σου. Όχι στους άλλους. Τον εαυτό σου πρέπει να ονομάζεις βλάκα, ανόητο, τρελό, κοιμισμένο, αδιάφορο, τεμπέλη, ακατάστατο. Τον εαυτό σου! Όχι τους άλλους!

2. Ο αββάς Δωρόθεος γράφει: Όποιος έχει αυτομεμψία, έχει ησυχία και δεν ταράζεται ποτέ.
Ο άνθρωπος που έχει αυτομεμψία, ό,τι κι αν του τύχει δεν ταράζεται, έστω κι αν έχει αρρωστήσει, έστω κι αν τον βρίζουν, έστω κι αν τον στενοχωρούν, οτιδήποτε κι αν του συμβαίνει! Και γι’ αυτό ποτέ δεν γογγύζει εις βάρος του Κυρίου.

3. Εκείνος που έχει αυτομεμψία, ακόμη και αν ο Προεστώς του τον τιμωρήσει, ή τον επιπλήξει, όλα τα δέχεται ήρεμα και ήσυχα. Γιατί ξέρει, πως όλα είναι για το καλό του και συνεπώς, ευεργεσίες του Θεού.
Όταν ο άνθρωπος δεν φροντίζει να έχει αυτομεμψία, δεν είναι δυνατό να ξέρει σωστά τον εαυτό του! Και τότε έρχεται και κατοικεί στην καρδιά του η υπερηφάνεια!

4. Φρόντισε να μάθεις τον εαυτό σου! Και φυλάξου, όσο πιο πολύ μπορείς, από τις δυο μεγάλες πνευματικές συμφορές: την υπερηφάνεια και την ματαιοδοξία. Και βάλε το βαθειά μέσα στην καρδιά σου: Αυτές τις δύο μεγάλες πνευματικές συμφορές δεν θα μπορέσεις να τις διώξεις από κοντά σου παρά μόνο, αν συνεχώς κατηγορείς τον εαυτό σου, αν σε κάθε περίσταση λες ότι φταις εσύ.

[paulina]

Γ’. Η ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ

1. Αυτογνωσία έχει ο άνθρωπος, όταν ξέρει να εκτιμήσει σωστά τον εαυτό του και όταν μπορεί να τον θεωρήσει ακατάλληλο και ανάξιο να αναλάβει μια υπευθυνότητα ανώτερη από τις ικανότητές του.
Γνωρίζω τον εαυτό μου σημαίνει: Βλέπω και ξέρω ποιος είμαι. Ξέρω, σε τι βαθμό είμαι ανόητος, κοιμισμένος, τεμπέλης, αδιάφορος…

2. Έτσι δεν έχω όρεξη και διάθεση να παρακολουθώ τα πάθη και τις αμαρτίες των άλλων.
• Μου αρκεί να μπορώ να βλέπω τα δικά μου πάθη.
• Μου αρκεί να αγωνίζομαι να έχω για τις αμαρτίες ένα μόνιμο αίσθημα μετάνοιας.
• Μου αρκεί να μπορώ να κρίνω και να κατακρίνω τον εαυτό μου.

Και θα το κάμω στόχο μου, να μην ανακατεύομαι σε τίποτε άλλο, εκτός από το διακόνημά μου.

3. Την σχετική εντολή μας την έδωσε ο απόστολος Παύλος με τα λόγια του: Εαυτούς δοκιμάζετε, εί έστε έν τη πίστει (Β’ Κορ. 13,5)

[paulina]

Δ’. Η ΠΡΑΟΤΗΤΑ

1. Η πραότητα και η ταπεινοφροσύνη είναι ουράνιες αρετές. Αυτό μας το είπε ο ίδιος ο Κύριός μας, με τα λόγια Του: "Μάθετε απ’ εμού, ότι πράος είμι καί ταπεινός τη καρδία και θα εύρετε ανάπαυσιν είς τάς ψυχάς σας". Μάθετέ το – μας λέει – όχι από αγγέλους ή από ανθρώπους, μα από Μένα τον ίδιο, από την Άνω Σοφία!

2. Υπάρχει δύο ειδών πραότητα: η εξωτερική και η εσωτερική.
Η εξωτερική πραότητα, φανερώνεται ως εξής:
Να περπατείς ήσυχα και ήρεμα. Και να κάθεσαι ήρεμα. Να αγωνίζεσαι να είσαι ήρεμος και ήσυχος. Ο αληθινός Χριστιανός από αυτά φαίνεται.
Η Αγία Γραφή μας λέγει: "Ο τρόπος που ο καθένας μας, στολίζεται, ο τρόπος που γελάει, ο τρόπος που περπατάει, δείχνουν τι άνθρωπος είναι. Και στολισμός και γέλως οδόντων και βήμα ποδός, μαρτυρεί τα περί του ανδρός" (Σοφ. Σειράχ 19,30).
Η εσωτερική πραότητα, ζει στα βάθη της ψυχής του ανθρώπου.
Εσωτερική πραότητα είναι:
Να κυριαρχείς στο θυμό. Να συγκρατείς την οργή! Όταν κάποιος σε έχει λυπήσει, έστω και αν μπορείς να τον εκδικηθείς, να μην τον εκδικείσαι! Και έστω κι αν πικραίνεσαι, να μην πικραίνεις άλλους. Πραότητα είναι να μην πικραίνεις κανέναν. Ούτε με λόγια. Ούτε με έργα. Ούτε με τον τρόπο της συμπεριφοράς σου. Αντίθετα μάλιστα. Αν θέλεις να είσαι πράος, οφείλεις με τον τρόπο της συμπεριφοράς σου να γαληνεύεις την καρδιά του κάθε ανθρώπου! Μην το ξεχνάς, ότι ο Κύριος είπε: "Επί τίνα επιβλέψω, αλλ’ ή επί τον ησύχιον και πράον;"

3. Σύμφωνα με τα λόγια των προφητών, ο Κύριος "οδηγήσει πραείς εν κρίσει" (δηλ. θα τους κάμει να έχουν σωστή κρίση) και θα τους "διδάξει τάς οδούς Αυτού" (Ψαλμ. 24, 9). Ο Κύριος είναι πάντοτε γεμάτος καλοσύνη για τους δικούς Του! Και την Ημέρα της Σωτηρίας τους πράους θα τους υψώσει και θα τους τιμήσει (Ψαλμ. 149, 4). Οι δε πραείς κληρονομήσουσι την γήν και κατατρυφήσουσιν έν πλήθει ειρήνης (Ψαλμ. 36,11).

4. Ο άνθρωπος μόνο στην πραότητα βρίσκει ανάπαυση και ειρήνη.
Γι’ αυτό ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει τα εξής:
"Τίποτε δεν είναι πιο δυνατό από την πραότητα, τίποτε πιο ισχυρό. Αυτή φυλάσσει την ψυχή μας σε παντοτινή ειρήνη. Αυτή τον οδηγεί στο λιμάνι. Αυτή γίνεται αιτία κάθε χαράς και ικανοποιήσεως. Τίποτε δεν προκαλεί στην ψυχή τόση ησυχία και τόση γαλήνη, όση η πραότητα και η ταπεινοφροσύνη. Μόνο εκείνος που φρόντισε και απόκτησε τις άλλες αρετές, ξέρει πόσο η πραότητα είναι ανώτερη και πολυτιμότερη από κάθε άλλη αρετή και ωφελιμότερη από κάθε άλλη ικανότητα και κάθε άλλο χάρισμα".
Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος λέγει (Λόγ. ΚΔ’δ’):
"Η ειλικρινής ψυχή έχει την ταπείνωση μόνιμα μέσα της. Και αντίθετα, η πονηρή ψυχή μοιάζει με μια κοπέλα, που όλο επιδεικνύεται! Οι ψυχές των πράων είναι γεμάτες φως, ενώ ο νους του οργίλου, θα έχει πάντα μέσα του σκοτάδι: το σκοτάδι της έλλειψης κρίσης. Η ήπια ψυχή εύκολα δέχεται την κάθε συμβουλή".
"Πολλοί είναι οι υψηλοί και ένδοξοι, αλλά ο Κύριος τα μυστήριά Του τα φανερώνει στους πραείς".
Και ο αββάς Δωρόθεος λέγει:
Ο Θεός αναπαύεται στις πραείς καρδιές. Η ευερέθιστη ψυχή είναι κατοικία του διαβόλου. Ο πράος είναι θρόνος της απλότητας και καθαρότητας. Ο οργίλος είναι δούλος του εγωισμού και της κακίας.