Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

ΧΡΙΣΤΌΣ ΑΝΈΣΤΗ!
Λένε κάποιοι πού δυσκολεύονται στήν πίστη τους:
Μακάριος ὁ Θωμᾶς πού τοῦ δόθηκε αὐτή ἡ εὐκαιρία νά ψηλαφήσει τόν Χριστό καί ἔτσι βοηθήθηκε, στεριώθηκε καί σώθηκε ὁ ἄνθρωπος. Μακάριος! Βλέπεις ὅμως, δέν μπορούσαμε νά ἤμασταν καί ἐμεῖς ὅλοι ἐκεῖ καί νά βοηθιόμασταν στήν πίστη...
Ὁ Χριστός θέλοντας νά βοηθήσει ὅλους τούς ἀνθρώπους, οἰκονόμησε ὥστε νά ὑπάρχουνε σέ ὅλους τούς αἰῶνες, πλευρές τοῦ Χριστοῦ, γιά νά ψηλαφεῖται. Δέχεται ψηλάφηση ὁ Χριστός. Δέν εἶναι «πίστεψε καί μή ἐρεύνα» τῶν Παπικῶν. Εἶναι νά πιστέψεις καί νά ἐξετάσεις!
Τό ἄφθαρτο λείψανο τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, δέν εἶναι μιά πλευρά τοῦ Χριστοῦ; Γιά πήγαινε στήν Κέρκυρα καί κοίταξε 1600 χρόνια Ἅγιο λείψανο!
Πέρασαν ἐπιστήμονες ἀπό ἐκεῖ, πέρασαν ἄπιστοι καί ἄθεοι τῆς Δύσεως. Καί ὅλοι σήκωσαν τά χέρια πάνω καί ἔφυγαν...
Κατέβα λίγο πιό κάτω νά δεῖς τόν Ἅγιο Διονύσιο στή Ζάκυνθο ...
Κατέβα πιό κάτω νά δεῖς τόν Ἅγιο Γεράσιμο στήν Κεφαλλονιά...
Πήγαινε νά δεῖς τήν Ἁγία Αὐγούστα τήν βασίλισσα στήν Κέρκυρα..
Πήγαινε νά δεῖς καί τόν Ἅγιο Ἰωσήφ στό Γαϊτάνι τῆς Ζακύνθου..
Πέντε Ἅγια λείψανα στά Ἑφτάνησα. Πέντε πλευρές τοῦ Χριστοῦ τίς ὁποῖες ὁ Χριστός διατηρεῖ ἐκεῖ...
Στίς 14 Σεπτεμβρίου πήρατε βασιλικό ἤ δεντρολίβανο ἀπό τόν Σταυρό; Φτιάξατε προζύμι στό σπίτι σας ἤ δέν φτιάξατε; Ἄν δέν φτιάξατε κακῶς κάνατε καί δέν φτιάξατε καί πηγαίνετε καί παίρνετε μαγιά ἀπό το φοῦρνο...
Βάλτε λίγο ἀλεύρι, λίγο νερό καί βάλτε τό βασιλικό ἤ ὅ,τι ἄλλο ἄνθος πήρατε ἀπό το Σταυρό.. Θά δεῖτε τό ζυμάρι νά φουσκώνει καί νά χύνεται ἀπ' ἔξω..
Δέν εἶναι πλευρά τοῦ Κυρίου αὐτή;
Δέν σοῦ δίνει νά καταλάβεις ὁ Κύριος, ὅτι ὑπάρχει κάτι τί ἄλλο, παραπέρα ἀπό ἐκεῖνα πού βλέπεις, πού ἀκοῦς, πού γεύεσαι, πού ὀσφραίνεσαι;
Παίρνεις ἁγιασμό... Χαλάει ποτέ; Οὐδέποτε! Δέν εἶναι αὐτό μιά πλευρά τοῦ Κυρίου πού τόν ἔχεις κρεμασμένο στό εἰκονοστάσι σου καί θαυματουργεί;
Εἶναι ἀνάγκη νά εἶσαι στά Ἱεροσόλυμα, εἶναι ἀνάγκη νά εἶσαι στήν Γεννησαρέτ γιά νά δεῖς θαύματα;
Σάν τί ἄλλο θέλεις ἄνθρωπε νά σοῦ κάνει ὁ Χριστός; Εἶναι ἀνάγκη νά βγαίνει ὁ Χριστός κρεμασμένος κάθε μέρα στήν πλατεῖα Συντάγματος, γιά νά μποροῦμε νά Τόν ψηλαφοῦμε ἐμεῖς, οἱ σύγχρονοι «Θωμᾶδες»;
Δέν μᾶς ἄφησε τόσα πράγματα; Δέν εἶναι αὐτά βοηθητικά πράγματα, πού εἶναι σάν νά πιάνουμε τόν ἴδιο τόν Χριστό, τήν πλευρά τοῦ Χριστοῦ;
Δυστυχῶς, θά κριθοῦμε πολύ ἐμεῖς οἱ Ὀρθόδοξοι...
Αὐτά δέ πού ἔχουμε ἐμεῖς, δέν τά ἔχει κανένας ἄλλος στόν κόσμο, καμμία ἄλλη θρησκεία, παρά μόνο ἡ Ὀρθοδοξία, πού κρατάει σωστά τό δόγμα...
(+Δημήτριος Παναγόπουλος ὁ Ἱεροκήρυκας+)

[toula]

Οι μέλισσες δε θυμούνται.
Δε θυμούνται ποιο λουλούδι τους άνοιξε πιο όμορφα.
Δεν κρατούν σημειώσεις για το ποιο άνθος τις κέρασε πιο πολύ νέκταρ ή ποιο τις άφησε νηστικές.
Πετούν. Μαζεύουν. Προχωρούν.
Δεν έχουν χρόνο για πίκρες. Ούτε για εγωισμούς.
Ούτε περιμένουν το τέλειο λουλούδι. Δουλεύουν με ό,τι υπάρχει — και φτιάχνουν κάτι που αξίζει.
Και κάπως έτσι φτιάχνεται το μέλι.
Όχι με συνθήκες ιδανικές. Αλλά με συνέπεια. Υπομονή. Και μια απλή απόφαση: να μη μείνεις κολλημένος σε ό,τι δεν σου έδωσε. Αλλά να προχωρήσεις στο επόμενο λουλούδι.
Ίσως είναι ένα μάθημα για όλους μας.
Δε χρειάζεται να θυμάσαι ποιος δεν σου φέρθηκε καλά.
Απλώς συνέχισε να μαζεύεις ό,τι καλό βρίσκεις.
Και φτιάξε κάτι γλυκό από όλα αυτά.
Πολιτεία Αγάπης

[toula]

Ο λίθος
δεν μετακινήθηκε για να μπορέσει να βγει ο Ιησούς.
Είναι Θεός. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για Εκείνον.
Ο λίθος μετακινήθηκε για να μπορέσουμε να κοιτάξουμε μέσα στον τάφο και να δούμε ότι είναι άδειος! Ο Κύριος δεν είναι εκεί. Ανέστη!!

[toula]

Η Θεία Χάρη
- Για να πλησιάσει έναν άνθρωπο
πρέπει να τον βρει χωρίς λόγο κατάκρισης.
- Για να κατασκηνώσει μέσα του πρέπει
να τον βρει χωρίς σαρκικούς λογισμούς.
-Για να μπορέσει να φαίνεται σ' έναν άνθρωπο πρέπει να είναι ταπεινός.
-Για να μεταδίδει τη Χάρη ο ανθρωπος
πρέπει να είναι προσευχόμενος.
Αν κάποιος χωρίς να έχει πετύχει τα παραπάνω νιώθει για λίγο Χάρη είναι επειδή ο Θεός του επιτρέπει να δει μια ακτίνα μήπως και ποθήσει όλον τον Ήλιο
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

[toula]

Η Εκκλησία ποτέ δεν σιώπησε μπροστά στην πλάνη· πάντοτε μίλησε, δίδαξε και υπερασπίστηκε την αλήθεια.
Όμως άλλο είναι η ομολογία και άλλο η λογομαχία.
Ομολογία είναι να μαρτυρείς την αλήθεια με πόνο για τον άλλον, με ειρήνη στην καρδιά και διάκριση, χωρίς διάθεση επιβολής.
Λογομαχία είναι σύγκρουση εγωισμών, ένταση, αυτοδικαίωση και απώλεια της ειρήνης.
Ο χριστιανός καλείται να μιλά όταν χρειάζεται, για να μην παρασυρθούν οι αδύναμοι, να μιλά όμως με ταπείνωση και αγάπη, χωρίς εμπάθεια.
Γιατί ακόμη και ο σωστός λόγος, όταν ειπωθεί με ταραχή, γίνεται αιτία να απομακρυνθεί το Άγιο Πνεύμα και να χαθεί η χάρη Του.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ειπωθεί η αλήθεια, αλλά να ειπωθεί έτσι, ώστε να μην σβήνει η προσευχή και να παραμένει ζωντανός μέσα μας ο Χριστός.
π. Ανδρέας Γκατζέλης

[toula]

«Δικαίων δέ ψυχαί ἐν χειρί Θεοῦ, καί οὐ μή ἅψηται αὐτῶν βάσανος».
Τον μεγάλο άγιο, τη μνήμη του οποίου εορτάζουμε τώρα, τον Άγιο Γεώργιο τον Τροπαιοφόρο, δεν τον έθιξε το μαρτύριο, ο ίδιος δεν ένιωθε τα μαρτύρια.
Όπως είπε ο απόστολος Παύλος: «Τό γάρ παραυτίκα ἐλαφρόν τῆς θλίψεως ἡμῶν καθ’ ὑπερβολήν εἰς ὑπερβολήν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται ἡμίν» (Β’ Κορ. 4, 17).
Ο Κύριος δοκιμάζει τους αγίους Του με φοβερά μαρτύρια, όπως καίγεται το χρυσάφι μέσα στο χωνευτήρι, γιατί δεν συνέβαινε πάντα αυτό για το οποίο σας μίλησα, ότι οι άγιοι δεν ένιωθαν τα μαρτύρια.
Στην πλειονότητά τους τα ένιωθαν και υπέφεραν τις φρικαλεότητες με υπομονή.
Ο Θεός τούς δοκίμασε όπως το χρυσάφι μέσα στο χωνευτήρι και τους δέχθηκε ως θυσία ολοκαυτώματος.
Σαν το χρυσάφι μέσα στο χωνευτήρι δοκιμάστηκε ο άγιος Γεώργιος και έγινε θυσία τέλεια στον Θεό.
«Καί ἐν καιρῷ ἐπισκοπῆς αὐτῶν ἀναλάμψουσι καί ὡς σπινθῆρες ἐν καλάμῃ διαδραμοῦνται» (Σοφ. Σολομ. 3, 7).
Κατά τον καιρό της καθολικής ανταποδόσεως στην Φοβερά Κρίση θα λάμπει και ο άγιος Γεώργιος σαν φωτεινή σπίθα, η οποία διατρέχει τα καλάμια. Και ήδη από τώρα παρίσταται ενώπιον του Θρόνου του Θεού.
Ο άγιος μεγαλομάρτυς Γεώργιος υπέμεινε φοβερά μαρτύρια σε πολύ νεαρή ηλικία. Καταγόταν από ένδοξο, αριστοκρατικό γένος, ο πατέρας του, επίσης χριστιανός, έγινε άγιος μάρτυρας.
Προσέφερε τον εαυτό του θυσία στον Θεό σε νεαρή ηλικία, όταν ανοιγόταν μπροστά του ένα διαρκές λαμπρό μέλλον.
Αυτό το οποίο θα διαβάσω τώρα από το βιβλίο της Σοφίας του Σολομώντα, είθε να γίνει μεγάλη παρηγοριά για όσους χάνουν τους υιούς και τις θυγατέρες τους στα πλέον ανθηρά χρόνια της ζωής τους.
«Δίκαιος δέ ἐάν φθάσῃ τελευτῆσαι, ἐν ἀναπαύσει ἔσται» (Σοφ. Σολομ. 4, 7).
«Τελειωθείς ἐν ὀλίγῳ ἐκπλήρωσε χρόνους μακρούς, ἀρεστή γάρ ἦν Κυρίῳ ἡ ψυχή αὐτοῦ˙ διά τοῦτο ἔσπευσεν ἐκ μέσου πονηρίας.
Οἱ δέ λαοί ἰδόντες καί μή νοήσαντες, μηδέ θέντες ἐπί διανοίᾳ τό τοιοῦτον, ὅτι χάρις καί ἔλεος ἐν τοῖς ἐκλεκτοῖς αὐτοῦ καί ἐπισκοπή ἐν τοῖς ὁσίοις αὐτοῦ» (Σοφ. Σολομ. 4, 13-15).
Να ξέρετε, να θυμάστε ότι η Εκκλησία είναι ζωντανή και μάχιμη και οι πύλες του Άδου ποτέ δεν θα μπορέσουν να την γκρεμίσουν, ακριβώς επειδή υπάρχει μεγάλο πλήθος ανθρώπων όμοιων με τον άγιο μεγαλομάρτυρα Γεώργιο, επειδή υπάρχει η τεράστια χορεία των μαρτύρων που έχυσαν το αίμα τους για τον Χριστό, που θυσίασαν στον Θεό το πιο ανεκτίμητο, την ίδια την ζωή τους.
Το αίμα των μαρτύρων, το αίμα του Κυρίου Ιησού Χριστού είναι ο πιο μεγάλος θησαυρός της Εκκλησίας του Χριστού, είναι εκείνο που διαφυλάσσει την Εκκλησία μας.
Και δίπλα στους μάρτυρες βρίσκονται οι ομολογητές, οι οποίοι υπέμειναν τα βάσανα και τα μαρτύρια για χάριν του Χριστού, αλλά όχι μέχρι τον τελικό θάνατο.
Ας τιμούμε με όλη μας την καρδιά, πολύ βαθιά, τη μνήμη των αγίων, των μαρτύρων, των μεγαλομαρτύρων και των ομολογητών που υπέφεραν για τον Χριστό.
Ας μιμηθούμε την πίστη τους στον Χριστό, την αφοβία τους μπροστά στα μαρτύρια, με τα οποία τους απειλούσαν. Ας θυμόμαστε τα λόγια του Χριστού, τα οποία πρέπει να φέρουμε στην καρδιά μας:
«Μή φοβηθῆτε ἀπό τῶν ἀποκτεννόντων τό σῶμα, τήν δέ ψυχήν μή δυναμέμων ἀποκτεῖναι» (Ματθ. 10, 28).
Να φοβάστε τον διάβολο, ο οποίος μπορεί να αφανίσει την ψυχή σας.
Μη φοβάστε τίποτα χάριν του ονόματους του Χριστού.
Ας είμαστε πιστοί στον Χριστό, όπως ήταν πιστοί ο άγιος μεγαλομάρτυς Γεώργιος και η αγία μάρτυς βασίλισσα Αλεξάνδρα!
Απόσπασμα Λόγου στην ημέρα της μνήμης του αγίου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του Τροπαιοφόρου (Άγιος Λουκάς αρχιεπίσκοπος Κριμαίας)
Τρίτη 6 Μαΐου 1947
Εβδομάδα του Παραλύτου.

[toula]

"Δεν με φοβίζει ούτε ο πόνος των ανθρώπων, ούτε τα παθήματά τους, ούτε οποιεσδήποτε συμφορές και καταστροφές κι αν συμβούν.
Ένα με τρομάζει, με απασχολεί.
Σε ποιά κατάσταση βρίσκεται η καρδιά του ανθρώπου, ποιά είναι η σχέση του με τον Θεό.
Αν υπάρχει στην ψυχή του, ειρήνη και ελπίδα.
Τα υπόλοιπα δεν έχουν σημασία. "
Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ.

[toula]

https://www.youtube.com/watch?v=wqcuZe1aaR4

Πως θα αποκτήσουμε καλούς κληρικούς;

π. Σπ. Σκουτής

[toula]

π. Nektarios Tsilis

Γυναίκες στα Ψαλτικά Αναλόγια;
Η συζήτηση για το αν γυναίκα μπορεί να είναι ψάλτης στην Εκκλησιαστική Σύναξη χρειάζεται ψυχραιμία, σαφείς ορισμούς και αποφυγή άσχετων συνδέσεων. Πρόκειται για θέμα που αφορά πρωτίστως την τάξη της λατρείας, τη λειτουργική πράξη και το εκκλησιαστικό ήθος του αναλογίου.
Είναι, όμως, διακριτό θέμα από το ζήτημα της Ιερωσύνης και δεν πρέπει να συγχέεται με αυτό. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, διότι κατά καιρούς επιχειρείται να παρουσιαστεί το θέμα των γυναικών ψαλτών ως «προθάλαμος» για να τεθεί, με επιμονή, το αίτημα της χειροτονίας γυναικών στην Ορθόδοξη Εκκλησία—σαν να ανοίγει μια «πίσω πόρτα» για ευρύτερες αλλαγές. Ένα τέτοιο σχήμα θολώνει και αδικεί τη συζήτηση: άλλο η ιερωσύνη ως μυστήριο και αποστολική διαδοχή, και άλλο η διακονία του ψάλτη ως λειτουργική υπηρεσία.
Στη συνέχεια γράφω μερικές σκέψεις και ο σκοπός δεν είναι να οξύνω αντιθέσεις, αλλά να παρουσιάσω με συντομία τι μαρτυρεί η ιστορία, πώς ερμηνεύονται τα σχετικά χωρία της Αγίας Γραφής, τι ρυθμίζουν οι Ιεροί Κανόνες και ποιοι πρακτικοί και ποιμαντικοί λόγοι διαμόρφωσαν τη σημερινή πράξη.
1. Η αρχαία Εκκλησία: ψαλμωδία ως πράξη του λαού του Θεού
Στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες η λατρεία χαρακτηρίζεται από έντονη συμμετοχή της κοινότητας. Η ψαλμωδία, σε πολλές περιπτώσεις, είχε τη μορφή αντιφωνικών αποκρίσεων και σύντομων επαναλαμβανόμενων μελών που ανήκαν στη σύναξη ως σύνολο. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες μετείχαν στην κοινή προσευχή και στην «φωνή» της Εκκλησίας, με τρόπο σύμφωνο με την τάξη της συνάθροισης.
Σταδιακά, καθώς αυξάνεται η υμνογραφία, σταθεροποιούνται τυπικά σχήματα και γίνεται πιο απαιτητική η μουσική πράξη, αναδεικνύονται πρόσωπα με γνώση και εμπειρία που αναλαμβάνουν σταθερό λειτουργικό ρόλο: η τάξη των ψαλτών. Η εξέλιξη αυτή δεν αναιρεί τη συμμετοχή του λαού, αλλά αποδίδει στο αναλόγιο ειδικότερη ευθύνη.
2. Βυζάντιο: παγίωση της ψαλτικής τάξης και ο θεσμός των δύο χορών
Στο Βυζάντιο η ψαλτική οργανώνεται συστηματικά: διαμορφώνεται η πράξη των δύο χορών, αναπτύσσονται σχολές, ύφος, τυπικά και ποικιλία ποιητικών και μουσικών συνθέσεων. Έτσι, ο ψάλτης γίνεται φορέας λειτουργικής ευθύνης μέσα σε ένα σταθερό πλαίσιο λατρείας. Συχνά, οι κοινωνικές συνθήκες και ο τρόπος οργάνωσης των κοινοτήτων οδηγούν στη στελέχωση των χορών από άνδρες, χωρίς αυτό να αποδεικνύει αυτομάτως ύπαρξη καθολικής και ρητής απαγόρευσης για τις γυναίκες σε κάθε τόπο και χρόνο.
3. Αγία Γραφή: τα Παύλεια χωρία και το ζήτημα της ευταξίας
Δύο περικοπές χρησιμοποιούνται συχνότερα:
* Α΄ Κορινθίους 14:34–35, όπου γίνεται λόγος για «σιγή» (σιγάτωσαν· οὐ γὰρ ἐπιτέτραπται αὐταῖς λαλεῖν) γυναικών «ἐν πάσαις ταῖς ἐκκλησίαις» στο πλαίσιο συζήτησης περί τάξεως και αποφυγής σύγχυσης.
* Α΄ Τιμόθεον 2:11–12, όπου γίνεται αναφορά σε «ἡσυχία» (Γυνὴ ἐν ἡσυχίᾳ μανθανέτω) και σε περιορισμό του «διδάσκειν» (γυναικὶ δὲ διδάσκειν οὐκ ἐπιτρέπω).
Η ερμηνεία των χωρίων δεν είναι εύκολη. Το ίδιο Παύλειο σώμα επιστολών περιέχει και αναφορά σε γυναίκα που «προσεύχεται ή προφητεύει» (Α΄ Κορ 11:5), πράγμα που δείχνει ότι δεν μιλάμε απαραιτήτως για καθολική απαγόρευση κάθε ενεργής συμμετοχής. Συνεπώς, πολλοί ερμηνευτές διαβάζουν τα χωρία ως ρυθμίσεις ευταξίας σε συγκεκριμένες συνθήκες—ιδίως όταν η σύναξη κινδύνευε να γίνει χώρος αντιλογίας, αταξίας ή σύγχυσης—και όχι ως εντολή που απαγορεύει τη γυναικεία φωνή από τη λατρευτική πράξη.
Το ερώτημα που μένει είναι αν η ψαλμωδία από το αναλόγιο ταυτίζεται με «διδασκαλία». Η ψαλμωδία έχει θεολογικό περιεχόμενο και παιδαγωγική ισχύ, όμως στη λειτουργική της μορφή είναι πρωτίστως προσευχή της Εκκλησίας, ενταγμένη στο τυπικό, και τελείται ως διακονία μέσα στην σύναξη.
4. Ιεροί Κανόνες: τι ρυθμίζουν και τι δεν λένε
Οι Ιεροί Κανόνες ενδιαφέρονται κατεξοχήν για την ευταξία, τη διάκριση ρόλων και την αποφυγή σύγχυσης στην κοινή λατρεία. Ενδεικτικά, ο Κανών 15 της Συνόδου της Λαοδικείας μιλά για τους «κανονικούς ψάλτες» που ψάλλουν με τάξη, υποδηλώνοντας θεσμική αναγνώριση λειτουργών της ψαλτικής.
Εδώ πρέπει να τονιστεί καθαρά: δεν υπάρχει κανόνας που να διατυπώνει ρητή, καθολική απαγόρευση ότι οι γυναίκες δεν επιτρέπεται να ψάλλουν. Η Κανονική παράδοση—όπως συνήθως συμβαίνει—δεν λειτουργεί ως συλλογή «συνθημάτων», αλλά ως ρυθμιστικό πλαίσιο για την τάξη της Εκκλησίας. Η πρακτική που επικράτησε σε πολλούς τόπους (κυρίως ανδρικά αναλόγια) είναι σε σημαντικό βαθμό προϊόν ιστορικών, κοινωνικών και ποιμαντικών παραμέτρων, περισσότερο παρά αποτέλεσμα ενός σαφούς κανονικού «όχι» διατυπωμένου με τρόπο απόλυτο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «όλα επιτρέπονται» χωρίς κριτήριο. Σημαίνει ότι η συζήτηση πρέπει να διεξάγεται με ακρίβεια: άλλο η κανονική διατύπωση, άλλο η τοπική παράδοση, και άλλο η ποιμαντική εφαρμογή με ευθύνη του Επισκόπου.
5. Ο ψάλτης ως κατώτερος κληρικός
Στην Ορθόδοξη πράξη ο ψάλτης δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως «μουσικός», αλλά ως λειτουργός. Γι’ αυτό και ο ψάλτης νοείται ως κατώτερος κληρικός, με διακονία που κανονικά συνδέεται με χειροθεσία (εκκλησιαστική ανάθεση/αναγνώριση). Η διάσταση αυτή έχει θεολογικό και ποιμαντικό βάρος: το αναλόγιο δεν είναι χώρος ιδιωτικής πρωτοβουλίας, αλλά διακονία με υπακοή στην τάξη της Εκκλησίας, στο τυπικό και στο ήθος της λατρείας.
Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να προστεθεί ότι, εφόσον η Εκκλησία προχωρεί σε χειροθεσία ψάλτου με κριτήρια που αφορούν τη δοκιμασία, την εκκλησιαστική ευταξία, την ικανότητα στην ψαλτική και το ήθος του προσώπου, τότε θεωρητικά και γυναίκα μπορεί να χειροθετηθεί ψάλτης, όταν συντρέχουν οι ίδιες προϋποθέσεις που ζητούνται και για τους άνδρες, πάντοτε με την ευλογία και κρίση του τοπικού Επισκόπου. Πάντως είναι αλήθεια πως στην μακραίωνη παράδοση της Εκκλησίας δεν βρήκα σαφή και τεκμηριωμένη περίπτωση χειροθεσίας γυναίκας ως ψάλτριας. Σύμφωνα με σύγχρονους Ορθόδοξους θεολόγους, η χειροθεσία για ψάλτες τελείται μόνο σε άνδρες, ενώ γυναίκες μπορούν να ψέλνουν με απλή ευλογία του Επισκόπου.
Στη σύγχρονη πραγματικότητα συναντάται συχνά το φαινόμενο αρκετοί ψάλτες να υπηρετούν χωρίς χειροθεσία. Η απόκλιση αυτή οφείλεται σε πρακτικές ανάγκες, ελλείψεις προσώπων, τοπικές συνήθειες ή αποδυνάμωση της εκκλησιαστικής παιδείας. Δεν είναι επιχείρημα κατά του θεσμού· είναι υπενθύμιση ότι σε πολλά σημεία υπάρχει απόσταση ανάμεσα στο Κανονικό ιδεώδες και στην ενοριακή πράξη.
6. Γιατί επικράτησε ανδρική στελέχωση στα αναλόγια: ιστορικοί και ποιμαντικοί λόγοι
Η επικράτηση ανδρών στα αναλόγια, ιδίως σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους, μπορεί να εξηγηθεί από ένα πλέγμα παραγόντων που αφορούν τόσο την κοινωνική πραγματικότητα όσο και την ποιμαντική μέριμνα της κοινότητας:
* Η συγκρότηση της ψαλτικής ως ειδικής τέχνης και η πρόσβαση στην εκπαίδευση.
Όσο η ψαλτική περνούσε από απλούστερες μορφές κοινής ανταπόκρισης σε πιο σύνθετα μέλη, απαιτούσε μαθητεία, χρόνο, διδασκάλους και συστηματική άσκηση. Σε πολλούς τόπους και εποχές, η οργανωμένη μουσική παιδεία (σχολές, δάσκαλοι, μαθητεία κοντά σε πρωτοψάλτες) ήταν πρακτικά πιο διαθέσιμη σε άνδρες, είτε λόγω κοινωνικών ρόλων είτε λόγω της σύνδεσης του αναλογίου με εκκλησιαστικές θέσεις/αξιώματα.
* Η διάταξη του ναού και το εθιμικό πλαίσιο περί θέσεων ανδρών–γυναικών.
Η παραδοσιακή χωροταξία σε αρκετές κοινότητες (με διακριτές θέσεις ανδρών και γυναικών) επηρέαζε και το ποιος «ανεβαίνει» ή στέκεται στο αναλόγιο, το οποίο συχνά λειτουργούσε ως ημι-επίσημος χώρος «λειτουργικής υπηρεσίας» κοντά στο ιερό βήμα ή σε συγκεκριμένα σημεία του ναού. Όταν το αναλόγιο βιώνεται ως θέση διακονίας με κάποια δημόσια προβολή, οι εθιμικές αντιλήψεις περί δημόσιου ρόλου συχνά ευνοούσαν τους άνδρες.
* Η μέριμνα για το ύφος και την κατανυκτική τάξη.
Σε περιόδους όπου η κοινότητα φοβόταν την μετατροπή της λατρείας σε «θεατρική παράσταση», υπήρχε αυξημένη ευαισθησία για το πώς ακούγεται η ψαλμωδία και πώς προσλαμβάνεται από το εκκλησίασμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η γυναικεία φωνή είναι «πρόβλημα», αλλά ότι σε ορισμένα πολιτισμικά συμφραζόμενα η παρουσία γυναίκας σε ψαλτικό αναλόγιο μπορούσε να προκαλέσει σχόλια, περιέργεια ή εστίαση στο πρόσωπο αντί στο περιεχόμενο της προσευχής. Έτσι, προτιμήθηκε η λύση που θεωρήθηκε «λιγότερο αμφισβητήσιμη» για την ειρήνη της σύναξης.
* Ο φόβος σκανδαλισμού και η ποιμαντική πρόληψη εντάσεων.
Πολλές εκκλησιαστικές επιλογές στην πράξη διαμορφώνονται όχι επειδή «απαγορεύεται» κάτι, αλλά επειδή επιδιώκεται η ειρήνη της κοινότητας. Αν σε έναν τόπο η γυναικεία παρουσία στο αναλόγιο θα γινόταν αφορμή για διχογνωμίες και σκανδαλισμούς, τότε επιλέχθηκε συχνά η διατήρηση της κρατούσας τάξης, ώστε να μη δημιουργούνται διαιρέσεις. Το κριτήριο αυτό είναι ποιμαντικό και όχι δογματικό: έχει να κάνει με το πώς κρατιέται ενωμένη η ενορία σε συγκεκριμένες συνθήκες.
Συνολικά, οι παραπάνω λόγοι εξηγούν γιατί, ιστορικά, επικράτησε σε πολλές περιοχές η ανδρική στελέχωση των αναλογίων. Όμως πρόκειται κυρίως για ιστορικές, κοινωνικές και ποιμαντικές συνιστώσες, οι οποίες δεν ταυτίζονται αυτομάτως με δογματική αρχή ούτε μεταφράζονται χωρίς διάκριση σε καθολική απαγόρευση.
7. Νεώτεροι χρόνοι: ανάγκες, ποιμαντική κρίση και εκκλησιαστική ευθύνη
Σε πολλές ενορίες υπάρχουν πραγματικές ελλείψεις ψαλτών. Σε τέτοιες συνθήκες, όταν υπάρχουν γυναίκες με κατάρτιση, σοβαρότητα και σεβασμό στο τυπικό, η πρακτική ορισμένων κοινοτήτων δείχνει ότι μπορούν να συμβάλουν στη λειτουργική ζωή, με την ευλογία της εκκλησιαστικής αρχής, ώστε να υπηρετηθεί η προσευχή της σύναξης και να διαφυλαχθεί η τάξη.
Καθοριστικό σημείο είναι η εκκλησιολογική λογική: η ψαλμωδία δεν είναι «ατομικό δικαίωμα» αλλά διακονία. Η Εκκλησία δεν λειτουργεί με όρους πίεσης ή διεκδίκησης, αλλά με κριτήριο την ωφέλεια του σώματος, την ειρήνη της κοινότητας και την μαθητεία στην παράδοση.
8. Κριτήριο αξιολόγησης: τι ζητείται από τον ψάλτη
Ανεξάρτητα από φύλο, το αναλόγιο απαιτεί:
* γνώση και ικανότητα εκτέλεσης της ψαλτικής με εκκλησιαστικό ύφος,
* πειθαρχία στο τυπικό και συνεργασία με τον ιερέα/προεστώτα,
* κατανυκτική στάση και αποφυγή επιδεικτικής ερμηνείας,
* ήθος εκκλησιαστικό, επειδή η ψαλμωδία είναι δημόσια προσευχή της Εκκλησίας.
Επειδή στην εκκλησιαστική συνείδηση ο ψάλτης είναι κατώτερος κληρικός, τότε το ζητούμενο δεν είναι απλώς «ποιος έχει φωνή», αλλά ποιος υπηρετεί με συνέπεια την προσευχή και την τάξη.
Συνοψίζω όσα έχω ήδη αναφέρει: Η εκκλησιαστική ιστορία δείχνει ότι η ψαλμωδία υπήρξε αρχικά έντονα συμμετοχική, ενώ αργότερα παγιώθηκε η τάξη των ψαλτών ως λειτουργική υπηρεσία. Τα Παύλεια χωρία που συχνά επικαλούνται κάποιοι χρειάζονται ερμηνεία μέσα στο συμφραζόμενο της ευταξίας και δεν αποδίδονται εύκολα ως απόλυτη απαγόρευση κάθε γυναικείας φωνής στη λατρεία. Από την πλευρά των Ιερών Κανόνων, είναι κρίσιμο να ειπωθεί καθαρά ότι δεν υφίσταται κανονική διατύπωση που να απαγορεύει ρητά και καθολικά στις γυναίκες να ψάλλουν· η επικρατούσα πράξη σε πολλούς τόπους συνδέεται κυρίως με ιστορικούς και ποιμαντικούς παράγοντες.
Παράλληλα, ο ψάλτης νοείται ως κατώτερος κληρικός και κανονικά αναλαμβάνει το έργο του με χειροθεσία, αν και σήμερα αρκετοί ψάλτες υπηρετούν χωρίς αυτήν, γεγονός που φανερώνει μια πρακτική χαλάρωση, όχι απαραίτητα θεολογική μεταβολή.
Τέλος, η όλη συζήτηση χρειάζεται να γίνεται έτσι ώστε να μην γεννά πολώσεις και σύγχυση μέσα στο εκκλησιαστικό σώμα. Δεν ωφελεί να μεταφέρεται στο εκκλησιαστικό πεδίο η λογική σύγχρονων κινημάτων και δικαιωματισμών, τα οποία λειτουργούν με όρους αντιπαράθεσης και επιβολής και δεν εκφράζουν το ήθος της Εκκλησίας. Το ζητούμενο είναι η ειρήνη, η οικοδομή της κοινότητας, η κατανυκτική τάξη της λατρείας και ο σεβασμός στην παράδοση, με διάκριση και υπευθυνότητα από την εκκλησιαστική αρχή.

[toula]

"Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ
εἶναι τὸ κέντρο ὅλων τῶν κόσμων, μέσα στὸ ὁποῖο κρίνεται ἡ τύχη τους". Ἄρα καὶ ἡ τύχη τοῦ Ἀνθρώπου.
ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΟΣΣΚΙ, Ἡ μυστικὴ θεολογία τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, σελ. 209