"Αγιον Ορος" Χριστιανικό Ορθόδοξο Φόρουμ

Άγιος Διονύσιος εν Ολύμπω: Της Καρδίτσης ο γόνος και της Πιερίας το αγλάισμα

Η επίγεια ζωή του Αγίου είναι «αγγελική». Συνδυάζει άριστα την ασκητικότητα με τον αποστολικό ζήλο και την κοινωνική δράση. Την αμεριμνησία του ασκητικού βίου με το διοικητικό και οργανωτικό πνεύμα. Τις μυστικές αναβάσεις του θεωρητικού με τους αιματηρούς αγώνες του πρακτικού.

Γεννήθηκε περί το 1500 στο χωριό του νομού Καρδίτσης Δρακότρυπα (τότε Σκλάταινα) από τους Νικόλαο και Θεοδώρα Καλέτση. Οι γονείς του πτωχοί από υλικά αγαθά, αλλά πλούσιοι στα πνευματικά έδωσαν στο μικρό Δημήτριο (βαπτιστικό όνομα) τον δρόμο του Χριστού. Από μικρός έδειξε την κλίση προς την αρετή και την επιμέλεια στα μαθήματα.

Σε νεαρή ηλικία καταφεύγει στα Μετέωρα για να μονάσει και υποτάσσεται στον ευλαβή γέροντα Σάββα. Κείρεται μοναχός με το όνομα Δανιήλ. Επιδίδεται στην προσευχή, στη νηστεία και στην μελέτη των γραφών. Σημειώνει ζηλευτή πρόοδο.

Επιθυμώντας περισσότερη ησυχία καταφεύγει στο Άγιο Όρος. Εκεί κήρεται μεγαλόσχημος μοναχός με το όνομα Διονύσιος. Στη συνέχεια λαμβάνει τους δυο βαθμούς της ιεροσύνης. Ασκητεύει στις Καρυές, στην σκήτη Καρακάλλου και στη μονή Φιλοθέου ως ηγούμενος. Ο Θεός είναι δίπλα του, με τις Πρεσβείες της Παναγίας, όπως και σε κάθε χριστιανό. Το μαρτυρούν διάφορα γεγονότα:‧ άγγελος τον βοηθά να κτίσει το κελί του, άγγελος του φέρνει φρέσκα ψάρια παραμονή μεγάλης τεσσαρακοστής και περνά μπροστά από παραμονεύοντα ληστή χωρίς να γίνει αντιληπτός. Μόλις ο ληστής αντιλήφθηκε το γεγονός συγκλονίστηκε και έγινε μοναχός.

Για ένα μικρό διάστημα μεταβαίνει για προσκύνημα στους Αγίους Τόπους, όπου δέχεται πρόταση να γίνει Αρχιερέας από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δωρόθεο. Την απορρίπτει και επιστρέφει στο Άγιο Όρος.

Ως Ηγούμενος της Μονής Φιλοθέου προσφέρει έργο σημαντικά αναμορφωτικό. Οι αντιδράσεις των Βούλγαρων μοναχών τον αναγκάζουν να αναχωρήσει από το Όρος και να καταφύγει στη Σκήτη Βεροίας. Εκεί συγκεντρώνεται πλήθος ανθρώπων που επιθυμούν τον μοναχισμό.

Ο Μητροπολίτης κοιμάται και ο λαός της περιοχής επιθυμεί ο Διονύσιος να τον διαδεχθεί. Ο άγιος λόγω της ταπεινότητάς του δεν συμφωνεί και κρυφά φεύγει και φθάνει στον Όλυμπο. Όπου νέες δυσκολίες τον περιμένουν.

Ασκητεύει σε σπήλαιο που σώζεται μέχρι και σήμερα. Κατασυκοφαντούμενος διώχτηκε, αναχωρεί για το Πήλιο όπου ιδρύει το μοναστήρι της Αγίας Τριάδος Σουρβίας κατά θαυματουργική υπόδειξη του Θεού.

Ο Θεός επιθυμεί να επιστρέψει εις τον Όλυμπο. Πράγματι επιστρέφει με την καθολική απαίτηση των κατοίκων της περιοχής και του διώκτη του Αγά Σάκου. Ζητήσανε την επιστροφή του Αγίου επειδή για μια τριετία οι κρουνοί του ουρανού είχανε κλείσει και η ξηρασία είχε ταλαιπωρήσει ανθρώπους, ζώα και τη φύση σε άσχημη κατάσταση. Όμως, με την επάνοδο του Αγίου άρχισαν οι βροχές και έδωσαν ζωή στη φύση..

Το 1542 ιδρύει στον Όλυμπο Μονή αφιερωμένη και πάλι εις την Αγία Τριάδα. Στην Ιερά αυτή Μονή λειτούργησε, μεταξύ άλλων, «Κρυφό Σχολειό» και βρήκαν καταφύγιο επί Τουρκοκρατίας ουκ ολίγοι οπλαρχηγοί, μεταξύ άλλων και ο πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, Ρήγας Φεραίος. Το μοναστήρι σώζεται και τα τελευταία χρόνια εκτελούνται εργασίες αναστήλωσης μετά την καταστροφή από τους Γερμανούς κατά την κατοχή.

Με την αγγελική ζωή του προσελκύει πλήθος μοναχών γύρω του. Ο ίδιος προσφεύγει σε σπήλαια γειτονικά της μονής για να αφιερωθεί εις την άσκηση και την προσευχή. Πολλές φορές μοναχοί τον είδαν να επιστρέφει από τα ασκηταριά του ολόφωτος.

Ως πρόδρομος του Πατροκοσμά γυρίζει τα χωριά για εξομολόγηση, κήρυγμα και ενίσχυση του εθνικού και θρησκευτικού φρονήματος των σκλάβων κατοίκων. Αγαπούσε πολύ τον κόσμο. Αγκάλιαζε τους πάντες και τους βοηθούσε πνευματικά και υλικά. Ο Θεός τον προίκισε και με το χάρισμα της θαυματουργίας.Από τον Θεό πληροφορήθηκε ότι πλησιάζει το τέλος της επίγειας ζωής του. Τα τελευταία λόγια του προς τους μοναχούς ήταν: «Έχετε αγάπην, υπομονήν και ταπείνωσιν, τέκνα μου, την ξενητείαν ασπάσασθε, την σιωπήν, την προσευχήν και τας νηστείας, τας οποίας οι Άγιοι Πατέρες μας παρέδωσαν, αγογγύστως φυλάττετε, μάλιστα και περισσοτέρας όσον δύνασθε. Μη είναι τις από σας ανυπότακτος και ιδιόρρυθμος ή μάλλον ειπείν δαιμονόρρυθμος, ότι αυτό είναι από όλα τα αμαρτήματα το χειρότερον ότι όποιος κοινοβιάτης έχει αργύρια ή και ιμάτια από τους άλλους περισσότερα, δεν αξιώνεται της ουρανίου αγαλλιάσεως. Εάν δε ευρεθεί τις τοιούτος, ας τον διώκουν από το Μοναστήριον ως ψωραλέον πρόβατον, για να μη μολυνθώσιν από την λύμην αυτού τα επίλοιπα. Εξομολογείσθε συχνάκις τους λογισμούς σας, δια να μη εμφωλεύσουν εις τας ψυχάς σας οι δαίμονες. Εάν συμβή να σκανδαλισθώσι τινές, ας κάμουν διαλλαγήν πριν να βασιλεύση ο ήλιος, καθώς προστάσσει ο Κύριος. Ας κάμουν όλοι εργόχειρον, έκαστος ότι γνωρίζει και δύναται. Όστις δε δύναται και δεν εργάζεται, ας μη τρώγη , κατά τον Μέγαν Απόστολον. Όστις θέλει να φύγει από το Μοναστήριον, ας το λέγει του Ηγουμένου πρότερον να λαμβάνη συγχώρεσιν, ει δε και φύγη απόκρυφα, ας είναι εις την ψυχήν του το αμάρτημα και εγώ αθώος της απωλείας του οι νεώτεροι ας υποτάσσονται εις τους γέροντας και αυτοί πάλιν ας τους νουθετώσι με έργα καλά και λόγους ψυχωφελείς. Τον ασθενή επιμελείσθε ως μέλος σας. Να μη έχει τις φιλίαν με νεώτερον…».

Ἀπολυτίκιον

Ἦχος α΄. Τῆς ἐρήμου πολίτης.

Τοῦ Ὀλύμπου οἰκήτωρ Πιερίας ἀγλάϊσμα,

καὶ τῆς ἐπωνύμου Μονῆς σου ἱερὸν περιτείχισμα,

ἐδείχθης Διονύσιε σοφέ, βιώσας ὥσπερ Ἄγγελος ἐν γῇ,

καὶ παρέχεις τὴν ταχεῖαν σου ἀρωγήν,

τοὶς εὐλαβῶς κραυγάζουσιν.

δόξα τῷ δεδωκότι σοι ἰσχύν,

δόξα τῷ σὲ θαυμαστώσαντι,

δόξα τῷ ἐνεργοῦντι διὰ σοῦ πᾶσιν ἰάματα.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Η Μεγάλη Συνάντηση (π. Δημητρίου Μπόκου)

Μια μέρα ο Ζακχαίος, αρχιτελώνης, επίσημος δηλαδή φοροεισπράκτορας του ρωμαϊκού κράτους, συνάντησε για πρώτη φορά στη ζωή του τον Χριστό. Η συνάντηση ήταν στιγμιαία και έγινε κάτω από σχεδόν κωμικές συνθήκες. Μα ωστόσο ήταν τόσο κομβικής σημασίας για τον Ζακχαίο, που σήμανε ριζική αλλαγή στη ζωή του. Ο Χριστός του έριξε ένα βλέμμα μονάχα και του μίλησε σαν να τον ήξερε από πριν. Τον φώναξε με το όνομά του και του είπε ότι σκοπεύει να μείνει στο σπίτι του. Ο Ζακχαίος έτρεξε συγκλονισμένος στην οικία του και τον υποδέχθηκε με ανείπωτη χαρά (Κυριακή ΙΕ΄Λουκά).

Ο Ζακχαίος κατατασσόταν στην κατηγορία των πιο διεφθαρμένων ανθρώπων. Μα η συνάντηση με τον Χριστό τον επηρέασε βαθιά. Έπαψε στο εξής να είναι ο σκληρός εκμεταλλευτής του λαού. Έδειξε έμπρακτη μετάνοια, διορθώνοντας κάθε αδικία που είχε διαπράξει εις βάρος των ανθρώπων. Εν τέλει, απαρνήθηκε τα πάντα, γενόμενος μαθητής Χριστού και κηρύσσοντας το Ευαγγέλιό του, πιστός συνακόλουθος του Πέτρου. Η Εκκλησία τον τίμησε ως απόστολο και γιορτάζουμε τη μνήμη του στις 20 Απριλίου.

Θα έλεγε κανείς, ότι ο Χριστός σταμάτησε στην Ιεριχώ ειδικά για τον Ζακχαίο. Μα αυτό ακριβώς κάνει ο Χριστός. Ψάχνει παντού για το απολωλός, για όλους εμάς, με αμείωτη πάντα αγάπη. Μας θέλει κοντά του, σε όποια κατάσταση και αν βρισκόμαστε. Έρχεται πρώτος Εκείνος να μας συναντήσει, το πρώτο βήμα είναι πάντα δικό του. Και μας «καλεί κατ’ όνομα». Μας γνωρίζει με το όνομά μας. Δεν είναι ξένος, απρόσιτος, αδιάφορος, αλλά δικός μας, καταδικός μας. Ήρθε και είναι ανάμεσά μας. Περπατάει μαζί μας στις ρύμες και τα σοκάκια του κόσμου, εκεί που τρικλίζουμε θολωμένοι απ’ το τρελό μεθύσι των θεοποιημένων ηδονών μας. Μας ψάχνει στις αχανείς ερήμους των αβυσσαλέων κενών, αυτά που οι «σοφές» επιλογές μας συσσωρεύουν αδιάκοπα στις ψυχές μας. Κατεβαίνει στα χαίνοντα βάραθρα, εκεί που γκρεμιζόμαστε με τσακισμένα τα φτερά των φιλοδοξιών μας, με ανεμοσκορπισμένα τα μεγαλεπήβολα όνειρά μας.

Παντού μας απλώνει το χέρι του. Μία τουλάχιστον ή και περισσότερες φορές στη ζωή μας, με κάποιον τρόπο, θα βρεθεί μπροστά μας ο Θεός. Θα δώσει στον καθένα μας την ευκαιρία να συναντηθούμε μαζί του. Δεν αδικεί ποτέ κανέναν ο Θεός. Το θέμα είναι τί θα κάνουμε εμείς. Θα νιώσουμε την παρουσία του; Θ’ ακούσουμε τη φωνή του; Θα πιάσουμε το χέρι του που μας απλώνει; Ή θα προσπεράσουμε αδιάφοροι; Μα αν το τραίνο περάσει για μας ανεπιστρεπτί;

Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης στη νεαρή του ηλικία είχε σχεδόν κοσμικό φρόνημα, σαν όλους τους συνομηλίκους του. Μέσα του είχε σβήσει αρκετά ο πόθος για τον μοναχισμό που είχε από μικρότερος. Όμως ο Θεός τον κάλεσε ξανά. Μια μέρα κοιμήθηκε ελαφρά και είδε σε όνειρο ένα φίδι να μπαίνει μέσα του από το στόμα. Ένιωσε φοβερή αηδία και τινάχτηκε πάνω. Οπότε ακούει μια φωνή:

«Κατάπιες στο όνειρό σου ένα φίδι και δεν σου άρεσε. Έτσι και σε μένα δεν είναι αρεστό να βλέπω τα έργα σου».

Δεν είδε κανέναν, άκουσε μόνο τη φωνή, που ήταν ιδιαίτερα γλυκειά και ωραία. Συγκλονίστηκε. Πίστευε αναμφίβολα ότι ήταν η φωνή της Παναγίας.

«Τώρα βλέπω, είπε, πόσο ο Κύριος και η Θεομήτωρ σπλαχνίζονται τον λαό».

Άλλαξε ριζικά. Ένιωσε βαθειά ντροπή για το παρελθόν του, μετανόησε θερμά και αποφάσισε αμετάκλητα να γίνει μοναχός (Αρχιμ. Σωφρονίου, Ο Γέρων Σιλουανός, εκδ. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ, Θεσ/νίκη 1973, σ. 16-17).

Εμείς θα μπορέσουμε ν’ αφήσουμε πίσω τίποτε δικό μας, όταν μας συναντήσει ο Θεός;

Τα πάθη της ψυχής κατά τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό

Γράφει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός:
“Ἡ ψυχὴ διαιρεῖται σὲ τρία μέρη, τὸ λογιστικό, τὸ θυμικό, καὶ τὸ ἐπιθυμητικό μέρος.

Α) Τοῦ λογιστικοῦ ἁμαρτήματα εἶναι αὐτά: Ἀπιστία, αἵρεση, ἀφροσύνη, βλασφημία, ἀχαριστία, καὶ οἱ συγκαταθέσεις τῶν ἁμαρτημάτων, οἱ ὁποῖες γίνονται ἀπὸ τὸ παθητικὸ μέρος.
Ἡ ἴαση καὶ ἡ θεραπεία αὐτῶν τῶν κακῶν, εἶναι ἡ ἀδίστακτη πίστη στὸ Θεὸ καὶ τὰ ἀληθινὰ καὶ χωρὶς πλάνη ὀρθόδοξα δόγματα τῆς εὐσέβειας, ἡ ἀδιάκοπη μελέτη τῶν λόγων τοῦ Πνεύματος, ἡ καθαρὴ καὶ ἀδιάλειπτη προσευχή, καὶ ἡ εὐχαριστία πρὸς τὸν Θεό.

Β) Τὰ ἁμαρτήματα τοῦ θυμικοῦ εἶναι τὰ ἑξῆς: Ἡ ἀσπλαχνία, τὸ μίσος, ἡ ἀσυμπάθεια, ἡ μνησικακία, ὁ φθόνος, ὁ φόνος καὶ ἡ συνεχὴς αὐτῶν καὶ τῶν παρομοίων μελέτη.
Ἡ ἴαση καὶ θεραπεία τους εἶναι ἡ φιλανθρωπία, ἡ ἀγάπη, ἡ πραότητα, ἡ φιλαδελφία, ἡ συμπάθεια, ἡ ἀνεξικακία καὶ ἡ καλοσύνη.

Γ) Τοῦ ἐπιθυμητικοῦ τὰ ἁμαρτήματα εἶναι τὰ ἑξῆς: Ἡ γαστριμαργία, ἡ λαιμαργία, ἡ οἰνοποσία, ἡ πορνεία, ἡ μοιχεία, ἡ ἀκαθαρσία, ἡ ἀσελγεία, ἡ φιλοχρηματία, ἡ ἐπιθυμία τῆς κενῆς δόξας, καὶ ἡ ἐπιθυμία χρυσοῦ καὶ πλούτου καὶ σαρκικῶν ἀπολαύσεων.
Ἡ ἴαση καὶ ἡ θεραπεία αὐτῶν εἶναι ἡ νηστεία, ἡ ἐγκράτεια, ἡ κακοπάθεια, ἡ ἀκτημοσύνη, τὸ σκόρπισμα τῶν χρημάτων στοὺς φτωχούς, ἡ ἐπιθυμία τῶν μελλόντων ἐκείνων ἀγαθῶν, ὁ πόθος τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς θείας υἱοθεσίας”.

Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

– Πώς θα καταλάβει ένας άνθρωπος, Μέγα Αθανάσιε, ότι ο Χριστός είναι μέσα του; |α(μ)φιερωμένο σε όλες και όλους όσους έχουν αυτό το μεγάλο όνομα, αλλά ιδιαιτέρως σε μια μάνα που σήμερα γιορτάζει μαζί τους…

Λέει ο άλλος:

– Έχω τον Χριστό μέσα μου…

– Πώς το κατάλαβες,

ότι έχεις τον Χριστό μέσα σου,

εφόσον η ζωή σου,

δεν είναι η ανάλογη μ’ αυτά που δίδαξε ο Χριστός;

– Έχω τον Χριστό μέσα μου…

Δεν ξέρει να σε απαντήσει.

Δεν μπορεί να το τεκμηριώσει.

Όταν κάποτε ο Μέγας Αθανάσιος ρωτήθηκε από κάποιον Αντίοχο:

– Πώς θα καταλάβει ένας άνθρωπος, ότι ο Χριστός είναι μέσα του;

Απάντησε ο Μέγας Αθανάσιος

– Θα το καταλάβει ο άνθρωπος αυτό,

από τα σκιρτήματα που έχει μέσα του.

Όπως η γυναίκα όταν συλλάβει γνωρίζει απόλυτα,

ότι είναι σε ενδιαφέρουσα από τα σκιρτήματα της κοιλίας της,

έτσι και ο άνθρωπος θα το καταλάβει από τα σκιρτήματα της καρδιάς του,

το πως αισθάνεται το Πάσχα.

Το πώς αισθάνεται όταν Κοινωνεί.

Το πώς αισθάνεται όταν εκκλησιάζεται,

όταν προσεύχεται,

όταν κλαίει…

Τι σκιρτήματα, τι νοιώθει μέσα του, τι χαρά.

Από εκεί θα καταλάβει,

ότι έχει συλλάβει τον Χριστό.

Από τίποτα άλλο δεν μπορεί το καταλαβαίνει.

Γι’ αυτό,

γνώμη μπορούν να έχουν στο θέμα αυτό,

οι άνθρωποι που κάποτε μετανόησαν.

Πως αισθάνονται μετά από την μετάνοιά τους.

Νοιώθουν πράγματι μέσα τους,

ότι κάποιος άλλος αέρας φυσάει.

Κατιτί άλλο, που δεν μπορούν να το προσδιορίσουν.

Κάτι που λέγεται Πνεύμα,

που λέγεται Χάρις,

που δεν το είχανε χθες.

Από τη στιγμή μάλιστα που βγήκανε από το εξομολογητήριο,

από τη στιγμή εκείνη και έπειτα είναι άλλοι άνθρωποι.

Βλέπουν αλλιώς.

Αισθάνονται αλλιώς.

Παρηγορούνται,

εκεί που δεν μπορούσαν να παρηγορηθούν.

Βρίσκουν λύσεις,

εκεί που δεν μπορούσανε να βρούνε.

Βλέπουν εκείνα που δεν έβλεπαν.

Μισούνε εκείνα που αγαπούσαν

και αγαπούνε εκείνα που μισούσαν.

Ποιός έκανε αυτά τα πράγματα;

Ποιός έκανε όλη αυτή την αλλαγή;

~ Δημήτριος Παναγόπουλος ο Ιεροκήρυκας (1916 – 1982)

https://amfoterodexios.blogspot.com/

Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Νύσσης

Ἡ Μοῦσα Γρηγόριος, οὗ Νύσσα θρόνος,

οὐ Πιερίαν, ἀλλ᾿ Ἐδὲμ σκηνὴν ἔχει.

Γρηγόριον δεκάτῃ θανάτου κνέφας ἀμφεκάλυψεν.

Ο Άγιος Γρηγόριος επίσκοπος Νύσσης είναι κατά σάρκα αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου και της Οσίας Μακρίνας. Ήταν μικρότερος του Μ. Βασιλείου κατά την ηλικία αλλά εξ ίσου θερμός ζηλωτής της Ορθοδόξου πίστεως και ικανός εις τον λόγο. Λαμβάνει και αυτός λαμπρά μόρφωση, όπως και ο Βασίλειος.

Γεννήθηκε το έτος 331 και χειροτονήθηκε επίσκοπος Νύσσης το 372. Πριν χειροτονηθεί επίσκοπος νυμφεύτηκε την Θεοσέβεια, γυναίκα ευσεβέστατη. Την κοίμηση της συζύγου υπέμεινε ανδρείως.

Οι αιρετικοί βλέπουν εις το πρόσωπο του Γρηγορίου ένα ισχυρό πολέμιο της πλάνης των. Σχεδιάζουν να τον εξοντώσουν. Πράγματι, τον κατηγορούν για δυο πράγματα: οικονομική κατάχρηση και αντικανονική εκλογή. Τις κατηγορίες υποβάλλει όργανο των Αρειανών με το όνομα Φιλόχαρης προς τον Διοικητή του Πόντου Δημοσθένη. Ο Μ. Βασίλειος με επιστολή του προς τον Διοικητή ζητά να γίνει ο έλεγχος και να αποδειχθεί η συκοφαντία. Για το ζήτημα της χειροτονίας αναλαμβάνει αυτός την ευθύνη, διότι εκείνος την τέλεσε.

Η παρέμβαση του Βασιλείου δεν έφερε αποτέλεσμα. Το 376 ο Γρηγόριος καθαιρείται από σύνοδο αρειανών επισκόπων του Πόντου και της Γαλατίας. Έτσι, ο Γρηγόριος διωκόμενος από τους Αρειανούς άρχισε να περιπλανάται σε διάφορους τόπους. Η περιπέτεια το 378 με τον θάνατο του αυτοκράτορα Ουάλεντα και ανακλήθηκε εις τον θρόνο από τον Μέγα Θεοδόσιο.

Συμμετέχει εις την τοπική Σύνοδο της Αντιοχείας το φθινόπωρο του 379, η οποία συνήλθε ιδίως για την αίρεση του Απολλιναρίου. Ο Απολλινάριος, ερμηνεύοντας κατά γράμμα χωρίο της Αγίας Γραφής (κατά Ιωάννη α’ 14), υποστήριζε ότι ο Θεός Λόγος έγινε σάρκα, όχι τέλειος άνθρωπος. Αρνήθηκε τον ανθρώπινο νου, την ανθρώπινη ψυχή και θέληση του Ιησού Χριστού ως στοιχεία διασπαστικά της ενότητός Του και αντίθετα προς την τελειότητά Του και τα αντικατέστησε με τη θεία επενέργεια. Δίδασκε, δηλαδή, στην ουσία, ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι τέλειος Θεός ούτε τέλειος άνθρωπος. Πολλοί νόμιζαν ότι ο Απολλινάριος δέχθηκε την επίδραση της πλατωνικής και νεοπλατωνικής φιλοσοφίας. Tο πιθανότερο είναι, καθώς πιστεύει ο Γρηγόριος Νύσσης, ότι αφετηρία στη χριστολογική του διδασκαλία είναι εσφαλμένη ερμηνεία χωρίου επιστολής του Αποστόλου Παύλου (προς Θεσσαλονικείς Α’, ε’ 23). Στη Σύνοδο ο Άγιος ανασκεύασε τις κακόδοξες θεωρίες του Απολλιναρίου.

H τοπική Σύνοδος της Αντιοχείας τον στέλνει να επισκεφθεί τις εκκλησίες της Αραβίας και της Παλαιστίνης, οι οποίες είχαν μολυνθεί από τον Αρειανισμό και σπαράσσονταν. Τις βοήθησε. Χρημάτισε, δια τούτο, προστάτης της Εκκλησίας του Χριστού.

Ο θείος Γρηγόριος ήταν παρών το 381 εις την Κωνσταντινούπολη εις την Δευτέρα Οικουμενική Σύνοδο μετά άλλων εκατόν πενήντα επισκόπων για την καταπολέμηση της δυσσεβούς αίρεσης των πνευματομάχων του Μακεδονίου. Εκεί υπήρξε υπέρμαχος μεν της Ορθοδόξου Πίστεως, αντίμαχος δε της δυσσεβούς αιρέσεως,. Κατατρόπωσε την αίρεση με αποδείξεις μέσα από τις γραφές και με τη δύναμη των λόγων του και τελικά η Ορθοδοξία κέρδισε την νίκη. Η Σύνοδος συμπλήρωσε το σύμβολο της Νίκαιας προσθέτοντας την θεολογία περί του Αγίου Πνεύματος και τα τέσσερα τελευταία άρθρα.

Έδωσε το παρόν ο Άγιος Γρηγόριος και εις την τοπική σύνοδο που πραγματοποιήθηκε το 394 και ασχολήθηκε με τον Αγάπιο τον Βαγάδιο.

Αξιομνημόνευτο είναι ότι η Αγία Οικουμενική Εβδόμη Σύνοδος εις την έκτη πράξη της ονομάζει Πατέρα Πατέρων τον Άγιο Γρηγόριο.

Έζησε επί γης εξήντα πέντε χρόνια, ποιμαίνοντας καλώς το ποίμνιό του.

. Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο, το οποίο περιλαμβάνει ομιλίες με εξηγητικό και δογματικό περιεχόμενο, καθώς και επιτάφιους λόγους με λογοτεχνικές αξιώσεις. Το συγγραφικό έργο το οποίο άφησε είναι σημαντικότατο, το οποίο εξέδωσε ο αββάς Migne εις την Ελληνική Πατρολογία. Αργότερα το αξιολογότατο έργο εξέδωσε και η Αποστολική Διακονία. Με το έργο του Αγίου, πρόσφατα, ασχολήθηκε και ο Ελληνιστής καθηγητής του Πανεπιστημίου του Χάβαρντ, ο Γερμανός Βέρνερ Ζέγκερ ο οποίος κυκλοφόρησε περίφημο σύγγραμμα εις την Αμερική, μετά από εργασία και έρευνα είκοσι χρόνων εις το οποίο αναλύει τα συμπεράσματα και πλέκει το εγκώμιο του Αγίου.

Ο Γρηγόριος συνέχισε την τριαδολογία και την πνευματολογία του αδελφού του Βασιλείου, όπως και τη χριστολογία του Γρηγορίου Θεολόγου, αλλά προχωρώντας αυτές σε εύρος και βάθος. Με τη θεολογία του περί εκπόρευσης του αγίου Πνεύματος, απέκλεισε τη δυτική χρήση του filioque από τη διδασκαλία της ανατολικής χριστιανικής Εκκλησίας. Προετοίμασε επίσης, τη θεολογία της “υποστατικής ενώσεως” των δύο φύσεων του Χριστού με τη χρήση των όρων “ἀσυγχύτως”, “ἀτρέπτως”, “ἀδιαιρέτως¨ οι οποίοι επικυρώθηκαν στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 451 στη Χαλκηδόνα.

Η τίμια κάρα του θείου Γρηγορίου Νύσσης μεταφερθείσα από ευσεβείς Μικρασιάτες μετά την Μικρασιατική καταστροφή βρίσκεται αποθησαυρισμένη μαζί με τα τίμια λείψανα του Αγίου Μεγαλομάρτυρα Θεοδώρου και του Αγίου Ιερομάρτυρα Γεωργίου του Νεαπολίτου εις τον Ιερό Ναό Αγίου Ευσταθίου εις τον Περισσό Αττικής.

Λειτουργικά κείμενα

Ἀπολυτίκιον

Θεῖον γρήγορσιν, ἐνδεδειγμένος, στόμα σύντονον, τῆς εὐσέβειας, ἀνεδείχθης Ἱεράρχα Γρηγόριε τὴ γὰρ σοφία τῶν θείων δογμάτων σου, τῆς Ἐκκλησίας εὐφραίνεις τὸ πλήρωμα. Πάτερ ὅσιε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἠμὶν τὸ μέγα ἔλεος.

Κοντάκιον

Τὸ ὄμμα τῆς ψυχῆς, γρηγορῶν Ἱεράρχα, ὡς γρήγορος Ποιμήν, ἀνεδείχθης τῷ κόσμῳ, καὶ ράβδω τῆς σοφίας σου, παμμακάριστε Ὅσιε, πάντας ἤλασας, τοὺς κακοδόξους ὡς λύκους, ἀδιάφθορον, διατηρήσας τὴν ποίμνην, Γρηγόριε πάνσοφε.

Μυργιώτης Παναγιώτης, Μαθηματικός

Όταν κολλάς σε έναν στόχο ή σε έναν άνθρωπο, δεν κολλάς απλώς σε κάτι.
Κολλάς στο φόβο ότι χωρίς αυτό… δεν θα υπάρξεις.
Και τότε η ζωή στενεύει.
Αλλά ο Θεός δεν σε έπλασε για κάτι τόσο στενό και λίγο.
Σε έπλασε για το "άνοιγμα", το "πλάτεμα", της ύπαρξης σου.
Σου έδωσε δώρα, ευλογίες, χαρίσματα, δρόμους, δυνατότητες, μετάνοια, νέα αρχή.
Όταν κάτι δεν πετυχαίνει, δεν σημαίνει ότι τελείωσες.
Σημαίνει ότι δεν ήταν αυτό η "σωτηρία" σου.
Δεν ήταν ο καλύτερος δρόμος για σένα.
Και όταν κάποιος δηλώνει ότι δεν σε "θέλει",
δεν σημαίνει ότι δεν αξίζεις.
Σημαίνει ότι δεν ήταν αυτό το δικό σου το "σπίτι".
Ο Χριστός δεν ήρθε να σε δέσει σε ανθρώπους και πράγματα νεκρά.
Ήρθε να σε λύσει, να σε ελευθερώσει, να σε αναστήσει.
Να σου θυμίσει ότι δεν κρατιέσαι από κάτι…
κρατιέσαι μόνο από Εκείνον.
Μην κάνεις τη ζωή σου φυλακή.
Είσαι πιο μεγάλος απ’ την πληγή σου.
Και ο Θεός έχει κι άλλους δρόμους… για σένα.
Επίτρεψε στο Θεό να ονειρεύεται μέσα σου το αύριο που δεν ξέρεις αλλά σε περιμένει....
-π.Λίβυος-

"Πίστευσε λοιπόν και συ στον θάνατο του εγώ σου, για να ζήσης την ανάσταση."
Η αορασία του Θεού είναι η προάσπισίς μας, η ασφάλειά μας, η προϋπόθεσις για να καλλιεργήσομε τα πνευματικά οπτικά μας αισθητήρια, ώστε να μάθουν να βλέπουν τον αόρατον Θεόν ως ορατόν και ορώμενον.
Ας μην μπερδευόμαστε. Μόνον καρδιές που δεν αγαπούν, αλλά σκέπτονται τον εαυτό τους, ζητούν να δουν τον Θεόν, να επιβεβαιώσουν την παρουσία Του. Η επιβεβαίωσις όμως της παρουσίας του Θεού έγινε με τον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού, με το σημείο του Ιωνά.
Πίστευσε λοιπόν και συ στον θάνατο του εγώ σου, για να ζήσης την ανασταση.
Γερων Αιμιλιανος Σιμωνοπετριτης.

«Ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει»
(Ιω. 12:24).
Μια δέηση αντιπροσωπευτική των εφηβικών εκείνων χρόνων, στην οποία επανήλθα συχνά, ήταν:
«Θεέ μου, ελευθέρωνέ με από τον εαυτό μου και δώσε με στον εαυτό Σου».
+Αλβανίας Αναστάσιος .

Η αρρώστια μου θυμίζει ότι είμαι συναιώνιος με τον Θεό με τον οποίο κάποτε θα συνενωθώ αχωρίστως μαζί του.
Υπάρχει αρρώστια, υπάρχει Χριστός, υπάρχει θάνατος, υπάρχει αιώνιος αφθαρσία.
Τον Θεό, μας τον δίνει η ησυχία, ο πόθος, αλλά και η αρρώστια.
Οι Άγιοι θεράπευαν τους αρρώστους, αλλά όχι τον εαυτό τους. Όποιος δεν έχει ασθένειες μοιάζει με καραβάκι, το οποίο δεν μπήκε ακόμα στη θάλασσα και δεν ξέρομε αν θα αντέξει τα κύματα!
Η ασθένεια μας παρέχει δικαιώματα ενώπιον του Θεού, γιατί πάσχουμε ακουσίως και γι’ αυτό ο Θεός την προσλαμβάνει σαν μια μεγάλη θυσία και την προσθέτει στους εκούσιους πνευματικούς μας αγώνες.
Δεν βιαζόμαστε στην ασθένεια. Μα θα μου πεις, πονώ.
Ο Θεός δεν ξέρει ότι πονάς;
Αν θέλει ο Θεός δεν θα μεριμνήσει;
Αρχάγγελοι θα αρπάξουν τον γιατρό και θα στον φέρουν. Και όμως εμείς βιαζόμαστε να φέρουμε τον γιατρό, ο οποίος μπορεί να είναι άθεος, ξαγρυπνισμένος, να κάνει λάθη.
Αυτόν τον περιμένουμε και δεν νιώθουμε ότι ήδη ο άγγελος είναι από επάνω μας μαζί με τον Θεό;
Οι ιατροί είναι θεόσδοτοι, θεόσδοτα και τα φάρμακα. Πάντοτε η Εκκλησία μας τιμούσε τους ιατρούς και τους μνημόνευε ειδικώς. Όταν πηγαίνω στον ιατρό και παίρνω φάρμακα, στην πραγματικότητα εμπιστεύομαι τον Θεό, αναφερόμαστε στον Θεό και όχι στον ιατρό και τα φάρμακα. Αν δεν σκέφτομαι έτσι, τότε και αν ακόμα γίνω καλά, ισχύει αυτό που λένε, η εγχείρηση πέτυχε, αλλά ο ασθενής απεβίωσε. Διότι και καλά να γίνω,απέθανα πνευματικά, εφ’ όσον δεν εμπιστεύθηκα τον Θεό».
Όταν πηγαίνουμε σε έναν γιατρό να έχομε σωφροσύνη, ευγένεια και λεπτότητα, παράλληλα και εμπιστοσύνη, να εναποθέσουμε δυνατή την ασθένεια μας στις υποδείξεις του.
Δεν πρέπει να έχουμε αγωνία, άγχος, αν ο ιατρός είναι καλός ή όχι, διότι το άγχος μας μαραίνει και μας μεταφέρει σε έναν κόσμο έξω από τη σφαίρα του Χριστού. Θα είμαστε ήρεμοι και ταπεινοί, όχι γκρινιάρηδες, απαιτητικοί, κατήγοροι. Να είμαστε σοβαροί και αξιοπρεπείς. Ας μην καταδεχόμαστε να ασχολούνται μαζί μας οι άλλοι.
Η αρρώστια είναι μια από τις γλώσσες του Θεού, ο ιατρός και τα φάρμακα μας ταπεινώνουν, είναι ταπείνωσις να πηγαίνομε στον γιατρό ή να πάρουμε φάρμακα.
Μην εμπιστεύεστε ποτέ τον εαυτό σας σε κάποιον άνθρωπο που δεν έχει αρρωστήσει ή που δεν είναι άρρωστος, διότι αυτός δεν έχει ακόμα ταπεινωθεί.
Πάντοτε να έχετε ένα ερωτηματικό για τον άνθρωπο που έχει ακμαία την υγεία του.
Γέρων Αιμιλιανος Σιμωνοπετρίτης.

"Τίποτα δεν μπορεί να προστεθεί σε Αυτόν που είναι πλήρης και χορηγός όλων των καλών"
Κατά τη δική μου άποψη, το να Τον περιγράψει κανείς είναι αδύνατο, το να Τον εννοήσει όμως είναι ακόμα πιο αδύνατο.
Διότι εκείνο που έχει νοηθεί, ίσως ο λόγος να μπορούσε να το φανερώσει, αν όχι ικανοποιητικά, τουλάχιστον αμυδρά, σε κάποιον που δεν έχει εντελώς κατεστραμμένη την ακοή και νωθρή τη διάνοια.
Το να περιλάβει όμως η διάνοια ένα τόσο μεγάλο πράγμα είναι εντελώς αδύνατο και αμήχανο, όχι μόνο σε όσους είναι νωθροί και κοιτούν προς τα κάτω, αλλά και σε εκείνους που είναι πολύ υψηλοί και φιλόθεοι, και παρομοίως σε κάθε γεννητή φύση, και σε όσους αυτό το σκοτάδι και τούτη η παχιά σάρκα τούς εμποδίζει την κατανόηση της αλήθειας.
Δεν γνωρίζω μάλιστα αν αυτό ισχύει και για τις ανώτερες και νοερές φύσεις, οι οποίες επειδή είναι κοντά στον Θεό και φωτίζονται από όλο το φως, ίσως να βλέπουν πιο καθαρά —αν και όχι απόλυτα— πάντως τελειότερα και πιο ανάγλυφα από εμάς, και η καθεμία περισσότερο ή λιγότερο ανάλογα με την τάξη της.
Το Θείο δεν είναι καταληπτό από την ανθρώπινη διάνοια, ούτε μπορεί κανείς να το φανταστεί σε όλο του το μεγαλείο.
Και αυτό δεν συμβαίνει από φθόνο —γιατί ο φθόνος είναι μακριά από τη θεία φύση, η οποία είναι απαθής, η μόνη αγαθή και κυρίαρχη, και μάλιστα απέναντι στο πιο τιμημένο από τα κτίσματά της (τι είναι πιο συγγενικό στον Λόγο από τα λογικά όντα; Αφού και η ίδια η ύπαρξή τους οφείλεται στην άκρα αγαθότητά Του).
Ούτε το κάνει για τη δική Του τιμή και δόξα, ώστε να διατηρεί το σεβάσμιο μέσω του ανέφικτου. Αυτό θα ήταν τελείως σοφιστικό και ξένο, όχι μόνο για τον Θεό, αλλά και για έναν άνθρωπο μετρίως επιεική, να εμποδίζει τους άλλους για να εξασφαλίσει ο ίδιος τα πρωτεία.
Ας υποθέσουμε ότι η δημιουργία οφείλεται στο τυχαίο· η τάξη σε ποιον οφείλεται; Ας το δώσουμε κι αυτό, αν θέλετε. Το να διατηρούνται όμως και να φυλάσσονται σύμφωνα με τους νόμους που αρχικά τέθηκαν, σε ποιον ανήκει;
Σε κάποιον άλλον ή στο τυχαίο;
Προφανώς σε κάποιον άλλον εκτός από το τυχαίο.
Και τι άλλο είναι αυτό παρά ο Θεός;
Έτσι, ο λόγος που προέρχεται από τον Θεό, ο σύμφυτος σε όλους και πρώτος νόμος μέσα μας, συνδεδεμένος με τα πάντα, μας ανέβασε στον Θεό μέσα από τα ορατά.
Ας μιλήσουμε λοιπόν ξεκινώντας πάλι από την αρχή.
Το τι ακριβώς είναι ο Θεός κατά τη φύση και την ουσία Του, κανένας άνθρωπος ποτέ δεν το βρήκε, ούτε πρόκειται να το βρει.
Αν όμως πρόκειται να το βρει ποτέ, ας το αναζητούν και ας το φιλοσοφούν όσοι το επιθυμούν. Θα το βρει δε, κατά τη δική μου άποψη, όταν αυτό το θεοειδές και θεϊκό στοιχείο, δηλαδή ο δικός μας νους και λόγος, ενωθεί με το συγγενές του, και η εικόνα ανέβει προς το αρχέτυπο, το οποίο τώρα επιθυμεί. Και αυτό νομίζω πως είναι το ζητούμενο της φιλοσοφίας: το να γνωρίσουμε κάποτε τον Θεό στον βαθμό που έχουμε γνωριστεί από Αυτόν.
Προς το παρόν όμως, όλα όσα φτάνουν σε εμάς είναι μια μικρή απορροή και σαν μια μικρή αχτίδα ενός μεγάλου φωτός.
Ώστε, αν κάποιος γνώρισε τον Θεό ή μαρτυρείται ότι Τον γνώρισε, Τον γνώρισε τόσο μόνο, όσο χρειάστηκε για να φανεί πιο φωτεινός από κάποιον άλλον που δεν φωτίστηκε εξίσου. Και αυτό το προβάδισμα θεωρήθηκε «τέλειο», όχι σε σύγκριση με την αλήθεια, αλλά με βάση τη δύναμη του πλησίον.
[Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΚΗ΄ (28ος): Περὶ Θεολογίας Δεύτερος (Oratio XXVIII: De Theologia)