Του Δημήτρη Ψαραδέλλη
dpsaradellis@kathimerini.gr
ΣΥΜΦΩΝΑ με μελέτη του Economic Policy Institute (EPI ), στις αρχές του 1960 στις ΗΠΑ, το 1% του πληθυσμού, σε όρους καθαρής αξίας, κατείχε 125 περισσότερο πλούτο από το μέσο. Σήμερα το 1% του πληθυσμού στην κορυφή της πυραμίδας, είναι 190 φορές πλουσιότερο. Παρόμοια το 20% των πλουσιότερων της Γης είχαν 15 φορές περισσότερο πλούτο από το μέσο, ενώ μέχρι το 2004 η διαφορά αυξήθηκε κατά 32% (23 φορές πάνω από το μέσο πλούτο).
Τι δεν δείχνουν τα στοιχεία
Αυτό που δεν αντανακλάτε στα στοιχεία είναι οι δημογραφικές αλλαγές που στρεβλώνουν τα αποτελέσματα της έρευνας του EPI. Για παράδειγμα δεν εμφανίζεται ο αριθμός των νοικοκυριών, των οποίων τα μέλη προέρχονται από την ίδια κοινωνική και οικονομική τάξη. Μια ανάλυση των νοικοκυριών θα έδειχνε ακόμη μεγαλύτερη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών.
Αποτελεί πρόβλημα το χάσμα πλουσίων και φτωχών;
«Η ύπαρξη του χάσματος δεν αποτελεί αναγκαστικά κάτι κακό. Εάν δεν υπήρχε το κενό μεταξύ πλουσίων και φτωχών δεν θα υπήρχε το κίνητρο για εργασία», εξηγεί ο οικονομολόγος του πανεπιστημίου Cornell, Ρόμπερτ Φρανκ. Το γεγονός ότι υπάρχει αύξηση του χάσματος δεν αποτελεί πρόβλημα στην περίπτωση που ο ρυθμός αύξησης του μισθού της μεσαίας και της κατώτερης οικονομικής τάξης αντανακλά την αύξηση της παραγωγικότητας. Έτσι, οι εργαζόμενοι θα αισθάνονται ότι τους επιστρέφεται ένα μέρος από αυτό που δίνουν στην οικονομία.
Κάτι τέτοιο συνέβαινε στα τέλη της δεκαετίας του ενενήντα - αλλά όχι τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με το EPI. Ως αποτέλεσμα, επιδεινώνεται η θέση των εργαζομένων της μεσαίας και της χαμηλότερης εισοδηματικής τάξης.
Ένας τρόπος να μειωθεί το χάσμα, αναφέρει ο Ρόμπερτ Φρανκ, είναι μέσω της αύξησης των φορολογικών συντελεστών της υψηλότερης εισοδηματικής τάξης. Αυτό, υποστηρίζει, θα αυξήσει τα φορολογικά έσοδα βοηθώντας στην ενίσχυση προγραμμάτων που στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των υπολοίπων. Στο «αντίπαλο» στρατόπεδο, υπάρχουν οικονομολόγοι που υποστηρίζουν ότι βραχυχρόνια η ταχύτερη ανάπτυξη του εισοδήματος των πλουσίων θα δώσει ώθηση στα φορολογικά έσοδα. Ωστόσο, μακροχρόνια εάν το εισόδημα της μεσαίας και της χαμηλότερης εισοδηματικής τάξης δεν επαρκεί για να καλύψει το αυξανόμενο κόστος ζωής, θα δημιουργηθούν πιέσεις στο δημόσιο χρέος λόγω αύξησης των συνεπακόλουθων κοινωνικών δαπανών.
ιευρύνεται το χάσμα πλουσίων και φτωχών… χωρών
Τα Ηνωμένα Έθνη κατηγοριοποιούν τις χώρες σε τρεις ομάδες: Τις ανεπτυγμένες, τις λιγότερο ανεπτυγμένες και τις καθόλου ανεπτυγμένες χώρες. Στην τελευταία κατηγορία υπάγονται οι χώρες όπως το Λάος, η Μαδαγασκάρη και οι υποσαχάριες χώρες. Στις αρχές της δεκαετίας του πενήντα οι πλούσιες χώρες είχαν 58 θανάτους νεογνών για κάθε 1000 γέννες, σήμερα έχουν περίπου 11. Για την ίδια περίοδο στις φτωχότερες χώρες οι θάνατοι νεογνών μειώθηκαν από τους 194 στους 109. Το «χάσμα» της ποιότητας ζωής δεν διευρύνθηκε αλλά εξακολουθεί να παραμένει τρομακτικό. «Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότερη και η φτωχοί δεν γίνονται φτωχότεροι».
Παρόμοιες είναι οι τάσεις στο προσδόκιμο ζωής. Στις αρχές του 50' το προσδόκιμο ζωής στις πλούσιες χώρες ήταν στα 66,5 χρόνια, ενώ σήμερα είναι στα 74,2 χρόνια. Στις φτωχές βρισκόταν στα 35,5 χρόνια και στα 49,7 σήμερα. Η διαφορά στο προσδόκιμο όριο ζωής μεταξύ φτωχών και πλουσίων χωρών, τα τελευταία πενήντα χρόνια, μειώθηκε μόλις κατά 6,5 χρόνια παρά τη σημαντική βελτίωση στον τομέα της υγείας και της ποιότητας ζωής. «Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι οι φτωχοί γίνονται μεσήλικες, και όλοι γινόμαστε γηραιότεροι».
Εάν ο πλούτος του ενός δεν επιδεινώνει τη θέση του άλλου, τότε το ερώτημα που γεννάτε είναι πώς μπορεί να υπάρξει «ισότητα», ή καλύτερα, για ποιο λόγο να καλύψουμε το χάσμα που υπάρχει;
Για να απαντήσετε στο τελευταίο ερώτημα αρκεί να κάνετε ένα περίπατο στο Μόντε Κάρλο και στα σοκάκια της πόλης του Μεξικό. Στο Μόντε Κάρλο το χειρότερο που μπορεί να σας συμβεί είναι να χάσετε κάποια χρήματα στα πολυτελή καζίνο. Στην πόλη του Μεξικό ένας μεταμεσονύκτιος περίπατος μπορεί να αποβεί μοιραίος ή στην καλύτερη των περιπτώσεων να σας ληστέψουν. Δεν θα πρέπει να μας απασχολεί το χάσμα πλουσίων και φτωχών αλλά ο ίδιος ο πλούτος. Όσο πιο πλούσιος είναι κάποιος τόσο βελτιώνεται η ποιότητα ζωής τους, η ζωή της οικογένειάς του. Θα είχατε αγοράζατε καλύτερη εκπαίδευση, θα ταξιδεύατε, θα βοηθούσατε συνανθρώπους και φίλους σας.
Η σημασία της ισότητας ευκαιριών και της παιδείας
Ακόμα και για τους τυχερούς που δεν έχουν γεννηθεί σε κάποια υποσαχάρια χώρα, είναι αναγκαία η ισότητα στη μόρφωση. Η μόρφωση, ο βασικότερος προσδιοριστικός παράγοντες του μελλοντικού εισοδήματος, αποτελεί ένα δημόσιο αγαθό ιδιωτικού χαρακτήρα, στη χώρα μας.
Αυτό που έχει σημασία είναι η «ισότητα στις ευκαιρίες». Καμία κοινωνία δεν μπορεί να ευημερήσει εάν δεν «εκμεταλλεύεται» το ταλέντο και την ικανότητα του εργατικού της δυναμικού, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που τυχαίνει να γεννήθηκαν φτωχοί.
Οι οικονομολόγοι κάνουν λόγο για το «ανθρώπινο κεφάλαιο» ως μια εισροή στην παραγωγική διαδικασία, όταν αναλύουν τα οικονομικά υποδείγματά τους. Σε μια «ελεύθερη» αγορά, το ανθρώπινο κεφάλαιο κατανέμεται αποτελεσματικά αμείβοντας υψηλότερα τους ικανότερους. Αλλά, όπως σε κάθε άλλη αγορά, η αγορά εργασίας δεν είναι στην πραγματικότητα ελεύθερη. Αρχικά, μεγάλη σημασία έχει που έχει γεννηθεί κάποιος: Οι πιθανότητες να βρείτε μια υψηλά αμειβόμενη εργασία στα χωριά της Ηπείρου (η φτωχότερη περιφέρεια της Ευρώπης), είναι κατά πολύ μικρότερες αν έχετε γεννηθεί και ζείτε στην Αθήνα. Αλλά, και στην Αθήνα να βρίσκεστε σημαντικό ρόλο παίζουν οι γνωριμίες, η κοινωνική και οικονομική θέση των γονέων. Η αναξιοκρατία δεν είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα μόνο του δημοσίου τομέα, αλλά υπάρχει και ανθεί στον ιδιωτικό επίσης. Φανταστείτε να επιλέγαμε κάθε φορά τα παιδιά των ολυμπιακών για να μας εκπροσωπήσουν στα παγκόσμια πρωταθλήματα.
Πηγή στοιχείων: EPI, UN
kathimerini.gr
δε λέω τίποτε εγώ επιμένω: