Ψυχοφελή μηνύματα...

[toula]

Η ελπίδα και η εμπιστοσύνη στον Θεό έχει ως κορωνίδα την πίστη[1]
Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, ο μέγας ιατρός των ψυχών και των σωμάτων ημών
Στη σημερινή ευαγγελική περικοπή ακούσαμε ένα ακόμη θαύμα, ανάμεσα στα τόσα πολλά που επιτέλεσε και επιτελεί ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, τη θεραπεία του παραλυτικού. Τονίζεται το θαύμα αυτό έλαβε χώρα σε ένα σπίτι στην Καπερναούμ[2], όπου βρισκόταν ο Ιησούς και δίδασκε στο λαό. Έμαθε ο παραλυτικός για τον Ιησού ότι επιτελεί θαύματα και ιατρεύει κάθε ασθένεια, κι έτσι έχοντας πίστη, ελπίδα και αισιοδοξία ότι ο μόνος ιατρός που μπορούσε να τον θεραπεύσει ήταν ο Ιησούς, αποφάσισε να επισκεφθεί τον Ιησού.
Πλησιάζοντας, λοιπόν, οι τέσσερεις άνθρωποι υποβασταζόμενοι τον παραλυτικό, δεν μπορούσαν να πλησιάσουν τον Ιησού, λόγω του πλήθους των ανθρώπων. Έτσι, αποφασίζουν να χαλάσουν τη στέγη της οικίας και να κατεβάσουν με σχοινιά το κρεβάτι με τον παραλυτικό. Ήθελαν να φέρουν με κάθε τρόπο τον παραλυτικό κοντά στο Χριστό για να θεραπευθεί. Η αποστέγαση του σπιτιού από τους τέσσερις ανθρώπους μας δείχνει κάτι το σημαντικό. Το σημαντικό είναι ότι η πνευματική προσπάθεια χρειάζεται επιμονή, εφευρετικότητα και υπομονή. Χρειάζεται όμως και πίστη στο σκοπό, που είναι η συνάντηση με τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.
Μόλις ο Κύριος αντίκρυσε την πίστη και αγάπη των τεσσάρων ανθρώπων που μετέφεραν το κρεβάτι, αλλά και του ιδίου του ασθενούς, τότε του είπε «τέκνον αφέωνταί σοι αι αμαρτίαι σου[3]». Θα λέγαμε ότι οι τέσσερεις αυτοί άνθρωποι, οι οποίοι αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση για εμάς, γίνονται σήμερα διδάσκαλοί μας. Μας διδάσκει η πράξη τους αυτή, που σκέφθηκαν τον πάσχοντα αδελφό τους, και τρέχουν να τον πάρουν στον ιατρό, τον Χριστό. Μας διδάσκουν ότι έτσι πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς τον συνάνθρωπό μας, τον πάσχοντα αδελφό μας.
Οι γραμματείς[4], όμως, που ήταν εκεί άρχισαν να διαλογίζονται πως μπορούσε αυτός ο άνθρωπος να συγχωρεί τις αμαρτίες των ανθρώπων, αφού μόνο ο Θεός μπορούσε να δίδει άφεση των αμαρτιών «Τί ούτος ούτω λαλεί βλασφημίας; Τίς δύναται αφιέναι αμαρτίας ει μη εις ο Θεός;[5]». Αντί να οδηγηθούν στην πίστη ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού, σκέφτονταν ότι βλασφημεί. Ο Κύριος, όμως, ως Παντεπόπτης βλέπει και γνωρίζει όχι μόνο τα φανερά και κρυφά πράγματα, αλλά ακόμη και τους απόκρυφους διαλογισμούς των καρδιών, αντιλήφθηκε τη σκέψη των Ιουδαίων και για να τους αποδείξει πείθοντάς τους την εξουσία που είχε να συγχωρεί στη γη τις αμαρτίες του λαού, αλλά και για να τους βοηθήσει να αναγνωρίσουν την θεϊκή του παγγνωσία, λέει στον παράλυτο να σηκωθεί και να πάει στο σπίτι του «σοι λέγω, έγειρε και άρον τον κράβαττόν σου και ύπα¬γε εις τον οίκον σου[6]». Ο παράλυτος άνθρωπος σηκώθηκε αμέσως, έβαλε το κρεβάτι στον ώμο του και πέρασε μπροστά από το πλήθος των ανθρώπων. Όλοι πραγματικά θαύμασαν και δόξασαν το Θεό λέγοντας ότι τέτοια γεγονότα δεν έτυχε ποτέ να ζήσουν και να δουν.
Ο Κύριός μας διαβάζει τις καρδιές των ανθρώπων και διακρίνει αυτές που έχουν την πίστη και αυτές που έχουν τον δόλο. Συγχωρεί τις αμαρτίες της ψυχής και την κάνει υγιή και αποκαθιστά την υγεία στο άρρωστο και παραλυτικό σώμα με τη δύναμη του λόγου Του, σύμφωνα με τον Άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς[7].
Μέσα από το θαύμα που επιτέλεσε ο Ιησούς, αποδεικνύεται άλλη μια φορά η θεϊκή του εξουσία στο ανθρώπινο γένος. Αποδεικνύεται η δύναμη που έχει ο Κύριος να βλέπει τις επιθυμίες και τους διαλογισμούς μας. Τονίζεται η σπουδαιότητα και η σημασία της αφέσεως των αμαρτιών μας από το Θεό μέσω του Μυστηρίου της Ιεράς Εξομολογήσεως. Οι αμαρτίες ταλαιπωρούν εκτός από το σώμα, και την ψυχή του ανθρώπου. Αυτό ψάλλει και η Εκκλησία μας «από των πολλών μου αμαρτιών ασθενεί το σώμα ασθενεί μου και η ψυχή[8]»
Το παράδειγμα του παραλυτικού μας φανερώνει ότι ο Θεός επιθυμούσε πρώτον να πράξει ο παράλυτος ότι μπορούσε από μόνος του κι έπειτα να επιχορηγήσει σε αυτόν την άφεση των αμαρτιών και την υγείαν του σώματος, αναφέρει ο Νικηφόρος Θεοτόκης[9].
Συμπεραίνοντας, το σημερινό Ευαγγελικό ανάγνωσμα είναι μια υπενθύμιση πως ο Χριστός, ο οποίος θεράπευσε τον παραλυτικό της Καπερναούμ, συνεχίζει μέχρι σήμερα και θα συνεχίζει πάντοτε να θεραπεύει την ψυχή και το σώμα του κάθε ανθρώπου με τα λυτρωτικά μέσα της Εκκλησίας, τα οποία είναι τα Άχραντα της Μυστήρια. Η στροφή προς την ψυχή μας αποδεικνύεται η μεγαλύτερη υποχρέωση του κάθε ανθρώπου[10]. Ο Κύριος θέλει να μας διδάξει την ανάγκη της αφέσεως των αμαρτιών μας. Ο σκοπός της σημερινής Ευαγγελικής περικοπής είναι η προβολή της τραγικότητας της αμαρτίας που επιφέρει στον άνθρωπο αλλά και το μεγάλο μήνυμα της σωτηριολογικής παρουσίας του Χριστού στη γη.
Ιεροδιακόνου Ραφαήλ Μισιαούλη
[1] Επειδή στις μέρες μας, ένεκα της δοκιμασίας που περνάει ο λαός, κλονίζεται η πίστη μας. Γι’ αυτό ας παρακαλέσουμε το Θεό να μας προσθέσει πίστη στη ζωή μας. Η πίστη δεν είναι η υπόθεση πως κάτι ίσως είναι αλήθεια, αλλά η βεβαιότητα ότι κάποιος είναι εκεί.
[2] H Kαπερναούμ είναι μια από τις πιο γνωστές πόλεις της Καινής Διαθήκης και θεωρείται ως ένα από τα κύρια κέντρα της δράσεως του Ιησού Χριστού στην περιοχή της Γαλιλαίας. Βρίσκεται στη βορειοδυτική ακτή της θάλασσας της Γαλιλαίας, περίπου 210 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της Μεσογείου θαλάσσης, 16 χιλιόμετρα από την Τιβεριάδα και στα όρια Ζαβουλών και Νεφθαλίμ.
[3] Μάρκου 2,5.
[4] . Οι Γραμματείς μελετούσαν τον Μωσαϊκό νόμο και τις γραφές. Έδιναν τρομερή προσοχή στις λεπτομέρειες της θρησκείας και για χάρη των συμφερόντων τους μπορούσαν να φτάσουν στα άκρα. Ήταν προσκολλημένοι στο δόγμα και δεν δέχονταν καμία μεταρρύθμιση. Φυσικά, η ερμηνεία των νόμων ήταν αποκλειστικότητά τους.
[5] Μάρκου 2,8.
[6] Μάρκου 2,11.
[7] «Καιρός Μετανοίας» Ομιλίες Β’, Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς, Επιμέλεια – Μετάφραση – Κεντρική διάθεση: Πέτρος Μπότσης.
[8] . Μεγαλυνάριο από τον Παρακλητικό Κανόνα της Θεοτόκου «Από των πολλών μου αμαρτιών ασθενεί τό σώμα, ασθενεί μου και η ψυχή, πρός σέ καταφεύγω, την κεχαριτωμένην, ελπίς απηλπισμένων, σύ μοι βοήθησον».
[9] Νικηφόρου Θεοτόκη, Αρχιεπισκόπου Αστραχανίου και Σταυρουπόλεως, Κυριακοδρόμιο των τεσσάρων Ευαγγελιστών, τόμ. 2ος, σελ. 227 – Έκδοσις 1840/ Ερμηνεία εις το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο και ομιλία περί του ότι ο Θεός μας βοηθά, όταν εμείς κάνουμε όσα μπορούμε.
[10] Μακαριστού Πατρός Γεωργίου Μεταλληνού, Φως εκ φωτός, Αθήνα 1978, σελ. 257.

[toula]

Τι είναι για σένα ο Χριστός;
Αποστολικά Μηνύματα, Β´ Κυριακή των Νηστειών
Αδελφοί μου.
Σήμερα είναι η δεύτερη Κυριακή που διανύουμε μέσα στη νηστεία της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Οι χριστιανοί που γνωρίζουν την πνευματική ωφέλεια της νηστείας, αγωνίζονται να την τηρήσουν και να την εφαρμόζουν χωρίς υποχωρήσεις και δικαιολογίες. Νηστεύουν, όχι επειδή είναι υποχρεωτικό, αλλά διότι αντιλαμβάνονται ότι ο άσωτος υιός ήλθε σε αυτογνωσία και μετάνοια εξαιτίας της πείνας που βίωνε. Ναι, η πείνα, η αποχή από το φαγητό, είναι δρόμος σωτηρίας. Εάν ο άσωτος υιός δεν έφτανε στο σημείο να στερείται της καθημερινής του τροφής και να σιτίζεται από την τροφή των χοίρων, δεν θα σκεφτόταν την επιστροφή στην πατρική του οικία.
Αυτό το σκοπό έχει κάθε νηστεία της Εκκλησίας μας, να ταυτίζουμε τον εαυτό μας με τον άσωτο και να ενθυμούμεθα ότι τελικά σώθηκε επειδή πείνασε σωματικά και πνευματικά. Άδειασε το στομάχι, αλλά άδειασε και η ψυχή του από τα χαρίσματα με τα οποία την είχε ενδύσει ο Θεός μέσα στον Παράδεισο. Προσπαθούσε αρκετό καιρό να γεμίσει την άδεια και γυμνή ψυχή του με αμαρτίες και υπηρετούσε δι’ αυτού του τρόπου τους δαίμονες που ο Κύριός μας τους απεικονίζει ως χοίρους. Ερχόμενος όμως σε αυτογνωσία, αναγνωρίζει την σωματική, αλλά και την πνευματική του πείνα. Έτσι γεννιέται μέσα του η μετάνοια.
Εν μέσω λοιπόν της αγίας αυτής περιόδου της Τεσσαρακοστής έρχεται σήμερα ο Ευαγγελιστής Μάρκος να μας υπενθυμίσει ένα μεγάλο θαύμα που έκανε ο Κύριός μας, όταν βρισκόταν στην αγαπημένη του πόλη, Καπερναούμ.
Εκεί λοιπόν, ενώ δίδασκε μέσα σε ένα σπίτι, θεράπευσε έναν επί πολλά χρόνια παράλυτο, τον οποίο οι συγγενείς του κατέβασαν λόγω του συνοστισμού από την σκεπή της κατοικίας. Ο Ιησούς όπως ακούσαμε, συγχώρεσε τις αμαρτίες του παραλυτικού, πρωτού να τελέσει το θαύμα.
Εκεί όμως ευρίσκοντο κάποιοι Γραμματείς που σκέπτονταν μεταξύ τους: Ποιος νομίζει ότι είναι ο Ιησούς που συγχωρεί αμαρτίες ανθρώπων; Δεν γνωρίζει ότι μόνο ο Θεός μπορεί να συγχωρεί αμαρτίες; Τότε θέλοντας ο Ιησούς, ο υιός της Μαριάμ από την Ναζαρέτ, να τους δείξει ότι είναι ο ίδιος ο Θεός και δημιουργός του κόσμου, ο οποίος έγινε άνθρωπος για να σώσει το πλάσμα του, τους λέγει: Δείτε ότι έχω αυτή τη δύναμη να συγχωρώ αμαρτίες, ως Θεός. Τι νομίζετε ότι είναι ευκολότερο για μένα, να συγχωρήσω τις αμαρτίες του παραλυτικού ή να τον σηκώσω από το κρεβάτι της ασθένειάς του; Δείτε ότι μπορώ να κάνω και τα δύο. Και ευθύς λέγει στον παράλυτο, σήκω επάνω και περπάτα. Τότε όλοι οι παρευρισκόμενοι τα έχασαν και έλεγαν: Ουδέποτε είδαμε στη ζωή μας να γίνονται τέτοια πράγματα˙ και εδόξασαν τον Θεό.
Αδελφοί μου, ξεκάθαρα ο Ευαγγελιστής Μάρκος θέλει να περάσει ένα σωτήριο μήνυμα για όλους μας και αυτό είναι το εξής: Ο Χριστός είναι ο αληθινός Θεός, ο δημιουργός μας.
Αλλά και ο Απόστολος Παύλος αυτό το μήνυμα θέλει να μεταδόσει στους συμπατριώτες του Εβραίους με την σημερινή επιστολή του στην οποία τους γράφει:
«Αδελφοί μου, ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας που αναμέναμε. Αυτός είναι ο αναμενόμενος από τους προφήτες μας Χριστός. Δείτε τι λέγει γι΄ αυτόν ο βασιλιάς μας Δαβίδ στους ψαλμούς του, ακούστε πώς τον αποκαλεί Κύριο και μάλιστα του λέγει ότι συ Κύριε την γην εθεμελίωσες και οι ουρανοί είναι έργα των δικών σου χειρών». Εσύ δηλαδή Κύριε δεν είσαι μόνο ο αναμενόμενος Σωτήρας και Λυτρωτής μας, αλλά συ Ιησού Χριστέ είσαι ο δημιουργός της γης και οι ουρανοί είναι κατασκευασμένοι από τα δικά σου χέρια. Εσύ είσαι ο Κύριός μας και Θεός μας γι’ αυτό και μπορείς να συγχωρείς όλες τις αμαρτίες των ανθρώπων και παραλύτους να ανασταίνεις.
Βλέπετε αδελφοί μου, τόσο το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα, όσο και το αποστολικό, μας οδηγούν αβίαστα σε ένα συμπέρασμα, ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος ο Κύριός μας, ο Θεός και δημιουργός μας, ο ποιήσας τον ουρανό και την γη. Ναι, ο Χριστός είναι ο Θεός της Καινής και Παλαιάς Διαθήκης. Ο Ιησούς είναι το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, που για τη δική μας σωτηρία έγινε άνθρωπος και περπάτησε ανάμεσά μας, θέλοντας να ανυψώσει τον πεσμένο από την αμαρτία άνθρωπο στην πρώτη του δόξα, να τον οδηγήσει στην θέωση. Αυτή είναι η πίστη των Ορθοδόξων και της Εκκλησίας μας.
Εσύ άνθρωπε του 21ου αιώνα, πιστεύεις ότι ο Ιησούς της Ναζαρέτ, ο υιός της Μαριάμ, της υπερευλογημένης Θεοτόκου, είναι ο Θεός και δημιουργός του σύμπαντος, Αυτός που δημιούργησε και εσένα τον ίδιο ή μήπως αναμένεις κάποιον άλλον μεσσία, όπως αναμένουν έως σήμερα οι Εβραίοι;
Αδελφοί μου τι είναι για όλους εμάς ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ; Η απάντηση του καθενός μας έχει μεγάλη σημασία για την ίδια την ζωή μας, και επάνω στη Γη, αλλά και στην αιωνιότητα. Η απάντησή μας χαράζει το μέλλον και την πορεία της καθημερινότητάς μας. Η πλειοψηφία της σημερινής ανθρωπότητας δείχνει να έχει ΄΄γυρίσει την πλάτη΄΄ της στον Ιησού Χριστό. Ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητά την χαρά και την ευτυχία όχι κοντά Του, αλλά φεύγοντας μακριά Του, όπως ο άσωτος.
Αποτέλεσμα αυτής της αποστασίας είναι η τραγική πορεία, ο θλιβερός ηθικός και πνευματικός κατήφορος της σημερινής κοινωνίας, το αδιέξοδο του παγκόσμιου πολιτισμού. Ο σύγχρονος άνθρωπος μάταια αναζητά την χαρά, το γέμισμα της ψυχής και την ευτυχία του εκεί που τα αναζητούσε και ο άσωτος. Δυστυχισμένα πλήθη προσπαθούν, όπως διαπιστώνουμε όλοι μας, να γεμίσουν τις γυμνές και άδειες ψυχές τους με την αμαρτία, υπηρετώντας τους δαίμονες που επιζητούν την καταστροφή μας. Αναζητούν σε μολυσμένες πηγές και σε ψεύτικους μεσσίες τρόπους και μεθόδους για την σωτηρία τους και το γέμισμα της καρδιάς τους. Όσοι έχουν αυτιά ωστόσο για ν’ ακούν, ας ακούσουν όσα μας διδάσκουν σήμερα ο Ευαγγελιστής Μάρκος και ο Απόστολος Παύλος: Σωτηρία και χαρά μακράν του Ιησού Χριστού δεν υπάρχει, ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά Αυτός και οι σωτήριοι λόγοι Του θα μείνουν εις τον αιώνα του αιώνος.
Μακάριοι εκείνοι που ακούουν και εμπιστεύονται τη φωνή του Ευαγγελίου. Μακάριοι όσοι αναγνώρισαν και δέχτηκαν τον Ιησού Χριστό ως αληθινό και μοναδικό Θεό της καρδιάς τους. Ας γνωρίζουν όλοι όσοι ακολούθησαν το εσφαγμένο Αρνίο ότι στην Βασιλεία Του θα συμβασιλεύσουν μαζί Του εις αιώνας αιώνων, αμήν.
Του Πρωτοσυγκέλλου της Ι.Μ. Φωκίδος, Γέροντος Νεκταρίου Μουλατσιώτη

[toula]

Ο Χριστός σπίτι μας
«…καὶ ἠκούσθη ὅτι εἰς οἶκον ἐστί…» (Μάρκ. 2,1)
Ὁ τόπος, Ἀγαπητοὶ Ἀδελφοί, ὅπου συνήθως ὁ Κύριος ἐκήρυττε τὸ Εὐαγγέλιο τῆς Βασιλείας Του, τὸ σωτήριο γιὰ ὅλους τούς ἀνθρώπους, ἦτο κυρίως ἡ Συναγωγή. Ὁ ἱερὸς δηλαδὴ ἐκεῖνος γιὰ τοὺς Ἑβραίους χῶρος, σὲ πόλεις καὶ χωριά, ὅπου συγκεντρώνονταν οἱ Ἰουδαῖοι κάθε Σάββατο γιὰ νὰ προσευχηθοῦν καὶ ἀκούσουν τὸ λόγο τοῦ Θεοῦ. Σ’ ἐκείνους τοὺς τόπους τῆς θείας Λατρείας, μετὰ τάς «φωνάς τῶν προφητῶν τάς κατὰ πᾶν σάββατον ἀναγινωσκομένας» (Πράξ. 13,27) ὁ Κύριος μας, καὶ ἀργότερα οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοί Του, ἀπηύθυνε συνήθως τὸ θεϊκὸ Του Λόγο σὲ καλοπροαίρετους ἀνθρώπους.
Ἀλλά, ὅπως μᾶς πληροφοροῦν οἱ ἱεροὶ Εὐαγγελιστές, ὁ Κύριός μας τὸ κήρυγμά Του δὲν τὸ περιόριζε μόνο στὶς Συναγωγές, ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλους τόπους, ὅπου εὕρισκε λαὸν ποὺ διψοῦσε νὰ γνωρίση τὴν θεϊκὴ ἀλήθεια. Ἔτσι «ἀνέβη ἐπὶ ὄρους», «ἔστη ἐπὶ τόπου πεδινοῦ», μπῆκε σὲ πλοιάριο καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ἐδίδαξε στὸν λαὸ τὰ ρήματα τῆς Βασιλείας Του.
Στὸ σημερινὸ δὲ Εὐαγγελικό μας ἀνάγνωσμα τὸν βλέπομε νὰ κηρύττη καὶ μέσα σὲ ἕνα σπίτι στὴν Καπερναούμ. Προσκεκλημμένος ἀπὸ κάποια φιλική του οἰκογένεια βρῆκε τὴν εὐκαιρία, ὅταν εἶδε πλήθη ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῆς εὐλογημένης πόλεως νὰ γεμίζουν τοὺς χώρους του, νὰ διδάξη τὴν θεϊκὴ Του διδασκαλία. Καὶ ὅπως σέ ἄλλη περίπτωση ἁγίασε τὸ βουνὸ καὶ τὴν πεδιάδα καὶ τὴν λίμνη καὶ τὸ πλοιάριο μὲ τὴν παρουσία καὶ τὸ κήρυγμά Του, ἔτσι καὶ τώρα χαρίζει τὴν ἀτίμητη εὐλογία καὶ Χάρη Του σὲ ἕνα σπίτι τῆς Καπερναούμ.
Πόσο εὐτυχῆ θὰ ἔπρεπε νὰ θεωροῦν τὸν ἑαυτὸ τους τὰ μέλη ἐκείνης τῆς ἄγνωστής μας οἰκογένειας, ποὺ δέχθηκε νὰ μεταβάλη τὸ σπίτι της σὲ ἄμβωνα τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ σὲ νέα Σιλωάμ, ἀφοῦ ἐκεῖ ὑπὸ τὴν στέγη του θὰ θεραπεύση ὁ Ἰατρὸς τῶν ψυχῶν καὶ τῶν σωμάτων, ὄχι μόνο τὴν ἄγνοια καὶ τὴν προκατάληψη, ἀλλὰ καὶ ἕναν δυστυχῆ παράλυτο.
Ἀλλά, σύμφωνα μὲ τὸν Ἀπόστολο Παῦλο, «Χριστὸς χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας» (Ἑβρ. 13,8). Ὁ Ἴδιος παραμένει ὁ Κύριος μέχρι τίς ἡμέρες μας. Μὲ τὴν ἴδια διάθεση καὶ ἄπειρη Ἀγάπη ἀπέναντί μας, ἔστω καὶ ἂν δὲν Τὸν βλέπομε μὲ τὰ μάτια τοῦ σώματος, ἀλλὰ μόνο μὲ τὰ μάτια τῆς ψυχῆς. Ἑπομένως, – φρικτὸν εἰπεῖν! – μποροῦμε νὰ Τὸν ἔχωμε καὶ ἐμεῖς μέσα στὸ σπίτι μας.
Καὶ τὸ θέλει μάλιστα καὶ ὁ Ἴδιος! Θυμᾶσθε ἐκείνη τὴν χαριτωμένη εἰκόνα, ὅπου παριστάνεται ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὑψηλὸς καὶ ὡραῖος, μὲ Πρόσωπο ποὺ ἀπαστράπτει ἀπὸ θεία γαλήνη καὶ ὡραιότητα, νά στέκεται ταπεινὰ ἔξω ἀπὸ μία κλειστή πόρτα καὶ νά χτυπᾶ μὲ εὐγένεια περιμένοντας νὰ Τοῦ ἀνοίξουν νὰ μπῆ μέσα στὸ σπίτι; Εἶναι ἡ ζωγραφικὴ μεταφορὰ τῶν λόγων Του στὴν Ἀποκάλυψη: «ἰδοὺ ἕστηκα ἐπὶ τὴν θύραν καὶ κρούω, ἐὰν τις ἀκούση τῆς φωνῆς μου καὶ ἀνοίξη τὴν θύραν, καὶ εἰσελεύσομαι πρὸς αὐτὸν καὶ δειπνήσω μετ’ αὐτοῦ καὶ αὐτὸς μετ’ ἐμοῦ» (Ἀποκάλ. 3,20).
Ἀκούσατε, Ἀγαπητοὶ Ἀδελφοί, τί λέγει ὁ Κύριος περιμένοντας ἔξω ἀπὸ τὴν πόρτα τῆς ψυχῆς μας, ἔξω ἀπὸ τὴν πόρτα τοῦ σπιτιοῦ μας; Κτυπῶ καὶ περιμένω. Ἐάν μοῦ ἀνοίξετε, θὰ ἔλθω μέσα καὶ θὰ καθίσω στὸ τραπέζι μαζί σας καὶ θὰ φάγω μαζί σας…
Ὦ ! εἶναι πρόθυμος ὁ Κύριος μας, ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Βασιλεὺς τῶν αἰώνων καὶ Λυτρωτὴς τοῦ κόσμου, ὅπως τότε, δρασκέλισε τὸ κατώφλι τοῦ σπιτιοῦ τῆς Καπερναοὺμ καὶ μπῆκε μέσα, νὰ ἔλθη καὶ στὸ δικό μας, ἐὰν Τοῦ δείξωμε παρόμοια προθυμία.
Ὅταν ὅμως ἀκούση φωνὲς καὶ θυμοὺς καὶ βλασφημίες, λυπημένος θὰ ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὸ σπίτι μας. Ὅταν ἔχομε ἐκτοπίσει ἀπὸ τὴ ψυχή μας καὶ ἀπὸ τὸ πνεῦμα μας καὶ τὸ Ὄνομά Του καὶ τὰ χρυσᾶ καὶ ἀτίμητα Λόγια Του, ἔχοντας γεμίσει τὴν ἀποθήκη τῆς ψυχῆς μὲ τὰ ἄχυρα τῆς ἀπιστίας καὶ τῶν ὑλιστικῶν ἰδεῶν, τότε πῶς νὰ τολμήσει ὁ Οὐράνιος Ἐπισκέπτης νὰ ζητήση φιλοξενία στὸ σπίτι μας. Τότε ἀκόμη μία φορά θὰ ἐπαληθευθῆ τραγικὰ ὁ λόγος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελιστοῦ. «Εἰς τὰ ἴδια ἦλθε καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον» (Ἰωάν.1,11).
Ἄς ἐτοιμάσωμε, Ἀγαπητοὶ Ἀδελφοί, τὸ σπίτι μας ἔτσι ὥστε νὰ ἀξιωθῆ αὐτῆς τῆς μοναδικῆς Ἐπισκέψεως. Νὰ ἔλθη, ναὶ! νὰ ἔλθη μία ἡμέρα καὶ σὲ μᾶς ὁ Κύριος τῆς δόξης. Ἄς τὸ ἐτοιμάσωμε μὲ τὴν ἁγνή μας πίστη στὸ πανάγιο Ὄνομά Του, ἄς τό ἑτοιμάσωμε μὲ τὴν ἀγάπη μας, μὲ τὴν ταπεινοφροσύνη μας, μὲ τὴν σωφροσύνη μας. Δέν θέλει πλούτη, ἐπιδείξεις καί μεγαλεῖα. Αὐτὰ ποθεῖ, αὐτὰ ἐπιζητεῖ, σ’ αὐτὰ τέρπεται ὁ Θεῖος Ἐπισκέπτης, ὁ ταπεινός καί πρᾶος Ἰησοῦς. Ἀμὴν!
Τοῦ Μητροπολίτου Ἐλευθερουπόλεως ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

[toula]

Σημεῖα τῆς διδασκαλίας τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ
Ἡ Ἐκκλησία μας κατά την Κυριακή Β΄ Νηστειῶν προβάλλει τή μορφή τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος ὑπερα-σπίσθηκε τήν ὀρθόδοξη διδασκαλία καί τήν ἀσκητική μέθοδο τῶν Ἡσυχαστῶν.
Ἡ σύκρουση μεταξύ Ἡσυχαστῶν καί ἀντιησυχαστῶν, κατά τόν 14ο αἰώνα μ.Χ., ἦταν σύγκρουση ἀνατολικῆς καί δυτικῆς, ὀρθοδόξου καί φραγκολατινικῆς παραδόσεως, πού ἔλαβε χώρα ἐπί βυζαντινοῦ ἐδάφους. Τήν ἔριδα τήν προεκάλεσε ὁ μοναχός Βαρ-λαάμ ὁ Καλαβρός (1290-1348), λόγιος μοναχός ἀπό τή Μεγάλη Ἑλλάδα, σπουδασμένος στή Ρώμη καί ἐνθουσιώδης ὑποστηρικτής τῆς ἀναβιώσεως τῆς πλατωνικῆς καί ἀριστοτελικῆς φιλοσοφίας.
Ὅταν ὁ Ἅγιος Γρηγόριος πληροφορήθηκε τίς θέσεις τοῦ Βαρλαάμ στό ζήτημα τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἔδειξε τήν πατερικότητά του μέ τήν ἄμεση ἐπισήμανση τῆς ἀντιπατερικό-τητος τῶν θεολογικῶν προϋποθέσεων καί κριτηρίων τοῦ Βαρλαάμ. Στά ἀντιησυχαστικά κείμενα τοῦ Βαρλαάμ ὁ Ἅγιος ἀπήντησε μέ τρεῖς τριάδες λόγων «Ὑπέρ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων».
Ὁ ἡσυχασμός, ὡς ζωή ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι, συνιστᾶ τήν πεμπτουσία τῆς ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως, ταυτιζόμενος ἀκριβῶς μέ αὐτό πού περικλείει καί ἐκφράζει ὁ Ὅρος Ὀρθοδοξία. Ὀρθο-δοξία ἔξω ἀπό τήν ἡσυχαστική παράδοση εἶναι ἀδιανόητη καί ἀνύπαρκτη. Σκοπός τοῦ ἡσυχασμοῦ εἶναι ἡ κάθαρση τῆς καρδίας καί τοῦ νοῦ, ἀντίστοιχα, ἀπό τά πάθη καί ἀπό τούς λογισμούς. Ἡ διαδικασία αὐτή ὀνομάζεται στήν πατερική γλώσσα θεραπεία, διότι μέσῳ αὐτῆς θεραπεύεται ὁ νοῦς καί ἀνακτᾶ τή φυσική λει-τουργία του. Τότε τό Ἅγιο Πνεῦμα προσεύχεται σέ αὐτόν ἀδια-λείπτως, ἐνῶ ἡ διάνοια συνεχίζει τήν δική της φυσική λειτουργία. Μέ τήν ἔλευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, πού ἀκολουθεῖ τή θεραπεία, ὁ νοῦς γίνεται ναός του καί ὁ ἄνθρωπος μέλος τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Τό πνευματικό αὐτό στάδιο στή φιλοκαλική γλώσσα όνομάζεται φωτισμός καί εἶναι προϋπόθεση τῆς θεώσεως, τοῦ δοξασμοῦ μέσα στήν ἄκτιστη φυσική Χάρη (ἐνέργεια) τῆς Ἁγίας Τριάδος.
Τό πρόβλημα πού τέθηκε μέ τήν παρέμβαση τοῦ Βαρλαάμ, ἦταν, ἄν ἡ θεραπεία τοῦ νοῦ (κάθαρση) γίνεται μέσῳ τῆς ἀσκήσεως καί τῆς νοερᾶς εῦχῆς (φωτισμοῦ) ἤ μέσῳ τῆς φιλοσοφίας (διανοητικοῦ στοχασμοῦ). Ἔτσι ὅμως ἐτέθη στήν πράξη τό πρόβλη-μα τῆς σχέσεως τῆς «θείας» πρός τήν «ἔξω» ἤ «θύραθεν» σοφία. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος διέκρινε, πατερικά, δύο σοφίες: τή θεία καί τήν ἔξω, σαφῶς διακρινόμενες μεταξύ τους, διδότι χρησιμοποιοῦν διαφορετικό κάθε μία ὄργανο (νοῦς-διάνοια) καί λειτουργοῦν σέ διαφορετικό κάθε μία χῶρο (καρδιά-ἐγκέφαλος). Τή σοφία τοῦ αἰῶνος τούτου ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἀντικαθιστᾶ στή θεολόγηση μέ τή σοφία τοῦ Θεοῦ πού προϋποθέτει τήν ἐνεργό παρουσία τῆς ἀκτίστου ἐνέργειας τοῦ Θεοῦ στήν καρδιά τοῦ πιστοῦ. Ἡ Ἀπο-κάλυψη τοῦ Θεοῦ δέν μπορεῖ νά γίνει ἀντικείμενο τῆς διάνοιας τοῦ ἀνθρώπου, διότι ὑπερβαίνει κάθε κατάληψη. Γι’ αὐτό ἡ παιδεία καί ἡ φιλοσοφία δέν συνιστοῦν προϋπόθεση τῆς θεογνωσίας.
Τόν χαρακτῆρα τῆς θεολογίας τοῦ Παλαμᾶ προκαθορίζει ἡ ἀφετηρία του· δέν ξ­εκίνησε ἀπό φιλοσοφικές ἔννοιες, διαμορ-φωμένες ἐκ τῶν προ­­τέρων, ἀλλά ἀπό ἕνα σύστημα προσωπικῶν ἐμπειριῶν, τίς ὁποῖες ζήτησε νά κατοχυρώσει θεολογικά· γι᾿ αὐτό ἄλλωστε ἄρχισε νά γράφει σέ προχωρημένη ἡλικία καί σέ ἀντιπαρά­θεση πρός τόν Βαρλαάμ τόν Καλαβρό. ῾Η σκέψη τοῦ Βαρ­λαάμ ἔτεινε σέ μιά μονομερῆ διατύπωση τῆς γνώσεως καί τῆς ἀγωγῆς, διότι παρῆγε καί τή γνώση καή τήν ἠθική κα­θαρό­τητα ἀπό τή φιλοσοφία. ᾿Ισχυριζόταν ὅτι στή σο­φία συμβαί­νει ὅ,τι καί στήν ὑγεία, ἡ ὁποία εἶναι ἑνιαία καί δέν εἶναι ἄλλη ἐκείνη πού δίδεται ἀπό τόν Θεὸ καί ἄλλη αὐτὴ πού ἐξασφαλίζεται ἀπό τόν ἰατρό· ἔτσι μιά εἶναι καί ἡ σο­φία, εἴτε θεία εἴτε ἀνθρώπινη, κι αὐτή κατατείνει πρός τήν εὕ­ρε­ση τῆς μιᾶς ἀληθείας.
Ο Παλαμᾶς ἀρνεῖται αὐτή τή θέση, ἰσχυριζόμενος ὅτι, ἄν μέσα στό πεδίο τῆς ἴδιας τῆς φιλοσοφίας παρατη­ροῦνται διάφορες κατευθύνσεις, πολύ ἰσχυρότερη εἶναι ἡ δια­φοροποίηση μεταξὺ φιλοσοφίας καί θεολογίας. Στήν πραγ­ματικότητα ὑπάρχουν δύο σοφίες· ἐκείνη ποὐ ζητεῖ νά ἱκα­νοποιήσει τίς ἀνάγκες τοῦ κοινωνικοῦ βίου καί τή δια­νοη­τικὴ περιέργεια, καί αὐτή πού ὁδηγεῖ στὴν σωτηρία[1]. ῾Η διάκριση αὐτή στήν ὕπαρξη διττῶν δώρων τοῦ Θεοῦ, ἀπό τά ὁποῖα ἄλλα εἶναι φυσικά, παρεχόμενα σέ ὅ­λους, καί ἄλλα ὑπερφυσικά καί πνευματικά, διδόμενα στούς καθαρούς καί τούς Ἁγίους[2]· καί ἔχει τή ρίζα της στήν παλαιά χρι­στιανική πεποίθηση, τὴν ὁποία συναντοῦμε στούς Καππα­δό­κες Πατέρες.
῾Η φιλοσοφία εἰσάγει στή γνώση τῶν ὄντων τοῦ κό­σμου τούτου καί προσφέρει τούς κανόνες τῆς κοινωνικῆς συμ­βιώσεως, ἀλλά, ὅταν ξεφεύγει ἀπό τά ὅρια αὐτά, καθί­σταται ματαιοπονία. «Σκοπὸς τῆς κοσμικῆς φιλοσοφίας κατά τό πρακτικό μέρος της, διά τοῦ ὁποίου κοσμοῦνται τά ἤθη, διαμορφώνονται οἱ τέχνες καί ρυθμίζονται τά θέ­ματα τῶν οἴκων καί τῶν πόλεων, εἶναι ἡ ὠφέλεια τοῦ πα­ρόντος βίου. Καί κάθε πράξη πού δέν κατατείνει πρός αὐτό θά μποροῦ­σε δικαίως νά θεωρηθεῖ ματαιοπονία ἀκόμη καί ἀπό αὐτούς πού εἶναι προσκολλημένοι σέ τοῦτον τὀν κόσμο. Τῆς δέ λο­γικῆς φιλοσοφίας, διά τῆς ὁποίας ἐρευ­νοῦμε τούς λόγους τῆς φύσεως καί κινήσεως, καθώς καί τίς ἀναλογίες καί τούς σχη­ματισμούς καί τίς ποσότητες τῶν ἀχωρίστως χωριζομένων ἀπό τήν ὕλη, ἔργο εἶναι ἡ δια­πραγμάτευση τῆς ἀληθείας μέσα στά ὄντα. Ὅταν κανείς ὁμιλεῖ ἔξω ἀπό τήν ἐφικτή ἀλή­θεια, ἄν τό κάει ἑκουσίως, εἶναι πονηρὸς καί δόλιος· ἄν τό κάνει ἀκουσίως, εἶναι ἀφι­λόσοφος καί ἀνόητος, καί μάλιστα τόσο περισσότερο, ὅσο περισσότερο νομίζει ὅτι εἶναι ἐκπαι­δευμένος στή φιλοσοφία, ἀγνοώντας τήν ἄγνοιά του»[3]. Πρέπει νά παρατηρη­θεῖ μάλιστα ὅτι σ᾿ αὐτή τή γνώση τῶν ὄντων μερικῶς μόνο εἰσάγει ἡ φιλοσοφία, καί αὐτό διότι τό παθητικό μέρος τῆς ψυχῆς μέ τήν ἐπανάστασή του διέστρε­ψε τίς εἰκόνες πού ὑπάρχουν μέσα μας καί ἀπεμάκρυνε τό διορατικό της, καί ἔτσι ἡ φιλοσοφία στηρίζεται πλέον στήν πιθανολογία, ἡ ὁποία ἐπι-τρέπει ἀντιφάσεις καί διαφωνίες. Γι᾿ αὐτό ἡ ἐνα­σχόληση μέ τήν φιλοσοφία εἶναι μέν χρήσιμη, διότι γυμνά­ζει καί ὀξύνει τούς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς, καί εἶναι φυσικό χάρισμα. ᾿Αλλά δέν πρέπει νά τήν τυραννεῖ ἕως τά γηρα­τειά[4]. Ἄν ὅμως ὁ Παλαμᾶς διαχωρίζει τλη γνώση, δέν διαχωρίζει καί τήν ἀλήθεια, διότι δίνει διάφορο ἀντι­κείμενο σέ κάθε μιά ἀπό τίς γνώσεις· ἔργο τῆς φιλο­σο­φίας εἶναι ἡ μελέτη τῶν ὄντων, ἔργο τῆς θεολογίας εἶναι ἡ μελέ­τη τοῦ Θεοῦ. Ἄνν οἱ δύο σοφίες καταλήξουν σά διάφορα συμ­περά­σματα, αὐτά δὲν ἐπιβάλλουν ἀναγνώριση διπλῆς ἀλη­θεί­ας, ἐφ᾿ ὅσον τά ἀντικείμενα παραμένουν διαφορετικά.
Τό ἔργο τῆς θεολογίας εἶναι ἀσυγκρίτως ὑπέρτερο ἀπό τό τῆς φιλοσοφίας καί τῆς ἐπιστήμης· «δέν εἶναι μόνο τό νά γνωρίζει ὁ ἄνθρωπος τόν Θεό οὔτε τό νά γνωρίζει τόν ἑαυτό του καί τήν τάξη του γνώση ὑψηλότερη ἀπό τή φυ­σιολογία καί την ἀστρολογία καί κάθε φιλοσοφία γύρω σ᾿ αὐτά τά ἀντικείμενα, ἀλλά καί τό νά γνωρίζει ὁ νοῦς μας τήν ἀσθέ­νειά του καί νά ζητεῖ νά τή θεραπεύσει εἶναι ἀσυγ­κρίτως ἀνώτερο ἀπό τή γνώση καὶ διερεύνηση τῶν με­γεθῶν τῶν ἄστρων καί τῶν λόγων τῶν φύσεων»[5].
Εἶναι ὅμως δυνατὴ ἡ γνώση τοῦ Θεοῦ; ᾿Απὸ τοὺς ἀντιπά­λους τοῦ Παλαμᾶ προσήγετο τὸ χωρίο τοῦ Εὐαγγε­λίου τοῦ ᾿Ιωάννη, κατὰ τὸ ὁποῖο “Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε” (᾿Ιω. 1, 18). ᾿Αλλὰ τὸ συμπέρασμα ἀπὸ τὸ χωρίο αὐτὸ ἀμφισβη­τεῖται, ἐφ᾿ ὅσον ὁ Χριστὸς εἶπε ὅτι “οἱ καθα­ροὶ τὸν Θεὸν ὄψον­ται” (Ματθ. 5, . Πράγματι ὁ Θεὸς εἶναι ἀόρατος ὡς ἀσώ­ματος· ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ὁ Βαρλαὰμ δὲν ἀρνεῖται κάποιο εἶ­δος θέας τοῦ Θεοῦ, ἐφ᾿ ὅσον παραδέχεται ὅτι ὁρᾶται διὰ τῆς καθαρᾶς ἐνεργείας τοῦ νοῦ ὅτι εὑρίσκεται σὲ ἔκσταση ἀπὸ τὰ ὑλικά. Δηλαδὴ ὁ Βαρλαάμ, συμφωνώντας σ᾿ αὐτὸ τὸ θέμα μὲ τοὺς Νεοπλατωνικούς, δέχεται τὴν ἀκαταληψία τοῦ Θεοῦ, ὄχι γιὰ ἄλλον λόγο παρὰ ἐξ αἰτίας τῆς φυσικῆς ἀδυναμίας τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν εἶναι κλεισμένος στὰ ὑλικὰ δεσμά, καὶ ὡς μόνο μέσο ἄρ­σεως τῆς ἀγνωσίας εὑρίσκει τὴ λύση σώματος καὶ ψυχῆς· ἀλλὰ καὶ πάλι ἐννοοῦσε τὴ γνώση συμβολική. Καὶ ὁ Πα­λαμᾶς βέβαια δὲν διανοήθηκε ποτὲ ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι ἐντε­λῶς καταληπτός. Συμφωνώντας κατ᾿ ἀρχὴν μὲ τὸν Βαρλα­άμ, ἀκολουθοῦσε ἔπειτα χωριστὸ δρόμο, διότι ἀποδίδει τὸ ἀκατάληπτο σὲ ἰδιότητα τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία αἴ­ρεται ὁποτε­δήποτε τὸ θελήσει ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς ἢ ἐκπληρώσει ὁ ἄνθρωπος ὡρισμένες προϋποθέσεις, ποὺ ἔχουν τεθεῖ ἀπὸ τὸν Θεό.
Πράγματι, ὁ Παλαμᾶς στὸ θέμα τῆς προσεγγίσεως τοῦ Θεοῦ εὑρίσκει κάποια ἀντινομία, ἐφ᾿ ὅσον αὐτὸς εἶναι ταυτο­­χρόνως καὶ καταληπτὸς καὶ ἀκατάληπτος· τοῦ Θεοῦ ἡ μία ὄψις εἶναι ἄγνωστη καὶ ἡ ἄλλη γνωστή, ἡ μία εἶναι ἄρρη­τη, ἡ ἄλλη ρητὴ (᾿Επίτομος Διήγησις 24. Χρήστου, Συγγράμμα­τα, 4, 225). ῾Η γνώση αὐτὴ ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς “θεολο­γίας”, ἡ ὁ­ποία εἶναι διττή, καταφατικὴ καὶ ἀποφατική. Δύο εἶναι τὰ μέσα τῆς καταφατικῆς θεολογίας. Πρῶτο εἶναι ἡ λο­γική, ἡ ὁποία διὰ τῆς θέας τῶν ὄντων ὁδηγεῖται σὲ κάποια γνώση, καθ᾿ ὅσον “τῶν ἐν τῷ δημιουργικῷ νῷ λόγων αἱ εἰ­κόνες ἐν ἡμῖν εἰσιν”, ἂν καὶ αὐτὲς οἱ εἰκόνες ἀμαυρώ­θηκαν ἀπὸ τὴν πτώση τοῦ ἀνθρώπου. Δεύτερο μέσο εἶναι ἡ Γραφὴ καὶ οἱ Πατέρες. Τὰ δύο αὐτὰ μέσα παρέχουν ἀφορ­μὲς γιὰ τὴν γνώση, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀποδείξεις περὶ τοῦ Θεοῦ.
῾Ο Διονύσιος ᾿Αρεοπαγίτης εἶχε προτιμήσει τὴν ἀπο­φατικὴ θεολογία, ζητώντας ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο ν᾿ ἀπαλλαγεῖ τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν νοητικῶν λειτουργιῶν γιὰ νὰ νοή­σει τὸν Θεὸ καὶ μὲ τὴν ἔκσταση νὰ φθάσει στὸν γνόφο, ὅπου θ᾿ ἀπολαύσει τὴν χαρὰ τῆς θέας, μολονότι καὶ πάλι ἡ θέα θὰ παραμείνει σκοτεινή· δηλαδὴ κατὰ βάθος ἡ πορεία αὐτὴ ἀπο­τελεῖ βυθισμὸ στὸ σκότος. Οἱ ἀνθρωπολογικὲς προϋποθέσεις τοῦ Παλαμᾶ δὲν τοῦ ἐπιτρέπουν τέτοια το­ποθέτηση. ᾿Εκεῖνο ποὺ εὑρίσκεται κατ᾿ αὐτὸν πέρα ἀπὸ τὴν καταφατικὴ θεολο­γία εἶναι ἡ πίστη, ἡ ὁποία συνιστᾶ καὶ τὴν ἀπόδειξη τῶν θεί­ων ἢ μᾶλλον συνιστᾶ μιὰ ὑπεραπόδει­ξη· διὸ “ἡ πίστις εἶναι ἀνώτερη ἀπὸ κάθε ἀπόδειξη καὶ ἕνα εἶδος ἀναπόδεικτης ἀρ­χῆς τῆς ἱερᾶς ἀποδείξεως” (᾿Αντιρρη­τικὸς 6, 1, 1. Χρήστου, Συγγράμματα, 3, 380). ῾Η πίστη εἶναι μιὰ ὑπερφυσικὴ πνευ­ματικὴ δύναμη ποὺ ὑπερβάλλει ὅλες τὶς νοητικὲς δυνά­μεις τῆς ψυχῆς.
Δὲν ἀρνεῖται ὁ Παλαμᾶς τὴν ἀποφατικὴ θεολογία, ἀλλὰ τῆς δίδει ἄλλο χρῶμα καὶ τὴν διορθώνει· “ἄλλο πρᾶγ­μα εἶναι τοῦτο τὸ φῶς καὶ ὁ θεῖος τοῦτος γνόφος, ἀσυγκρί­τως ὑπέρτερο τῆς ἀποφατικῆς θεολογίας” (῾Υπὲρ ῾Ησυχαζόν­των 2, 3, 52. Χρήστου, Συγγράμματα, 1, 584). ῾Η καταφατικὴ θεολογία εἶναι λόγος περὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ ἀποφατικὴ θεολογία εἶναι σιωπηλὸς διάλογος μὲ τὸν Θεό· ὁ Γρηγόριος Παλαμᾶς συνι­στᾶ τὴν ὑπέρβαση καὶ τῶν δύο αὐτῶν μορφῶν θεολογί­ας διὰ τῆς θεοπτίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἐμπειρία τοῦ Θεοῦ. Μπορεῖ κανείς, λέγει, νὰ σκέπτεται διαρκῶς γιὰ τὴν κατά­σταση μιᾶς πόλεως, ἀλλ᾿ ἂν δὲν τὴν ἐπισκεφθεῖ, δὲν πρόκει­ται ν᾿ ἀποκτήσει ἀκριβῆ εἰκόνα τῆς κατασκευῆς της. Μπο­ρεῖ κανεὶς νὰ σκέπτεται διαπαντὸς τὸν χρυσό, ἀλλ᾿ ἂν δὲν τὸν πάρει στὰ χέρια του, δὲν θὰ γίνει κάτοχος χρυσοῦ. ῎Ετσι ἐπίσης, καὶ ἂν μύριες φορὲς σκεφθεῖ τοὺς θείους θη­σαυρούς, δὲν τοὺς ἀποκτᾶ παρὰ μόνο “ἐὰν πάθη τὰ θεῖα” (῾Υπὲρ ῾Η­συχαζόντων, 1, 3, 34. Χρήστου, Συγγράμματα, 1, 445). Θὰ θεολο­γεῖ εὐδοκίμως, παρὰ ὁποιαδήποτε σιωπὴ καὶ ἄγνοια, ὅταν ἐπιτύχει νὰ ζεῖ μὲ τὴ θεία παρουσία. Σ᾿ αὐτὴν τὴν περί­πτωση ἐπίσης μετέχει τοῦ Θεοῦ, διότι ἑνώνεται μὲ τὴν ἄκτι­στη λαμπρότητα καὶ δόξα του. ῎Ετσι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ κατα­λήγει στὴν ζωὴ τοῦ Θεοῦ. Σ᾿ αὐτὸ τὸ εἶδος θεολογή­σεως ὡδηγήθηκε ὁ Παλαμᾶς διὰ τῆς διακρίσεως μεταξὺ οὐ­σίας καὶ ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ.
Ἀκόμη ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς διδάσκει ὅτι τῆς πνευματικῆς ζωῆς μποροῦν νὰ ἀπολαύσουν ὅλοι οἱ πιστοὶ σὲ ὁποιαδήποτε κατά­στασι βίου κι ἂν εὑρίσκωνται, ἀλλ᾿ ἰδιαιτέρως προκόπτουν σ᾿ αὐτὴν οἱ ἀποσυρόμενοι ἀπὸ τοῦτον τὸν κόσμον καὶ ζῶν­τες σὲ ἀπόλυτη ἡσυχία, ἐξωτερικὴ καὶ ἐσωτερική. ῾Η ἡσυχία ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴν συγκέντρωση (συνέλιξη) τοῦ νοῦ μέσα στὸν ἄνθρωπο, τὴν ὁποία οἱ μὲν ἀρχάριοι ἡσυχαστές ἐπε­δίωκαν μὲ μιὰ εἰδικὴ τεχνικὴ μέθοδο, ποὺ δὲν ἐνθαρρύνει ὁ Παλαμᾶς, οἱ δὲ τελειότεροι ἐπιδιώκουν μὲ τὴν ἰσχυρὴ θέ­λη­ση. ῾Ο δεύτερος ἰσχυρὸς παράγων ποὺ ὁδηγεῖ πρὸς τὴν τε­λείωση εἶναι ἡ ἀδιάλειπτη νοερὰ προσευχή, στὴν ὁποία με­τέ­χει τὸ σύνολο τοῦ ἀνθρώπου, ψυχὴ καὶ σῶμα. Τότε ὁ ἄν­θρωπος αἰσθάνεται μιὰ ἐσωτερικὴ θέρμη, ποὺ ὁμοιάζει μὲ τὸ πῦρ καὶ τὴν αὔρα. ῞Οσοι ἔχουν αὐτὴν τὴν ἐμπειρία κι­νοῦνται ἀπὸ τὴν ἄκτιστη καὶ θεοποιὸ χάρη.
῾Η συμμετοχὴ στὶς ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ, ὅταν εἶναι πλή­ρης, ὁδηγεῖ στὴν θέωση. Πρὸς ἀποφυγὴν παρερμηνείας τῆς ἐννοίας τῆς θεώσεως φρόντισε νὰ σημειώσει ὅτι ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι “ὅλως διόλου γινόμεθα θεοί, χωρὶς τῆς κατ᾿ οὐσί­αν ταυτότητος”, γινόμαστε δηλαδὴ θεοὶ κατὰ χάριν καὶ ὄχι κατ᾿ οὐσίαν. Παρὰ ταῦτα, λόγω τῆς συμμετοχῆς στὶς ἄκτι­στες ἐνέργειες, κατὰ κάποιον τρόπο γίνονται καὶ οἱ ἄνθρω­ποι ἄκτιστοι, γίνονται ἄναρχοι καὶ ἀτελεύτητοι. “῾Ο Θεὸς ἐκείνους ποὺ γνωρίζουν τὸν Θεὸν καὶ τὸν ὑμνοῦν ἀπὸ τὶς ἐνέργειές του, τοὺς καθιστᾶ θεοσεβεῖς· ἐκείνους ὅμως ποὺ ἐπὶ πλέον μετέχουν τῶν ἐνεργειῶν καὶ ἐνεργοῦν κατὰ τὴν μετου­σία τους, τοὺς καθιστᾶ θεοὺς κατὰ χάριν ἀνάρχους καὶ ἀτε­λευτήτους” (᾿Απολογία, 37. Χρήστου, Συγγράμματα, 2, 122).
Μητροπολίτου Φαναρίου Ἀγαθαγγέλου
Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας
τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
[1] Ὑπὲρ ῾Ησυχαζόντων 2, 1, 4 ἑξ. Χρήστου, Συγγράμματα, 1, 468 ἑξ.
[2] Ὑπὲρ ῾Ησυχαζόντων 2, 1, 25. Χρήστου, Συγ­γράμματα, 1, 487.
[3] Ἀντιρ­ρητικός πρός ᾿Ακίνδυνον 6, 1. Χρήστου, Συγγράμματα, 3, 379.
[4] ῾Υπὲρ ῾Ησυχαζόντων 1, 1, 8. Χρήστου, Συγ­γράμ­ματα, 1, 368 ἑξ.
[5] Κεφάλαια, 29.

[toula]

«Η πίστη ἀνοίγει δρόμους»
Ἰδιαίτερη ἐντύπωση κάνει ὅτι ὁ Χριστὸς στήν σημερινή Εὐαγγελική Περικοπή θεραπεύοντας τὸν παραλυτικὸ δὲν ἀναφέρεται στὴν πίστη τοῦ ἀρρώστου, ποὺ τελικὰ γίνεται καλά, ἀλλὰ στὴν πίστη ἐκείνων ποὺ τὸν μεταφέρουν. Στό θαῦμα πού περιγράφεται στό σημερινό Εὐαγγέλιο εἶναι παροῦσα μιά πίστη συλλογική, πού προϋποθέτει συνεργασία, κοινό προγραμματισμό, κοινή ἐνέργεια.
Ὅταν ἡ ἀδιαφορία τοῦ κόσμου τοὺς φράζει σὰν τεῖχος τὴν πόρτά τοῦ σπιτιοῦ, στὸ ὁποῖο βρίσκεται ὀ Ἰησοῦς, αὐτοὶ καταφέρνουν νὰ ἀνοίξουν πέρασμα ἀπὸ τὸ πιὸ ἀπίθανο μέρος. Ἀνεβαίνουν στὴ στέγη, δημιουργοῦν ἕνα μεγάλο ἄνοιγμα στὴν ὀροφὴ καὶ κατεβάζουν τὸν παραλυτικὸ καταμεσὶς στὸ πλῆθος μπροστὰ στὸ διδάσκαλο.
Ὅταν μὲ κίνητρο τὴν ἀγάπη ἡ προσωπικὴ πίστη τοῦ ἑνὸς συνταιριάζει μὲ ἐκείνη τῶν ἄλλων, ἡ ἔντασή της πολλαπλασιάζεται. Οἱ μαθητὲς τοῦ Χριστοῦ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ δὲν ἔμειναν μονάδες∙ συγκεντρώθηκαν γύρω Του καὶ ἀποτέλεσαν ἕνα ἱερὸ σύλλογο. Στὴ συνέχεια, μὲ τὴν παρουσία τοῦ Παρακλήτου συνέστησαν τὴν Ἐκκλησία. Στὴ μεγάλη αὐτὴ ὀργανικὴ ἑνότητα ἡ πίστη, ἡ ἀγάπη καὶ ἡ προσευχὴ τοῦ κάθε πιστοῦ ἐνισχύονται ἀπὸ τὴν παρουσία τῶν ἄλλων.
Ἡ ἀνταπόκριση τοῦ Χριστοῦ στὴ συλλογικὴ πίστη τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν εἶναι ἄμεση, θεραπεύει τόν ἀσθενή, ἀλλὰ τὰ λόγια Του δημιουργοῦν ἔκπληξη. Ἀπευθυνόμενος στὸν παραλυτικὸ τοῦ λέγει: «Τέκνον, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου». Ὁ Χριστὸς δὲν στέκει στὴν ἐπιφάνεια. Ὁ λόγος Του εἰσδύει στὴν καρδιὰ τοῦ προβλήματος.
Πηγαίνει σ’ ἕνα βαθύτερο ἐπίπεδο, κατ’ εὐθεῖαν στὴν οὐσία. Στὴ συγκεκριμένη περίπτωση τοῦ παραλυτικοῦ, ἡ συνάφεια ἀσθενείας καὶ ἁμαρτίας, καὶ συνεπῶς ἡ σχέση συγχωρήσεως καὶ θεραπείας ἦταν ἄμεση. Ἀπὸ κεῖ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσει ἡ θεραπεία, ἀπὸ τὴν ἀπομάκρυνση τῆς νοσογόνου αἰτίας, μὲ τὴ συγχώρηση. Ἡ πρώτη λέξη, «τέκνον», ἐπανορθώνει τὴ διαταραγμένη σχέση τοῦ παραλυτικοῦ μὲ τὸ Θεάνθρωπο καὶ ἀποτελεῖ τὸν πρόλογο τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καὶ τῆς ὁριστικῆς θεραπείας.
Οἱ θεραπεῖες αὐτὲς ἀποτελοῦν «σημεῖα» καὶ προμηνύματα τῆς γενικότερης ὑπέρβασης τῆς ἀνθρώπινης ὀδύνης, καὶ ἀντιφεγγίζουν τὴν τελικὴ καὶ παγκόσμια νίκη τοῦ Χριστοῦ πάνω στὴν ἁμαρτία καὶ στὴν κάθε λογῆς ἀρρώστια, τὴν ἔλευση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, τῆς βασιλείας τῆς ἀγάπης, πού ἄρχισε ἤδη νά χαράζει μέσα στήν ἱστορία μέ τήν ἐπί γῆς ἔλευσή Του, γιά νά ὁλοκληρωθεῖ στήν Δευτέρα ἐν δόξῃ Παρουσία Του.

[toula]

Β΄ Κυριακή των Νηστειών – Γρηγορίου του Παλαμά
(Μρ. 2, 1-12)
Ἡ Ἐκ­κλη­σί­α ὅ­ρι­σε νὰ ἑ­ορ­τά­ζε­ται σή­με­ρα ὁ ἅ­γι­ος Γρη­γό­ρι­ος ὁ Πα­λα­μᾶς, τοῦ ὁ­ποί­ου ἡ συ­νει­σφο­ρὰ καὶ οἱ ἀ­γῶ­νες ὑ­πὲρ τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας ἦ­ταν πο­λὺ με­γά­λοι. Τὸ ἀ­πο­λυ­τί­κι­ό του εἶ­ναι ἐν­δει­κτι­κὸ τῆς ἀ­να­γνώ­ρι­σης τῆς με­γά­λης του πνευ­μα­τι­κό­τη­τας, ἀλ­λὰ καὶ τῶν ἀ­γώ­νων του: «Ὀρ­θο­δο­ξί­ας ὁ φω­στήρ, Ἐκ­κλη­σί­ας τὸ στή­ριγ­μα καὶ δι­δά­σκα­λε, τῶν μο­να­στῶν ἡ καλ­λο­νή, τῶν θε­ο­λό­γων ὑ­πέρ­μα­χος ἀ­προ­σμά­χη­τος».
Ὁ Πα­λα­μᾶς κα­τα­γό­ταν ἀ­πὸ ἀ­ρι­στο­κρα­τι­κὴ οἰ­κο­γέ­νει­α τῆς Μ. Ἀ­σί­ας καὶ γεν­νή­θη­κε στὴν Κων­σταν­τι­νού­πο­λη τὸ 1296. Σπού­δα­σε στὸ Πα­νε­πι­στή­μι­ο τῆς Πό­λης καὶ δι­α­κρί­θη­κε στὴν ἀ­ρι­στο­τε­λι­κὴ φι­λο­σο­φί­α, προ­κα­λῶν­τας γε­νι­κὸ θαυ­μα­σμό. Πα­ρό­λες ὅ­μως τὶς δυ­να­τό­τη­τες ποὺ εἶ­χε, ὥ­στε νὰ συ­νε­χί­σει μὲ ἐ­πι­τυ­χί­α τὶς σπου­δές του, ἀ­σπά­στη­κε, σὲ ἡ­λι­κί­α μό­λις εἴ­κο­σι ἐ­τῶν, τὸν μο­να­χι­σμό. Ἀ­σκή­τε­ψε κατ᾽ ἀρ­χὰς στὸ Πα­πί­κι­ο ὄ­ρος, ποὺ βρι­σκό­ταν ἀ­νά­με­σα στὴ Μα­κε­δο­νί­α καὶ τὴ Θρά­κη, καὶ ἔ­πει­τα στὸ Ἅ­γι­ο Ὄ­ρος καὶ στὴ Βέ­ροι­α, ἀ­κο­λου­θῶν­τας τὸ ἡ­συ­χα­στι­κὸ ἰ­δε­ῶ­δες ἄ­σκη­σης. Στὴ Θεσ­σα­λο­νί­κη χει­ρο­το­νή­θη­κε τὸ 1326 ἱ­ε­ρο­μό­να­χος.
Ὁ Πα­λα­μᾶς ἀν­τι­λαμ­βα­νό­ταν τὴ μο­να­χι­κὴ κλί­ση, σὰν μί­α προ­φη­τι­κὴ ἀ­πο­στο­λὴ μέ­σα στὴν Ἐκ­κλη­σί­α καὶ ὄ­χι μό­νο ὡς μέ­σο γιὰ τὴν προ­σω­πι­κὴ τε­λεί­ω­ση. Ἔ­τσι ὅ­ταν ἔ­μα­θε γιὰ τὶς συ­ζη­τή­σεις ποὺ εἶ­χε ὁ Βαρ­λα­ὰμ ὁ Κα­λα­βρὸς μὲ τοὺς πα­πι­κοὺς ἀ­πε­σταλ­μέ­νους καὶ ἀρ­γό­τε­ρα ὅ­ταν ἔ­φτα­σαν στὰ χέ­ρια του με­ρι­κὰ συγ­κε­κρι­μέ­να ἔρ­γα τοῦ ἐν λό­γῳ φι­λο­σό­φου, γύ­ρω στὸ 1336-1337, ἔ­μει­νε ἔκ­πλη­κτος ἀ­πὸ τὸν ἀ­γνω­στι­κι­σμό (τοῦ Βαρ­λα­άμ). Τό­τε, με­τὰ ἀ­πὸ πα­ρά­κλη­ση φί­λων ἀ­πὸ τὴ Θεσ­σα­λο­νί­κη, ἔ­γρα­ψε δύ­ο Λό­γους, βά­σει τῆς δι­δα­σκα­λί­ας τῶν με­γά­λων Πα­τέ­ρων, Μ. Ἀ­θα­να­σί­ου, Μ. Βα­σι­λεί­ου, Γρη­γο­ρί­ου Θε­ο­λό­γου καὶ Γρη­γο­ρί­ου Νύσ­σης, γιὰ νὰ ἀ­να­σκευ­ά­σει τὴ δι­δα­σκα­λί­α τῶν Λα­τί­νων στὸ θέ­μα τοῦ Filioque, τῆς ἐκ­πό­ρευ­σης δη­λα­δὴ τοῦ Ἁ­γί­ου Πνεύ­μα­τος, καὶ ἔμ­με­σα νὰ ἀ­παν­τή­σει στὴ μέ­θο­δο ποὺ ὁ φι­λό­σο­φος Βαρ­λα­ὰμ χρη­σι­μο­ποι­οῦ­σε γιὰ νὰ ὁ­μι­λή­σει πε­ρὶ τοῦ Θε­οῦ.
Φρο­νοῦ­σε ὁ Πα­λα­μᾶς ὅ­τι δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸ ὁ ἄν­θρω­πος δι­ὰ τοῦ συλ­λο­γι­σμοῦ νὰ γνω­ρί­σει τὸν Θε­ό. Τὰ ὅ­ρι­α τῆς γνω­στι­κῆς ἱ­κα­νό­τη­τας τοῦ κτι­στοῦ νοῦ ἐ­ξαν­τλοῦν­ται στὰ πλαί­σι­α μό­νο τῆς κτι­στῆς πραγ­μα­τι­κό­τη­τας, ὁ δὲ ἄ­κτι­στος Θε­ὸς ἀ­πο­κα­λύ­πτε­ται στοὺς ἀν­θρώ­πους καὶ με­τέ­χε­ται ὑ­πὸ αὐ­τῶν μὲ τὴν ἐ­νέρ­γει­ά του. Οἱ θέ­σεις αὐ­τὲς τοῦ Πα­λα­μᾶ τὸν ἀ­πο­δει­κνύ­ουν ὡς πι­στὸ τη­ρη­τὴ τῆς Πα­ρά­δο­σης πε­ρὶ τῆς ἀ­πρό­σι­της καὶ ἀ­μέ­θε­κτης θεί­ας φύ­σε­ως καὶ τῶν με­θε­κτῶν ἐ­νερ­γει­ῶν της. Σύμ­φω­να μὲ αὐ­τὰ ἡ πνευ­μα­τι­κὴ τε­λεί­ω­ση τοῦ ἀν­θρώ­που δὲν ἀ­φο­ρᾶ στὴ γνω­σι­ο­λο­γι­κή του κα­τάρ­τι­ση, ἀλ­λὰ τὸν προ­σω­πι­κό του ἀ­γῶ­να κα­θάρ­σε­ως. Ὁ Πα­λα­μᾶς δι­α­κη­ρύτ­τει ὅ­τι ἡ θε­ο­γνω­σί­α τῶν Χρι­στια­νῶν δὲν προ­έρ­χε­ται ἀ­πὸ τὴ μόρ­φω­ση σὲ σχο­λεῖ­α, ἀλ­λὰ ἀ­πὸ τὴν πί­στη τους στὸν Χρι­στό. Σὲ δι­α­φο­ρε­τι­κὴ πε­ρί­πτω­ση «κε­κέ­νω­ται ἡ πί­στις». Ὁ Θε­ὸς κα­τέ­χε­ται ὑ­πὸ τοῦ ἀν­θρώ­που ὄ­χι ὅ­ταν αὐ­τὸς εἶ­ναι μορ­φω­μέ­νος, ἀλ­λὰ ὅ­ταν πι­στεύ­σει σὲ αὐ­τὸν καὶ ἀ­γω­νι­στεῖ στὴ τή­ρη­ση τῶν ἐν­το­λῶν του.
Ἡ κύ­ρι­α δι­α­φο­ρὰ τοῦ Βαρ­λα­ὰμ καὶ τοῦ Πα­λα­μᾶ δὲν ἀ­φο­ροῦ­σε μό­νο στὴ θε­ο­γνω­σί­α, ἀλ­λὰ καὶ τὴ σχέ­ση τῆς θύ­ρα­θεν παι­δεί­ας, δη­λα­δὴ τῆς φι­λο­σο­φι­κῆς γνώ­σης, μὲ τὴ σω­τη­ρί­α. Ἡ μὲν Ὀρ­θό­δο­ξη θε­ο­λο­γί­α το­νί­ζει ὅ­τι ἡ σω­τη­ρί­α συ­ναρ­τᾶ­ται ἄ­με­σα μὲ τὴ γνώ­ση τοῦ Θε­οῦ, ἐ­νῶ ὁ Βαρ­λα­ὰμ ἰ­σχυ­ρι­ζό­ταν μὲ ἔμ­φα­ση ὅ­τι δὲν εἶ­ναι δυ­να­τὸν κά­ποιος νὰ φτά­σει στὴν ἁ­γι­ό­τη­τα καὶ τὴν τε­λει­ό­τη­τα χω­ρὶς τὴ φι­λο­σο­φι­κὴ μόρ­φω­ση. Στὸν ἀν­τί­πο­δα τῶν θέ­σε­ων τοῦ Βαρ­λα­ὰμ βρί­σκον­ται οἱ ἀν­τί­στοι­χες τοῦ Πα­λα­μᾶ, ὁ ὁ­ποῖ­ος βέ­βαι­α ἀ­κο­λου­θεῖ τὴν Πα­τε­ρι­κὴ Πα­ρά­δο­ση. Ἡ δι­δα­σκα­λί­α τοῦ Πα­λα­μᾶ δὲν ἀ­φο­ρᾶ στὴν ἀ­πόρ­ρι­ψη τῆς γνώ­σης τῆς φι­λο­σο­φί­ας. Ἀ­φο­ρᾶ ὅ­μως στὴν ἀ­πόρ­ρι­ψη συ­σχέ­τι­σης τῆς ἀν­θρώ­πι­νης γνώ­σης μὲ τὴ σω­τη­ρί­α. Σὲ μί­α τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση, ἐ­ὰν δηλαδὴ ἡ σω­τη­ρί­α ἐ­ξαρ­τι­ό­ταν ἀ­πὸ τὴ μόρ­φω­ση καὶ τὰ πτυ­χί­α τοῦ ἀν­θρώ­που, τὸ ἀ­πο­λυ­τρω­τι­κὸ ἔρ­γο τοῦ Χρι­στοῦ γιὰ τὴ σω­τη­ρί­α τοῦ ἀν­θρώ­που θὰ ὑ­φί­στα­το μεί­ω­ση καὶ σχε­τι­κο­ποί­η­ση. Συ­νε­πῶς, ἡ παι­δεί­α εἶ­ναι μὲν χρή­σι­μη γιὰ τὸν ἄν­θρω­πο, ἀλ­λὰ ὄ­χι ἀ­πα­ραί­τη­τη γιὰ τὴ σω­τη­ρί­α του. Σὲ δι­α­φο­ρε­τι­κὴ πε­ρί­πτω­ση ὑ­πο­βαθ­μί­ζε­ται ἢ καὶ ὑ­πο­κα­θί­στα­ται ἡ πλη­ρό­τη­τα καὶ ἡ αὐ­τάρ­κει­α τοῦ ἐν γέ­νει ἀ­πο­λυ­τρω­τι­κοῦ ἔρ­γου τοῦ Χρι­στοῦ. Ἡ ἀ­λη­θι­νὴ θε­ο­γνω­σί­α καὶ ἡ σω­τη­ρί­α κα­τορ­θώ­νον­ται μό­νο μὲ τὴ βί­ω­ση ἀ­πὸ τοὺς πι­στοὺς μέ­σα στὸ σῶ­μα τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας, τοῦ πε­ρι­ε­χο­μέ­νου τῆς ἐν Χρι­στῷ ἀ­πο­κα­λύ­ψε­ως.
Ἡ προ­σφο­ρὰ τοῦ Γρη­γο­ρί­ου τοῦ Πα­λα­μᾶ στὴν κα­το­χύ­ρω­ση τῆς ἀ­λή­θει­ας τῆς πί­στης μας ἦ­ταν τέ­τοια, ὥ­στε τὸ ὄ­νο­μά του νὰ προ­στε­θεῖ στὸ Συ­νο­δι­κὸ τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας, δη­λα­δὴ στὸ κεί­με­νο ποὺ δι­α­βά­ζου­με κά­θε πρώ­τη Κυ­ρι­α­κὴ τῶν νη­στει­ῶν τῆς Μ. Σα­ρα­κο­στῆς, ὅ­ταν ἑ­ορ­τά­ζου­με καὶ πα­νη­γυ­ρί­ζου­με τὴ νί­κη τῆς ἀ­λή­θει­ας τοῦ Χρι­στοῦ ἐ­πὶ τῆς πλά­νης καὶ τοῦ ψεύ­δους τῶν αἱ­ρέ­σε­ων.

[toula]

Κυριακή Β΄ Νηστειών – Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς
Κατά τη Β΄ Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του μεγάλου Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Καταγόταν από την Μικρά Ασία και ανετράφη από παιδί στην βασιλική αυλή της Κωνσταντινούπολης. Τέλειωσε τις σπουδές του στη ρητορική, φιλοσοφία και φυσική. Ήταν άριστος φοιτητής. Μετά τις σπουδές του εγκατέλειψε τις προσφορές που του δόθηκαν για μεγάλες θέσεις, και είκοσι χρονών πήγε στο Άγιο Όρος για να ακολουθήσει τη μοναχική ζωή. Ήθελε να μεταβεί στα Ιεροσόλυμα για να καρεί εκεί μοναχός, αλλά σε όραμα είδε τον Άγιο Δημήτριο να τον καλεί να μείνει κοντά του. Έτσι μόνασε σε ένα μοναστήρι στη Βέροια, κοντά στη Θεσσαλονίκη.
Μετά από πέντε χρόνια και λόγω εισβολής των Σέρβων επέστρεψε στον Άθωνα σε κοντινό κελί της Μεγίστης Λαύρας, όπου έφθασε σε μεγάλα ύψη φωτισμού και ασχολήθηκε με δογματικά θέματα. Κατόπιν, έγινε ηγούμενος για ένα χρόνο στη μονή Εσφιγμένου. Αργότερα χειροτονήθηκε Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης για δώδεκα χρόνια, αλλά μόνο στα μισά παρέμεινε, γιατί διώχθηκε πολύ, λόγω της δράσης του. Παραστάθηκε στις συγκροτηθείσες συνόδους του 1341 και 1347 και πολέμησε τις κακοδοξίες των δυτικόφρονων Βαρλαάμ και Ακινδύνου. Έγραψε πολλά θεολογικά συγγράμματα, ιδιαίτερα δογματικά, για να καταπολεμήσει τους αιρετικούς, όπως περί του Αγίου Πνεύματος, καθώς και επιστολές στους αντιησυχαστές, επίσης διάφορα ομολογιακά κείμενα. Είναι ο θεολόγος της χάριτος, του ακτίστου φωτός.
Ο Γρηγόριος πέτυχε να ανανεώσει την θεολογική ορολογία και να δώσει νέες κατευθύνσεις στη θεολογική σκέψη. Ξεκίνησε από προσωπικές εμπειρίες και απέδειξε ότι το έργο της θεολογίας είναι ασύγκριτα ανώτερο από της φιλοσοφίας και επιστήμης. Αξιολογεί την έξω σοφία ως περιορισμένη, αναφέροντας δύο γνώσεις, την θεία και την ανθρώπινη και δύο Θεϊκά δώρα, τα φυσικά για όλους και τα υπερφυσικά ή πνευματικά, που δίδονται όποτε θέλει ο Θεός και μόνο στους καθαρούς και αγίους, στους τελείους. Η θεολογία ολοκληρώνεται δια της θεοπτίας.
Οι αντίπαλοι του Παλαμά πίστευαν στο χωρίο του Ιωάννου ότι « τον Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε» και κατηγορούσαν τους μοναχούς που είχαν θεοπτία, ως ομφαλοσκόπους. Ο Γρηγόριος αντέτεινε ότι ο Κύριος είπε : «οι καθαροί τη καρδία τον Θεόν όψονται» (Ματθ. 5,8). Θεμελιώδης προσφορά του Γρηγορίου στη θεολογία είναι η διάκρισις στην ουσία και ενέργεια του Θεού. Η ύπαρξη του Θεού συνίσταται σε δύο. Στην ουσία Του, η οποία είναι άκτιστη, ακατάληπτη και αυθύπαρκτη και ονομάζεται κυριολεκτικά θεότης (εδώ αναφέρεται το ουδείς εώρακε) και στις ενέργειές του, οι λεγόμενες ιδιότητες ή προσόντα, που είναι μεν άκτιστες, αλλά καταληπτές. Άλλο λοιπόν η θεότης και άλλο η βασιλεία, η αγιότηςκ.λ.π. Ο άνθρωπος είναι μίγμα δύο διαφόρων κόσμων και συγκεφαλαιώνει όλη την κτίση.
Ακολουθώντας την Πατερική γραμμή σε σύγκριση με τη πλατωνική και βαρλααμική ανθρωπολογία, θεωρεί ότι το σώμα του ανθρώπου δεν είναι πονηρό, αλλά αποτελεί κατοικία του νου, αφού μάλιστα καθίσταται και του Θεού κατοικία, έτσι μαζί με τη ψυχή καθιστά τον άνθρωπο ενιαίο και αδιάσπαστο σύνολο. Η αναγέννηση του ανθρώπου γίνεται με το βάπτισμα και η ανακαίνιση με την θεία Ευχαριστία. Είναι τα δύο θεμελιώδη μυστήρια, της θείας οικονομίας.
Το ουσιωδέστερο στοιχείο της διδασκαλίας του αγίου Γρηγορίου Παλαμά συνίσταται στην ανύψωση του ανθρώπου υπεράνω αυτού του κόσμου. Η εμπειρία της θεώσεως είναι δυνατή από εδώ με την παράδοξη σύνδεση του ιστορικού με του υπεριστορικού. Το φως που είδαν οι μαθητές του Χριστού στο Θαβώρ, το φως που βλέπουν οι καθαροί ησυχαστές σήμερα και η υπόστασις των αγαθών του μέλλοντος αιώνος αποτελούν τις τρείς φάσεις ενός και του αυτού πνευματικού γεγονότος, σε μια υπερχρόνια πραγματικότητα.
Προβάλλει λοιπόν η Εκκλησία την μνήμη του στη δεύτερη Κυριακή, ως συνέχεια, τρόπον τινά και επέκταση της πρώτης Κυριακής, της Ορθοδοξίας. Η μνήμη του αγίου Γρηγορίου Παλαμά είναι ένα είδος δευτέρας Κυριακής της Ορθοδοξίας.
Κοιμήθηκε σε ηλικία 63 χρονών στις 14 Νοεμβρίου από ασθένεια και αγιοποιήθηκε σύντομα. Το ιερό του λείψανο σώζεται σήμερα στη μητρόπολη της Θεσσαλονίκης.
*Του Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου π. Μελχισεδέκ Αμπελικάκης

[toula]

Η κατ᾽ οίκον εκκλησία
«Καὶ ἠκούσθη ὅτι εἰς οἶκόν ἐστι» (Μᾶρκ. 2,1)
Θὰ μιλήσω, ἀγαπητοί μου, ἐπάνω στὴν ἀρχὴ τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς. Θὰ δοῦμε,ποῦ ἔκανε τὸ θαῦμα τῆς θεραπείας τοῦ παραλύτου ὁ Χριστός. Τὸ θαῦμα αὐτὸ δὲν τὸ ἔκανε στὸ ναὸ τοῦ Σολομῶντος, οὔτε σὲ κάποια συναγωγή, οὔτε μέσα σὲ ἄλλο ἱερὸ περιβάλλον, ἀλλὰ τὸ ἔκανε μέσα σ᾿ ἕνα σπίτι .Πῆγε στὴν Καπερναοὺμ ὁ Χριστός, ποὺ τὴν εἶχε ὡς κέντρο καὶ ὁρμητήριο τῆς δράσεώς του. Πῆγε, γιὰ νὰ ἐπισκεφθῇ κάποιο φιλικό του σπίτι. «Καὶ ἠ κούσθη ὅτι εἰς οἶκόν ἐστι»(Μᾶρκ. 2,1) . Μόλις διαδόθηκε ἀπὸ στόμα σὲ στόμα ὅτι ὁ Χριστὸς εἶνε ἐκεῖ, ἀμέσως οἱ ἄνθρωποι ἔτρεξαν γιὰ ν᾿ ἀκούσουν τὸ λόγο τοῦ Θεοῦ , ὅπως τὰ ἐλάφια τρέχουν διψασμένα στὶς πηγὲς γιὰ νὰ δροσιστοῦν.
Ἡ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ δὲν μοιάζει οὔτε μὲ τὴ διδασκαλία τοῦ Πλάτωνος καὶ τῶν ἄλλων φιλοσόφων, οὔτε μὲ τὴ διδασκαλία τῶν φαρισαίων καὶ γραμματέων. Εἶνε κάτι ἄφθαστο. Παίρνει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν ὁδηγεῖ στὰοὐράνια, μεταξὺ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀρχαγγέλων. Γι᾿ αὐτὸ ἀκόμη καὶ σὲ περιβάλλοντα ἐχθρῶν του ἀκουγόταν αὐθόρμητα ἡ ὁμολογία· «Οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος,ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος»(Ἰω. 7,46) .Τὸ σπίτι, ποὺ βρισκόταν ὁ Χριστός, ἦταν γεμᾶτο. Ὅλοι ἄκουγαν τὸ λόγο τοῦ Θεοῦ.
Ὁ Χριστὸς εἶνε φίλος τῆς οἰκογενείας καὶ τοῦ σπιτιοῦ. Καὶ κάθε τίμιο σπίτι ἔχει τὴν εὐλογία του.Σὲ σπίτια ἔκανε πολλὰ θαύματα. Τὸ πρῶτο θαῦμα τὸ ἔκανε ὅταν τὸν προσκάλεσαν σ᾿ἕνα σπίτι τῆς Κανᾶ ὅπου εἶχαν γάμο. Ἐκεῖ εὐλόγησε τὸ νερό, καὶ τὸ νερὸ ἔγινε κρασί.Ἄλλοτε ὁ Χριστός, λίγο πρὸ τοῦ πάθους του, βρέθηκε σ᾿ ἕνα ἄλλο φιλικὸ σπίτι . Ἦταν τὸ σπίτι τοῦ φίλου του Λαζάρου καὶ τῶν ἀδελφῶν του Μάρθας καὶ Μαρίας. Ἐκεῖ ὁ Χριστὸς δίδαξε τὸ λόγο τοῦ Θεοῦ. Ἡ Μάρθα, σκεπτομένη ἀνθρώπινα καὶ πρακτικά, ἔσπευσε στὸ μαγειρεῖο γιὰ νὰ ἑτοιμάσῃ φαγητό, γιατὶ νόμισε ὅτι μὲ φαγητὸ ἐκλεκτὸ θὰ εὐχαριστήσῃ τὸν Διδάσκαλο. Ὁ Χριστὸς ὅμως τὴν ἤλεγξε καὶ τῆς εἶπε· «Μάρθα Μάρθα, μεριμνᾷς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία» .Πολλὰ εἶνε τὰ ἀναγκαῖα στὸν ἄνθρωπο, ἀλλὰ τὸ ἀναγκαιότερο εἶνε ἡ ἀκρόασις τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ἐφαρμογή του βέβαια. Κα ὶβρῆκε τότε ἀφορμὴ γιὰ νὰ ἐπαινέσῃ τὴ Μαρία, ποὺ καθόταν «παρὰ τοὺς πόδας» του καὶ ἄκουγε τὸ λόγο του μὲ μεγάλη χαρὰ καὶ ἀγαλλίασι, λέγοντας ὅτι ἡ Μαρία «τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο», ἔκανε τὴν καλὴ ἐπιλογή,διάλεξε τὸ καλύτερο(Λουκ. 10,41-42) .Ὁ Χριστὸς πῆγε ἀκόμη καὶ σὲ σπίτια ἐχθρῶν . Βρέθηκε κάποτε σὲ σπίτι ἑνὸς φαρισαίου . Ἐκεῖ ἔγινε ἕνα γεγονός, ποὺ τὸ γιορ-τάζουμε τὴ Μεγάλη Τρίτη. Μία γυναίκα ἁμαρτωλή, ποὺ οἱ φαρισαῖοι τὴν περιφρονοῦσανκαὶ τὴν ἔδιωχναν ἀπὸ παντοῦ, κατέφυγε στὸσπίτι ἐκεῖνο. Γονάτισε καὶ ῥάντισε μὲ πολύτιμο ἄρωμα τὰ πόδια τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ σπίτι εὐωδίασε. Μὲ μύρο καὶ μὲ τὰ δάκρυά της ἔπλυνε τὰ πόδια τοῦ Χριστοῦ, καὶ μὲ τὰ μαλλιάτης, ποὺ τὰ ἔκανε πετσέττα, σκούπισε τὰ πόδια του. Καὶ ὁ Χριστὸς εἶπε· «Ἀφέωνται αἱ ἁ – μαρτίαι αὐτῆς αἱ πολλαί, ὅτι ἠγάπησε πολύ» (Λουκ. 7,47) . Ἐνῷ οἱ φαρισαῖοι οὔτε ἕνα δάκρυ δὲν ἔχυναν γιὰ τ᾿ ἁμαρτήματά τους, τὰ μάτια αὐ-τῆς τῆς γυναίκας ἔγιναν κρουνοὶ ποὺ ἀνέβλυζαν τὸ δάκρυ τῆς μετανοίας.Φίλος καὶ εὐεργέτης τῆς οἰκογενείας εἶνε ὁ Χριστός.
Πρὸ Χριστοῦ δὲν ὑπῆρχε οἰκογένεια · μία ἀγέλη ὑπῆρχε. Ὁ ἄντρας περιφρονοῦσε τὴ γυναῖκα. Ἡ γυναίκα ἀτίμαζε τὸν ἄντρα. Τὰ παιδιὰ δὲν εἶχαν καμμιά ἀξία, ἀλλὰ τὰ ἅρπαζε ὁ πατέρας καὶ τὰ ἐκσφενδόνιζε ἀπὸ τοὺς βράχους τοῦ Ταϋγέτου. Ἀφ᾿ ὅτου ἦρθε ὁ Χριστὸς στὴ γῆ, τίμησε τὴν οἰκογένεια. Κανείς ἄλλος δὲν τίμησε τὴν οἰκογένεια ὅπωςἐκεῖνος. Θεμελίωσε τὸν οἰκογενειακὸ βίο -πάνω στὴν ἀκράδαντη πίστι τοῦ εὐαγγελίου.Στὸ σημερινὸ εὐαγγέλιο βλέπουμε τὸ Χριστὸ σ᾿ ἕνα σπίτι τῆς Καπερναοὺμ νὰ διδάσκῃτὸ λόγο τοῦ Θεοῦ. Μακάριοι οἱ ἀκούοντες!Φῶς ἔλαμψε μέσα στὰ σκοτάδια τῆς ἀνθρωπότητος.
Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· σήμερα εἶνε στὰσπίτια ὁ Χριστός; Γιὰ νὰ μείνῃ ὁ Χριστὸς σ᾿ ἕνα σπίτι, πρέπεινὰ ὑπάρχουν ὡρισμένες προϋποθέσεις. Ἐκεῖνος δὲν μπαίνει βιαίως . Εἶνε ἀθάνατο τὸ ῥῆμα του «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν,…» ,ἂν κάποιος θέλῃ νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ…(Ματθ. 16,24) .Μόνος σου λοιπὸν διάλεξε· ἢ τὸ φῶς ἢ τὸ σκοτάδι, ἢ Χριστὸ ἢ σατανᾶ. Ἂν θέλῃς τὸ Χριστό, τότε σὲ κάποια γωνιὰ τοῦ σπιτιοῦ, ὅσο φτωχὸ κι ἂν εἶνε, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰκονο-στάσι · νὰ ὑπάρχῃ ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, νὰ ὑπάρχῃ ἡ εἰκόνα τῆς Παναγίας, νὰ ὑπάρχουνοἱ εἰκόνες τῶν ἁγίων τῶν γονέων καὶ τῶν παι-διῶν. Πρέπει ἀκόμα νὰ καίῃ κανδήλα ἱερά. Νὰὑπάρχῃ ἐπίσης θυμιατήρι. Τὰ παλιὰ τὰ χρόνια πρωὶ καὶ βράδυ ἡ νοικοκυρὰ θυμιάτιζε ὁλόκληρο τὸ σπίτι, κ᾽ ἦταν τὰ σπίτια εὐλογημένα.Τὸ δὲ ἀκόμη ἀναγκαιότερο ποιό εἶνε· νὰ ὑπάρχῃ στὸ σπίτι τὸ ἱερὸ Εὐαγγέλιο. Ὄχι ὅπως τὸ ἔχουμε τώρα ἐμεῖς, ποὺ ὑπάρχει μὲν ἀλλὰ δὲν τὸ ἀνοίγει κανείς.Ὑπάρχουν σήμερα οἱ προϋποθέσεις αὐτές; Ὄχι. Γι᾿ αὐτὸ λείπει ἀπὸ τὰ σπίτια ὁ Χριστός . Δυστυχῶς οἱ ἄνθρωποι πολλὲς φορὲς τὸν διώχνουν.Θέλετε ἀποδείξεις; Μέσα στὸ σπίτι παρατηρεῖται μεγάλη δυσαρμονία . Ὁ ἄντρας δὲν ἀγαπάει τὴ γυναῖκα μὲ τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα τρυ-φερὰ αἰσθήματα. Ἡ γυναίκα, ἐγωίστρια καὶ ὑ-περήφανη, φεμινίστρια τοῦ αἰῶνος τούτου,ἀρνεῖ ται κάθε αὐθεντία τοῦ ἀντρός· δὲν παραδέχεται, ὅτι ὁ ἄντρας εἶνε ἡ κεφαλὴ κι αὐτὴ εἶνε τὸ πολύτιμο σῶμα. Τὰ παιδιὰ δὲν ὑπα-κούουν. Ξενοδοχεῖο ὕπνου καὶ φαγητοῦ κατήντησε τὸ σπίτι.Δὲν ὑπάρχει στὸ σπίτι ὁ Χριστός, διότι ἀκούγονται αἰσχρολογίες, κατακρίσεις καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀκάθαρτο καὶ ἐλεεινό. Τὸ δὲ ἀκόμα χειρότερο εἶνε, ὅτι μέσα στὰ σπίτια πολλὲς φο-ρὲς ἀκούγεται βλαστήμια .Ἀκόμη, μέσα στὰ σπίτια γίνεται τὸ μεγαλύ-τερο ἔγκλημα. Τὸ σπίτι, ποὺ εἶνε ἡ πηγὴ τῆςζωῆς, γίνεται σφαγεῖο. Καὶ οἱ φονιᾶδες δὲν ἔ-χουν καμμιά συναίσθησι. Μία στατιστικὴ λέει,ὅτι στὴν Ἑλλάδα γίνονται τετρακόσες χιλιάδες ἐκτρώσεις τὸ ἔτος. Ὦ Θεέ μου, πῶς δὲνἀνοίγει ἡ γῆ γιὰ νὰ μᾶς καταπιῇ;Ἄλλο ἔγκλημα εἶνε τὸ διαζύγιο .
Κανονικὰ μόνο τὸ φτυάρι τοῦ νεκροθάφτη χωρίζει τὸ ἀντρόγυνο. Σήμερα ὅμως τὰ διαζύγια πληθύνθηκαν. Στὴν Ἀθήνα οἱ μισοὶ γάμοι διαλύονται.Ἀπ᾽ τὰ διαζύγια ζοῦν οἱ δικηγόροι.
Πολλὲς δοκιμασίες μας ὀφείλονται στὴνἔλλειψι προστασίας τοῦ Θεοῦ . Λένε μερικοί,ὅτι εἶνε τέτοια ἡ γεωγραφικὴ θέσι τῆς Ἑλλάδος, μεταξὺ Δύσεως καὶ Ἀνατολῆς, καὶ γι᾿ αὐτὸ εἶνε πάντοτε στὴ διαμάχη τῶν δύο μεγάλων δυνάμεων. Δὲν εἶνε ὅμως αὐτὸ ἡ αἰτία.
Κάτι ἄλλο λείπει· γι᾿ αὐτὸ «ἔρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἀπειθείας» (Ἐφ. 5,6) . Ἐὰνἤμασταν ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ, θὰ εἴχαμε προ-στάτη τὸ Μεγαλοδύναμο. Κι ὅταν ἔχουμε μαζί μας τὸ Θεό, ποιός μπορεῖ νὰ νὰ πειράξῃ; «εἰ ὁ Θεὸς ὑπὲρ ἡμῶν, τίς καθ᾿ ἡμῶν; »(Ῥωμ. 8,31).
Τώρα εἶνε σπάνιο νὰ βρῇς χριστιανικὴ οἰκογένεια . Εὐκολώτερο εἶνε νὰ βρῇς διαμάντια παρὰ χριστιανικὲς οἰκογένειες. Σήμερα γίνεται στὸ σπίτι κατήχησις; γίνεται νηστεία; γίνεται προσευχή; Σπάνιο πρᾶγμα. Πῶς θὰ σταθῇ λοιπὸν ὁ τόπος αὐτός; Μόνο μὲ διόρθωσι·μόνο ἂν κάθε σπίτι γίνῃ πάλι μία «κατ᾿ οἶκον ἐκκλησία» (Ῥωμ. 16,4) , ὅπως ἦταν ἄλλοτε. Ἐκεῖ μα-ζεύονταν οἱ Χριστιανοὶ τῶν πρώτων αἰώνων.Ἡ οἰκογένεια, ὅπως ὀρθὰ εἶπαν, εἶνε τὸ κύτταρο τῆς κοινωνίας. Ἀσθενεῖ ἡ οἰκογένεια; τότε ἀσθενεῖ καὶ ἡ κοινωνία ὁλόκληρη.Ἔτσι καὶ ἡ «κατ᾿ οἶκον ἐκκλησία» εἶνε τὸ κύτταρο τῆς χριστιανοσύνης . Ὅπως τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, γιὰ νὰ εἶ νε ὑγιές, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑγιᾶ κύτταρα, ἔτσι καὶ τὸ σύνολο μιᾶς χριστιανικῆς κοινωνίας, ἐὰν ἔχῃ οἰκογένειες «κατ᾿ οἶκον ἐκκλησίες» , θὰ εἶνε εὔρωστο, θὰ εἶνεἕνας ὑγιὴς ὀργανισμός. Ἂς προσέξουμε τὴν «κατ᾿ οἶκον ἐκκλησία» .Ποιός κράτησε τὴ θρησκεία στὴ Ῥωσία; Ἡ γιαγιὰ μὲ τὴν «κατ᾿ οἶκον ἐκκλησία» ! Τίποτε δὲν εἶνε οἱ σημερινὲς κατηχήτριες μπροστὰ στὴμεγάλη πίστι ποὺ εἶχαν ἐκεῖνες οἱ γιαγιάδες.Δῶστε μου γιαγιάδες σὰν τῆς Ῥωσίας, δῶστε μου μανάδες Χριστιανές, καὶ ἡ Ἑλλάδα θὰ γίνῃ τὸ εὐτυχέστερο κράτος· ἀμήν.
+Μητροπολίτης Φλωρίνης Αυγουστίνος
Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ Ἁγ. Παντελεήμονος Φλωρίνης στὸν ἑσπερινὸ τῆς 3-3-1991.

[toula]

Ἡ δεύτερη Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν εἶναι ἀφιερωμένη στὸν γίγαντα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, στὸν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ, Ἀρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης,
ποὺ ἀνεδείχθη ἀστέρας λαμπερὸς τῆς προσευχῆς καὶ μύστης τῆς θεώσεως, θεολόγος μέγας, ἐφάμιλλος τῶν τριῶν ἱεραρχῶν, ὁ ὁποῖος μὲ τοὺς ἀγῶνες του ὑπὲρ τῆς ἀληθείας, διεφύλαξε τὸ ὀρθόδοξο πλήρωμα ἀπὸ τοὺς λατινόφρονες καὶ τοὺς ἠθικολόγους αἱρετικοὺς φιλοσόφους τοῦ δεκάτου τετάρτου αἰῶνος.
Ἐπειδὴ ἴσως ὁ ἅγιος εἶναι ἄγνωστος σὲ πολλούς, θὰ ἀναφέρουμε σύντομα κάποια στοιχεῖα ἀπὸ τὸ βίο καὶ τὴ θεολογία του.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς γεννήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη ἀπὸ εὐσεβεστάτους καὶ ἁγίους γονεῖς. Ὑπῆρξε τὸ πρῶτο ἀπὸ τὰ ἕξι παιδιὰ τῆς οἰκογενείας, τῆς ὁποίας τὴν ἁγιότητα προσφάτως ἀνεγνώρισε τὸ Οἰκουμενικό μας Πατριαρχεῖο. Ἔλαβε σπουδαῖα μόρφωση, σὲ σημεῖο ὥστε οἱ αὐτοκράτορες ἐπιθυμοῦσαν νὰ τὸν προωθήσουν σὲ ἀνώτατα πολιτικὰ ἀξιώματα. Ὅμως ἐκεῖνος ἐπιθυμοῦσε τὴ μοναχικὴ ζωή, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀνώτερη φιλοσοφικὴ ὁδός, ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἀληθινὴ γνώση, τὴ γνώση τοῦ Θεοῦ. Ἀσκήτευσε στὴν περιοχὴ τῆς Θράκης, στὸ Ἅγιον Ὄρος, ἀλλὰ καὶ στὴ Βέροια γιὰ μία πενταετία μαζὶ μὲ τὶς δύο ἀδελφὲς καὶ τοὺς δύο ἀδελφούς του. Μετὰ ἀπὸ πολλοὺς ἀγῶνες σὲ συνόδους, ταλαιπωρίες, ἄδικες φυλακίσεις, ἐκλέχθηκε Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης.
Ἑκατομμύρια σελίδες κι ἂν γραφτοῦν γιὰ τὸν ἅγιο, θὰ εἶναι πράγματι λίγες, γιὰ νὰ ἀποδώσουν τὸ μέγεθος τῆς ἁγιότητός του καὶ τὸ μεγαλεῖο τῆς θεολογίας του. Ἐντούτοις θὰ περιοριστοῦμε νὰ ἀναφέρουμε ἐπιγραμματικὰ τὴν πεμπτουσία ἀπὸ ὅσα βίωσε καὶ ἔγραψε.
Ἡ θεολογία τοῦ ἁγίου συνίσταται στὴ δυνατότητα τοῦ ἀνθρώπου νὰ μετάσχῃστὴ θεωτικὴ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ. Σκοπὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι νὰ γίνῃ καλὸς ἄνθρωπος ἢ νὰ πλησιάσῃ τὸν Θεὸ μὲ τὴν μόρφωση καὶ τὴν φιλοσοφία, ἀλλὰ μὲ τὴν οἰκείωση τῆς θείας χάριτος, τὴν ὁποία ἐνορᾶ ὡς φῶς ἄκτιστο, θεϊκό, ὄχι ὑλικό, ὅπως τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, ἀφοῦ πρωτίστως καθαρθῇ ἀπὸ τὰ ψυχικὰ καὶ πνευματικὰ πάθη διὰ τῆς προσευχῆς, τῆς ἐγκρατείας καὶ γενικῶς διὰ τῆς ἀσκήσεως. Τὸ ἄκτιστο φῶς εἶναι τὸ φῶς τῆς Μεταμορφώσεως καὶ Ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, γι’ αὐτὸ καὶ μέσα σὲ τοῦτο τὸ φῶς ὁ ἄνθρωπος μεταμορφώνεται καὶ γίνεται ἕνα μὲ τὸν ἀναστάντα Χριστό. Γίνεται κατὰ χάριν θεός καὶ λάμπει στὸ πνευματικὸ στερέωμα.
Σίγουρη, ἂν καὶ ὄχι μοναδική, μέθοδος γιὰ νὰ δῇ ὁ ἄνθρωπος τὸ ἄκτιστο φῶς τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ διὰ τῆς ἡσυχίας συνεχὴς προσευχὴ καὶ ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με, τὸν ἁμαρτωλόν», σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴ συμμετοχὴ στὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, ἔργο ποὺ δὲν περιορίζεται στοὺς ἀσκητὲς καὶ μοναχούς, ἀλλὰ μπορεῖ νὰ ἐπεκτείνεται στὴν καθημερινὴ ζωὴ τῶν λαϊκῶν ἀνὰ πᾶσα στιγμή.
Μὲ τὴ θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ, καθὼς καὶ τοῦ ὑποστηρικτοῦ, βιογράφου καὶ ὑμνογράφου του, τοῦ ἁγίου Φιλοθέου Κοκκίνου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, λύνεται καὶ ἡ μεγάλη λατινικὴ πλάνη τοῦ φιλιόκβε. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα ἐκπορεύεται ἀπὸ τὸν Πατέρα, ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ πέμπεται καὶ ἀπὸ τὸν Υἱό, ὅπως φυσικὰ καὶ ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, εἶναι ἡ ἄκτιστη τριαδικὴ ἐνέργεια, ἡ ὁποία, ἐπειδὴ ἐνίοτε καλεῖται καὶ «Πνεῦμα», ἔχει γίνει ἀντικείμενο παρανόησης ἀπὸ τοὺς θεολόγους τῆς αἱρετικῆς παπικῆς ἐκκλησίας. Οἱ ἅγιοί μας ξεκαθάρισαν τὸ αὐτονόητο, ἀλλὰ τόσο δυσνόητο ἀπὸ τοὺς πλανεμένους λατίνους καὶ λατινόφρονες τῆς ἐποχῆς τους, ὅτι δηλαδὴ ὁ Χριστός, ὅταν λέγῃ «λάβετε Πνεῦμα Ἅγιο», δὲν μεταδίδῃ οὔτε τὴν οὐσία, οὔτε τὴν ὑπόσταση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, διότι ὄχι μόνον ἡ ἄκτιστη οὐσία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀκοινώνητη ἀπὸ τὰ κτιστὰ ὄντα, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑποστάσεις ἀκόμη καὶ μέσα στὴν τριαδικὴ κοινωνία. Ὁ κτιστὸς ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ γίνῃ κοινωνὸς μονάχα τῆς θείας ἐνέργειας, τῆς θείας χάριτος, ποὺ δημιουργεῖ, ζωοποιεῖ, λογοποιεῖ, μεταμορφώνει καὶ θεώνει τὰ κτιστὰ λογικὰ ὄντα.
Ἡ μνήμη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου κανονικὰ τελεῖται στὶς 14 Νοεμβρίου. Ἡ Ἐκκλησία μας ὅμως μὲ τὴν σημερινὴ ἡμέρα ἐπιθυμεῖ νὰ μᾶς ὑπενθυμίσῃ τοὺς ἀγῶνες τοῦ μεγάλου ἁγίου γιὰ τὴν διαφύλαξη τῆς ὀρθοπραξίας μέσα ἀπὸ μία πορεία ποὺ ξεκινᾶ ἀπὸ τὴν κάθαρση τῶν παθῶν μας, διέρχεται μέσα ἀπὸ τὸν φωτισμὸ καὶ στοχεύει στὴν θέωση, τὴν ὁμοίωσή μας μὲ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, τὸν σαρκωθέντα Θεό.
Ἂς ἐπικαλούμαστε τὸν θαυματουργὸ αὐτὸ ἅγιο τῆς οἰκουμενικῆς καὶ τοπικῆς μας Ἐκκλησίας, ζητῶντας νὰ πρεσβεύῃ στὸν Κύριο γιὰ τὴν κάθαρση, τὸν φωτισμὸ καὶ τὴν σωτηρία μας.
π. Στυλιανός Μακρής

[toula]

Ἂς μὴν ἀφήνουμε τὴν καρδιά νὰ προσκολλᾶται στὰ ἐπίγεια
Σήμερα ἀκούσαμε τὸν Ἀπόστολο Παῦλο νὰ μᾶς λέει: «Ἐσύ, Κύριε, θεμελίωσες ἀρχικὰ τὴ γῆ καὶ ἔργο τῶν χεριῶν σου εἶναι οἱ οὐρανοί. Αὐτοὶ θὰ καταστραφοῦν, ἐσὺ ὅμως παραμένεις ἀμετάβλητος. Καὶ ὅλοι γενικὰ σὰν ροῦχο θὰ παλιώσουν καὶ σὰν περικάλυμμα θὰ τοὺς τυλίξεις καὶ θὰ ἀλλοιωθοῦνε, ἐσὺ ὅμως παραμένεις ὁ ἴδιος καὶ τὰ χρόνια σου τελειωμὸ δὲ θὰ ‘χουν. Καὶ σὲ ποιὸν ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους εἶπε ποτὲ ὁ Θεός: Στὰ δεξιά μου νὰ κάθεσαι, ὡσότου κάνω τοὺς ἐχθρούς σου ἀκουμπιστήρι τῶν ποδιῶν σου;
Δὲν εἶναι μήπως ὅλοι ὑπηρετικὰ πνεύματα ποὺ ἀποστέλλονται νὰ προσφέρουν τὶς ὑπηρεσίες τους γιὰ ἐκείνους ποὺ πρόκειται νὰ κληρονομήσουν τὴ σωτηρία; Γι’ αὐτὸ πρέπει ἐμεῖς νὰ στρέφουμε τὴν προσοχή μας περισσότερο σ’ αὐτὰ ποὺ ἀκούσαμε, γιὰ νὰ μὴν τυχὸν καὶ λοξοδρομήσουμε ἀπ’ αὐτὰ σὲ καμιὰ περίπτωση. Γιατί, ἂν ὁ λόγος ποὺ κηρύχτηκε μέσω τῶν ἀγγέλων ἀποδείχτηκε ἀληθινὸς καὶ κάθε παράβαση καὶ παρακοὴ πῆρε τὴ δίκαιη ἀνταμοιβή της σύμφωνα μὲ τὸ νόμο, πῶς θὰ μπορέσουμε ἐμεῖς νὰ ξεφύγουμε, ἂν παραμελήσουμε μιὰ τόσο μεγάλη σωτηρία; Ἡ ὁποία, ἀφοῦ ἄρχισε νὰ πρωτοκηρύσεται ἀπὸ τὸν Κύριο, μᾶς τὴν ἐπιβεβαίωσαν στὴ συνέχεια ἐκεῖνοι ποὺ τὸν ἄκουσαν.»
Η Κυριακὴ Β΄ Νηστειῶν ἀποτελεῖ συνέχεια τῆς προηγούμενης. Μετὰ τὸν θρίαμβο τῆς Ὀρθοδοξίας, στὸ πρόσωπο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ βλέπει τὴ συνέχεια τῆς νίκης τῆς ὀρθῆς πίστης ἀπέναντι αὐτὴ τὴ φορὰ στοὺς νέους διαστρεβλωτές της, τὸν φιλόσοφο Βαρλαὰμ καὶ τοὺς ὁμόφρονές του, ποὺ συρρίκνωναν τὴν πίστη τοῦ Χριστοῦ σ’ ἕνα ξερὸ καὶ ἀπονευρωμένο ἀπὸ τὴ χάρη τοῦ Θεοῦ ἀνθρώπινο κατασκεύασμα. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἐξέφρασε συνολικὰ τὴν ὀρθόδοξη πίστη, ἀγωνιζόμενος νὰ κρατηθεῖ ἡ Ἐκκλησία σ’ αὐτὸ ποὺ ἀποκάλυψε ὁ Κύριος, κήρυξαν οἱ ἀπόστολοι, δίδαξαν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Ἔγινε μέτρο πίστης καὶ κήρυκας τῆς χάριτος. Στὸ ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα αὐτῆς τῆς μέρας βλέπουμε τὴν ἀνάγκη πιστότητας στὸ λόγο τοῦ Χριστοῦ. Τονίζει μεταξὺ ἄλλων ὅτι θεμέλιο αὐτῆς εἶναι ἡ αἰωνιότητα τοῦ Θεοῦ καὶ λόγου Του.
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος διατυπώνει ἐπιγραμματικὰ ἕνα μεγάλο μυστήριο τῆς πίστης μας: ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι μόνο ἄνθρωπος, ἀλλὰ εἶναι καὶ ὁ προαιώνιος καὶ ἀναλλοίωτος Θεός. Καὶ τεκμηριώνει τὴ μεγάλη αὐτὴ δογματικὴ ἀλήθεια ἀναφέροντας ἕνα χωρίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ποὺ ἀπευθύνεται στὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ καὶ λέγει: “Ἐσύ, Κύριε, στὴν ἀρχὴ τῆς δημιουργίας θεμελίωσες τὴ γῆ στὸ οὐράνιο στερέωμα, καὶ «ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί· αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ διαμένεις». Αὐτοὶ θὰ ἐξαφανιστοῦν καὶ τὸ σχῆμα τους θὰ ἀλλάξει. Ἐσὺ, ὅμως, παραμένεις ἀμετάβλητος. Ὅλος ὁ κόσμος σὰν ἔνδυμα θὰ παλιώσει, κι Ἐσὺ θὰ τὸν περιτυλίξεις σὰν ροῦχο καὶ θὰ γίνει καινούργιος. Ἐσὺ, ὅμως, εἶσαι πάντοτε ὁ ἴδιος καὶ τὰ ἔτη σου θὰ εἶναι ἀτελείωτα. Στὴ συνέχεια ἐξηγεῖ ὅτι ὁ Κύριος εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνώτερος ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους, θέτοντας τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Σὲ ποιὸν ἀπὸ τοὺς ἀγγέλους ἔχει πεῖ ποτὲ ὁ Θεός: Κάθισε στὰ δεξιά μου, μέχρι νὰ ὑποτάξω τοὺς ἐχθρούς σου καὶ νὰ τοὺς βάλω κάτω ἀπὸ τὰ πόδια σου; Σὲ κανένα. Μόνο στὸν Υἱό του τὸ εἶπε. Διότι ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ προαιώνιος Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ὁ δημιουργὸς τῆς κτίσεως. Ὅλα μέσα στὴν κτίση φθείρονται, γηράσκουν καὶ χάνονται. Τὸ σύμπαν ὁλόκληρο εἶναι ὑπόδουλο στὴ φθορὰ καὶ ὁδηγεῖται πρὸς τὸ τέλος του. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἱστορία τῶν ἀνθρώπων διαρκῶς μεταβάλλεται. Βασιλεῖες καὶ αὐτοκρατορίες ἐμφανίζονται, ἀκμάζουν, παρακμάζουν καὶ τελικὰ ἐξαφανίζονται. Ὅλα κάποτε τελειώνουν καὶ οἱ ἐγκόσμιες ἐπιτυχίες σβήνουν. Οἱ γενιὲς διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλη. Κι ἐμεῖς ὁλοένα ἀλλάζουμε καὶ φεύγουμε. Ἂς μὴν ἀφήνουμε, λοιπὸν, τὴν καρδιά μας νὰ προσκολλᾶται στὰ ἐπίγεια καὶ φθαρτά, ποὺ φεύγουν καὶ χάνονται. Ἀλλὰ νὰ ζοῦμε μὲ τὸν πόθο καὶ τὴν ἀγάπη γιὰ τὸν ἀσυγκρίτως ἀνώτερο ἐκεῖνο κόσμο ποὺ θὰ ἀνατείλει, τὸν αἰώνιο καὶ ἄφθαρτο καὶ ἀληθινό. Νὰ ποθοῦμε τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖ νὰ στρέφουμε τὴ σκέψη μας καὶ τὴ ζωή μας, ἐκεῖ νὰ εἶναι τὰ ὄνειρά μας καὶ οἱ προσδοκίες μας. Καὶ νὰ εἴμαστε πάντοτε ἄγρυπνοι, γιὰ νὰ τὴν κατακτήσουμε.
Ὁ ἀπόστολος Παῦλος στὴ συνέχεια μᾶς θέτει ἐνώπιον τῶν εὐθυνῶν μας. Ἀφοῦ λοιπόν, λέγει, ὁ Κύριος εἶναι ὁ προαιώνιος Θεός, «διὰ τοῦτο δεῖ περισσοτέρως ἡμᾶς προσέχειν τοῖς ἀκουσθεῖσι». Πρέπει περισσότερο νὰ προσέχουμε σ’ αὐτὰ ποὺ ἀκούσαμε καὶ εἶναι λόγοι του. Διότι, ἐὰν δὲν προσέξουμε, διατρέχουμε τὸν κίνδυνο νὰ παρασυρθοῦμε καὶ νὰ πέσουμε ἔξω. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς προειδοποιεῖ ὅτι κινδυνεύουμε νὰ χάσουμε τὴ σωτηρία μας, ἐὰν δὲν δείξουμε τὴν ἀνάλογη προσοχὴ στὶς θεῖες ἀλήθειες ποὺ μᾶς ἀποκάλυψε ὁ Κύριος, κινδυνεύουμε νὰ τὶς συνηθίσουμε καὶ σιγὰ-σιγὰ νὰ χάσουμε τὸ δρόμο μας. Καὶ τότε θὰ εἴμαστε ἀναπολόγητοι. Γι’ αὐτὸ ὁ θεῖος Ἀπόστολος μᾶς ζητᾶ νὰ δείξουμε σοβαρότητα καὶ ὑπευθυνότητα ἀπέναντι στὸ νόμο τοῦ Θεοῦ. Ἂς εὐθυγραμμίζουμε στό μέτρο τοῦ ἀνθρωπίνως δυνατοῦ τὴ ζωή μας μὲ την ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ, γιὰ νὰ κερδίσουμε τὴ σωτηρία μας καὶ νὰ ἀξιωθοῦμε νὰ ζήσουμε κι ἐμεῖς μαζὶ μὲ τὸν Κύριο στὴ Βασιλεία του αἰωνίως. Αὐτή εἶναι ἠ κλήση μας. Αὐτός εἶναι ὀ προορισμός μας. Ἀμήν.­