Αποσπάσματα από το βιβλίο Αόρατος Πόλεμος του Αγ. Νικοδήμου

[ntinoula]

ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Αγίου Νικοδήμου, Αγιορείτου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄.

Η διόρθωσιςς των εξωτερικών αισθήσεων. Και με ποιό τρόπο μπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού

Μεγάλη σκέψις και παντοτεινή εξάσκησις χρειάζεται για να κυβερνηθούν και να διορθωθούν καλα οι πέντε εξωτερικές μας αισθήσεις• δηλαδή η όρασις, η ακοή, η όσφρησις, η γεύσις και η αφή. Γιατί η παράλογη επιθυμία της καρδιάς, που είναι σάν στρατηγός της διεφθαρμένης μας φύσεως, γέρνει με υπερβολή στο να ζητάη πάντα τις ευχαριστήσεις και τις αναπαύσεις και μη μπορώντας μόνη της να τις αποκτήση, μεταχειρίζεται τις αισθήσεις του σώματος σάν στρατιώτες και όργανα φυσικά, για να συλλαμβάνη τα απ’ εξω αντικείμενά τους, δηλαδή τα αισθητά πράγματα, των οποίων τις ευχάριστες εικόνες και φαντασίες που περνάνε παίρνοντάς της, τις τυπώνει στην ψυχή, και μετά απο αυτά ακολουθεί η ευχαρίστησις. Αυτή εξ αιτίας της συγγένειας που υπάρχει μεταξύ της ψυχής και της σάρκας, μοιράζεται σε όλα εκείνα τα μέρη των αισθήσεων, που χωρούν αυτή την ευχαρίστησι• και απο αυτήν, συμβαίνει (αλλοίμονο) στη ψυχή ο αθάνατος θάνατος• και συμπληρώνεται αυτό που γράφτηκε, οτι «ανέβη θάνατος δια των θυρίδων» (Ιερ.9,20). δηλαδή μέσα απο τις αισθήσεις, τις οποίες έχει σάν παράθυρα η ψυχή, για να απολαμβάνη τα αισθητά.

Βλέπεις, αδελφέ, την μεγάλη ζημιά, που σου προξενείται από τις αισθήσεις; Πρόσεχε, λοιπόν, να την θεραπεύσης, δηλαδή, φρόντιζε καλώς, να μην αφήνης να πηγαίνουν οι αισθήσεις σου εκεί, που αυτές θέλουν, ούτε να τις μεταχειρισθής για μόνη την απόλαυσι των αισθητών ηδονών και όχι για κανένα άλλο σκοπό καλό ή ωφέλεια ή ανάγκη. Και αν ως τώρα, χωρίς να το γνωρίσης αυτά, οι αισθήσεις σου δόθησαν ολοκληρωτικά στις αισθητές ευχαριστίες, όμως, από τώρα και ύστερα, αγωνίσου όσο μπορείς, να τις φέρης πίσω και να τις κυβερνήσης τόσο καλά, με τρόπο που, από εκεί που προτύτερα υποδουλώνονταν άθλια στις μάταιες και ψυχοφθόρες ηδονές, να αποκτούν ύστερα από κάθε κτίσμα και αντικείμενο αισθητό, ψυχωφελή νοήματα και να τα φέρουν μέσα στη ψυχή• μέσα απο τα νοήματα αυτά η ψυχή μπορεί να συμμαζεύται στον εαυτό της και με τα φτερά των αύλων της δυνάμεων, να ανεβαίνη στη μελέτη και δοξολογία του Θεού•(38 ) αυτό οποίο μπορείς και συ να το κάνης με τον εξής τρόπο.

Για παράδειγμα• όταν βρεθή μπροστά σε καμμία εξωτερική σου αίσθησι κανένα αισθητό αντικείμενο, είτε ορατό, είτε ακουστό, είτε όσφρατό, είτε γευστικό ή χειροπιαστό, ξεχώρισε με τον λογισμό σου από το υλικό πράγμα που έχει το άυλο πνεύμα, δηλαδή την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος που είναι σε αυτό• και σκέψου, οτι αυτό απο μόνο του, δεν είναι δυνατόν να εχη το είναι ή άλλο τίποτε, από όσα βρίσκονται σε αυτό• αλλά όλο του το κάθε τι είναι έργο του Θεού, ο οποίος με το πνεύμα του αοράτως του δίνει εκείνο το είναι, εκείνη την αγαθότητα, εκείνη την ωραιότητα, εκείνη την δύναμι, εκείνη την σοφία και κάθε άλλο καλό που έχει μέσα του. Οπότε εδώ ας χαρή η καρδιά σου, διότι μόνον ο Θεός σου είναι η αιτία και η αρχή τόσων διαφόρων, τόσων μεγάλων, τόσων θαυμαστών στην ακρίβεια πραγμάτων• και οτι αυτός με υπεροχή, όλα τα εμπεριέχει στον εαυτό του• και οτι αυτές οι τελειότητες όλων των αισθητών κτισμάτων, δεν είναι άλλο παρά ένας ελάχιστος βαθμός ή ένας ίσκιος των απείρων αυτού θεϊκών θαυμασιών και τελειοτήτων. Και λοιπόν όταν εσύ κατά αυτό τον τρόπο συνηθίσης να βλέπης τα αισθητά κτίσματα και δεν μένης στο εξωτερικό και στο φαινόμενο μόνον, αλλά διαπερνάς με τον νου σου στήν εσωτερική και κρυφή αυτή ωραιότητα (γιατί εικόνες των νοητών είναι τα αισθητά κατά τον Διονύσιο τον Άρεοπαγίτη), τότε την μεν εξωτερική τους ωραιότητα, ως ασήμαντη και υλική, θα την καταφρονήσης και θα την προσπεράσης, στην δε κρυπτόμενη δύναμι και ενέργεια του αγίου Πνεύματος, θα προσηλώσης το νου σου, δοξολογώντας τον Κύριο.

Ετσι βλέποντας τα τέσσαρα στοιχεία, τη φωτιά, τον αέρα, το νερό και την γή και στοχαζόμενος την ουσία και την δύναμι και την ενέργεια που έχουν, με μεγάλη σου ευχαρίστησι θα πης προς τον τέλειο Δημιουργό, που κατά τέτοιο τρόπο τα δημιούργησε• «ώ θεία ουσία! ώ άπειρος Δύναμις και ενέργεια άκρως επιθυμητή, πόσο χαίρομαι και ευχαριστούμαι, διότι εσύ είσαι μόνη η αρχή και αιτία κάθε κτιστής ουσίας των όντων και κάθε ενέργειας και δυνάμεως»!(39) Έτσι οταν βλέπης τα ουράνια και φωτεινά σώματα, τον ήλιο, την σελήνη και τα αστέρια και σκεφθής ότι πήραν το φως και την λαμπρότητα από τον Θεό, θα φωνάξης• «ω φως, υπέρ παν φως, από το οποίο δημιουργήθηκε κάθε φως άυλον και υλικό• ω φως θαυμαστό, το πρώτο αντικείμενο της χαράς των Αγγέλων και της απολαύσεως των αγίων, στου οποίου την ακλινή θεωρίαν, θαμπώνονται οι οφθαλμοί των Χερουβίμ, και σε σύγκρισι αυτού, ολα τα αισθητά φώτα φαίνονται σκοτάδι βαθύτατο, σε δοξολογώ και σε υπερυψώ• ώ φως αληθινό, οπου φωτίζεις κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο (Ιωάν. α')• αξίωσέ με να σε δώ νοερά, για να χαρή με την τελειότητα η καρδιά μου». Ετσι και όταν βλέπης τα δένδρα, τα χόρτα και άλλα διάφορα φυτά και σκέφτεσαι με το μυαλό, πως ζούνε, τρέφονται, αυξάνουν και γεννούν τα όμοιά τους και πως από μόνα τους δεν έχουν την ζωή και τα υπόλοιπα που έχουν, αλλά από το Πνεύμα το Άγιο, που εσύ δεν βλέπεις, το οποίο μόνο τα ζωογονεί• έτσι μπορείς να πης• «Να, εδώ είναι η αληθινή ζωή, από τηνοποία, στηνοποία και δια της οποίας ζουν και τρέφονται και αυξάνουν τα πάντα, ω ζωντανή θεραπεία της καρδιάς μου»! Παρόμοια και από την μορφή των αλόγων ζώων, θα εξυψώσης το νου σου στον Θεό, που δίνει σε αυτά την αίσθησι και την από τόπου σε τόπο κίνησι, λέγοντας• ω πρώτον κινούν• το οποίο μολονότι κινείς τα πάντα, είσαι ακίνητο στον εαυτό σου• ω, πόσο χαίρομαι και ευφραίνομαι στην ακινησία και στερεότητά σου»!

Βλέποντας πάλι τον εαυτό σου ή και τους άλλους ανθρώπους και σκεπτόμενος ότι μόνο εσύ έχεις όρθιο σχήμα και είσαι σωστός και λογικός από όλα τα άλλα ζώα και πως είσαι μία ένωσις και ένας σύνδεσμος των αύλων και υλικών κτισμάτων, παρακινήσου σε δοξολογία και ευχαριστία του Δημιουργού Θεού σου και πές: «Ω Τριάς ύπερούσιε, Πάτερ, Υιέ και Πνεύμα Άγιο, ας είσαι δεδοξασμένη στους αιώνας. Πόσο χρεωστώ να σε ευχαριστώ πάντοτε, οχι μόνον διότι με έπλασες από την γή και με έκαμες βασιλέα όλων των επιγείων κτισμάτων• όχι μόνον διότι με τίμησες κατά την φύσι με την δική σου είκόνα, με νουν, λόγον και πνεύμα ζωοποιό του σώματος μου(40), αλλά και διότι μου εδωσες δύναμι να γίνω προαιρετικά με τις αρετές, καθ’ ομοίωσιν δική σου, για να μπορώ έτσι να σε απολαμβάνω στους αιώνας».

Ερχομαι τώρα στις πέντε αισθήσεις ειδικώτερα και σου λέω• αν θέλγεσαι, αδελφέ, από την ωραιότητα και το κάλλος των κτισμάτων, την οποία βλέπουν τα μάτια σου, χώρισε με τον νου σου εκείνο που βλέπης, από το πνεύμα που δεν βλέπεις• και σκέψου, οτι όλη εκείνη η ωραιότητα που φαίνεται απο από έξω, είναι του μόνου αοράτου και παγκαλεστάτου πνεύματος, απο την οποία λαμβάνει την αφορμή εκείνη η εξωτερική ώραιότητα• και πές γεμάτος ευχαρίστησι• «Να τα ρυάκια της άκτιστης πηγής! Να, οι ρανίδες του απείρου πελάγους παντός αγαθού! ω, και πόσο χαίρομαιω εις τα ενδότερα της καρδιάς μου, συλλογιζόμενος την αιώνια και άπειρη του Κτιστού μου ωραιότητα, που είναι αρχή και αιτία πάσης κτιστής ωραιότητος! ω, πόσο γλυκαίνομαι, στοχαζόμενος το άφραστον και ακατανόητο και υπέρκαλο κάλλος του Θεού μου, από το οποίο έχει την αρχή κάθε κάλλος».

Οταν ακούσης καμιά γλυκειά φωνή ή αρμονία ήχων και τραγουδιών, στρέψε το νου σου στον Θεό και πες• «ω αρμονία των αρμονιών, Κύριε μου! πόσο ευφραίνομαι στις άπειρές σου τελειότητες• επειδή όλες μαζί σου αποδίδουν υπερουράνια αρμονία• και ενωμένες ακόμη με τους Αγγέλους στους ουρανούς και με ολα τα κτίσματα, δημιουργούν μεγάλη συμφωνία• πότε θα ελθη, Κύριε μου, η ώρα, να ακούσω μέσα στα ώτα της καρδιάς μου την γλυκυτάτη φωνή σου να μου πης• «σου δί
νω την δική μο ειρήνη• την ειρήνη από τα πάθη• διότι η φωνή σου είναι ευχάριστη», σύμφωνα το Άσμα (2,14).

Αν πάλι μυρίζης κανένα άρωμα ή λουλούδι ευωδιαστό, πέρασε από την εξωτερική ευωδία στην κρυμμένη μυρωδιά του αγίου Πνεύματος και πες• «Να, οι ευωδίες του πανευώδους εκείνου άνθους και του ακένωτου εκείνου μύρου, το οποίο δόθηκε σε όλα τα κτίσματά του• κατά το Ασμα εγώ άνθος της πεδιάδος, κρίνο των κοιλάδων (2, 10)• και πάλι• «το όνομά σου μύρο που σκορπιέται» (1,2). Να, η της πηγαίας ευωδίας διάδοσις, η οποία άφθονα πλημμυρίζει τις θεϊκές της πνοές, από τους πάνω και καθαρώτατους Αγγέλους, μέχρι τα τελευταία κτίσματα και τα κάνει όλα να ευωδιάζουν, σύμφωνα με τον Άρεοπαγίτη Διονύσιο (Εκκλησ. Ιεραρ. κεφ. Δ΄)• σχετικά με την οποία ευωδία είπε ο Ισαάκ στο υιό του Ίακώβ• «η ευωδία του υιού μου είναι σαν του αγρού, την οποία ευλόγησε ο Κύριος» (Γεν. 27,27).

Πάλι, οταν τρώς ή πίνης, σκέψου πως ο Θεός είναι εκείνος, που δίνει σε όλα τα φαγητά νοστιμάδα και μόνο με αυτόν ευχαριστημένος, μπορείς να πης: «Να χαίρεσαι ψυχή μου διότι, καθώς έξω από τον Θεόν σου δεν υπάρχει καμμία ανάπαυσις, έτσι εξω από αυτόν, δεν υπάρχει και καμμία γλυκύτητα ή νοστιμάδα• οπότε, σε αυτόν μόνο μπορείς να ευχαριστιέσαι, καθώς ο Δαβίδ σε παρακινεί λέγοντας «Δοκιμάστε και δείτε πόσο καλός είναι ο Κύριος» (Ψαλμ. 33, 8 ). Και ο Σολομώντας σε πληροφορεί λέγοντας σχετικά με αυτό• «οτι ο καρπός του είναι γλυκός στό λαρύγγι μου» (Άσμα 2,3).

Οταν κινήσης τά χέρια σου, για να κάνης κανένα έργο, σκέψου, πως ο Θεός είναι η πρώτη αιτία εκείνου του έργου και συ, δεν είσαι άλλο, παρά ένα ζωντανό όργανό του• στον οποίο σηκώνοντας τον λογισμό σου, πες έτσι: «Πόση είναι η χαρά που δοκιμάζω μέσα στόν εαυτό μου, Ύψιστε Θεέ του σύμπαντος! Γιατί εγώ δεν μπορώ να κάνω χωρίς εσένα κανένα πράγμα• πράγματι, είσαι ο πρώτος και ο αρχικός δημιουργός κάθε πράγματος».

Οταν βλέπης σε άλλους αγαθότητα, σοφία, δικαιοσύνη και άλλες αρετές, κάνοντας με το νου σου αυτόν τον διαχωρισμό, πές στον Θεό σου• «Ω πλουσιώτατε θησαυρέ της αρετής, πόση είναι ή χαρά μου! διότι από σένα και δια σου μόνου προέρχεται κάθε καλό• και διότι όλο το καλό, κατά σύγκρισι των θείων σου τελειοτήτων, είναι μηδέν• σε ευχαριστώ, Θεέ μου, γι’ αυτό και για κάθε άλλο καλό πού έκανες στον πλησίον μου• αλλά θυμήσου, Θεέ μου, και τη δική μου φτώχεια και την μεγάλη ανάγκη που έχω για την αρετή».

Και για να πω γενικά, όσες φορές δης στα κτίσματα κάποιο πράγμα να σε αρέση και σε ευχαριστή, μη σταματήσης σ’ αυτό, αλλά πέρασε με τον λογισμό σου στο Θεό και πές• «Αν Θεέ μου, τα κτίσματα σου είναι τόσο ωραία, τόσο χαροποιά, τόσο αρεστά, πόσο αράγε ωραίος, πόσο χαροποιός και γλυκύτατος είσαι εσύ ο Κτίστης όλων αυτών»!

Εάν λοιπόν, αγαπητέ, έτσι κάνης, μπορείς να απολαμβάνης τον Θεό μέσα απο τις πέντε αισθήσεις σου και να ανεβαίνης πάντα από τα κτίσματα στον Κτίστη, με τρόπο που η δημιουργία της κτίσεως να σου γίνεται μία θεολογία και ακόμη ευρισκομενος σ’ αυτόν τον κόσμο των αισθήσεων, να φαντάζεσαι εκείνο τον νοητό. Επειδή και είναι αλήθεια, όλος ο κόσμος και όλη η φύσις, δεν είναι άλλο παρά ένας νόμος και ένα όργανο κάτω απο το οποίο αόρατα βρίσκεται ο Δημιουργός και τεχνίτης, ενεργώντας και δείχνοντας την τέχνη του και με τα ορατά και υλικά προβάλλει τις αόρατες και ασώματες ενέργειες και τελειότητες του(41).

*******************************************************

(38 ) Για αυτό ο μέγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε, οτι, «όσα κτίσματα ευρίσκονται εις τον κόσμον, ομιλούσι με τους ενάρετους άνδρας με μίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν, άλλα κατά πολλά ενεργητικήν, ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαμβάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορμήν να λαμβάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισμούς». Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει• «Όλα δοξάζουν τονΘεό με αλάλητες φωνές• για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια μέσου εμού• και έτσι ο ύμνος εκείνων γίνεται δικός μας, από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύμνο». (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορμή από όλα τα δημιουργήματα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύμνο τους.

(39) Σημείωσε ότι, κατά τον άγιο Μάξιμο, η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα, η δύναμις του Υιού, η ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή, όχι μόνο πως «είναι ένας, αλλά και πως είναι Τρία.

(40)Βλέπε το λη΄ κεφ. των φυσικών και θεολογικών του μεγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας, που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύμα του σώματος, είναι ένας έρωτας νοερός, ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο, και υπάρχει στο λόγο και στο νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου• και ότι, σύμφωνα με αυτό το ζωοποιό Πνεύμα, η νοερά και η λογική ψυχή, πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι, σύμφωνα με την εικόνα του Θεού, επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύμα, διότι δεν έχουν το σώμα το οποίο να δίνη ζωή.

(41) Γι’ αυτό, από μεν το ένα μέρος ο Σολομώντας είπε• «από το μέγεθος και την ομορφιά των δημιουργημάτων, παίρνουμε την ανάλογη ιδέα για την δημιουργία τους» (Σοφ. 13,5)• από δε τα άλλο ο μακάριος Παύλος• «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναμις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα,μπορούσαν να τις ιδούν μεσα στην δημιουργία, από τότε που έγινε ο κόσμος» (Ρωμ. 1,20). Προσθέτουμε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν, από το ένα μέρος, όλα τα Δημιουργήματα, με λόγο και με σοφία, από δέ το άλλο, οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν με δύναμι λογική, μελετώντας τούς λόγους των δημιουργημάτων, ώστε απο τη λόγική αυτή δύναμι να ανεβαίνουν στη γνώσι και μελέτη του προαιώνιου και μία ενυπόστατου όγου, απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. «Πάντα γαρ φησι, δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν, ο γέγονεν» (Ίωάν. 1,3). Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουμε τα αποτελέσματα, και απο τα επακόλουθα, τι προηγήθηκε• ώστε φθάνει μόνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αμέσως, μέσα στην Δημιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσματα και τους μελετώμενους λόγους των κτισμάτων, αντιλαμβάνεται και πιστεύει χωρίς αμφιβολία ότι υπάρχει Θεός.

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄.

Τα ίδια αισθητά πράγματα που είπαμε, μας χρησιμεύουν ως μέσα και όργανα, για να διορθώνουμε τις αισθήσεις μας, εάν περνάμε απο αυτά στη μελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα μυστήρια της ζωής και του πάθους του

Παραπάνω σου έδειξα, πως εμείς από τα αισθητά μπορούμε να ανεβάσουμε τον νου στη θεωρία του Θεού• τώρα μάθε και άλλο τρόπο, για να ανεβάσης το νου σου στη μελέτη του σαρκωθέντος Λόγου, σκεπτόμενος τα αγιώτατα μυστήρια της ζωής και του πάθους του. Ολα τα αισθητά πράγματα του σύμπαντος κόσμου, μπορούν να βοηθήσουν σ’ αυτή την μελέτη και θεωρία, αν πρώτα συλλογισθής σ’ αυτά, όπως είπαμε παραπάνω, τον Κορυφαίο Θεό, ως μοναδική και πρώτη αιτία, που τους εδωσε όλο εκείνο το είναι, την δύναμι, την ωραιότητα και όλες τις άλλες τελειότητες που έχουν και αν μετά απο αυτά σκεφθής, πόσο μεγάλη και άπειρη στάθηκε η αγαθότητα αυτού του ίδιου του Θεού, ο οποίος όντας μοναδική αρχή και Κύριος κάθε δημιουργήματος, θέλησε να πέση τόσο χαμηλα, να γίνη άνθρωπος, να πάθη και να πεθάνη για τον άνθρωπον, επιτρέποντας στα ίδια έργα των χειρών του, να οπλισθούν εναντίον του για να τον σταυρώσουν.

Λοιπόν οταν εσύ βλέπης ή άκούς ή πιάνης όπλα, σχοινιά, ξυλοδαρμούς, στύλους, αγκάθια, καρφιά, σφυριά και άλλα τέτοια, συλλογ ίσου με τον νου σου ότι όλα αυτά, στάθηκαν όργανα του πάθους του Κυρίου σου.

Πάλι, όταν βλέπης ή κατοικής σε σπίτια φτωχικά, ας έρχεται στην ενθύμησί σου το σπήλαιο και η φάτνη του Δεσπότου σου. Αν δης να βρέχη, θυμήσου εκείνη την γεμάτη αίματα βροχή του ιδρώτα, που έσταζε στο κήπο από το ιερώτατο σώμα του γλυκύτατου μας Ίησού και κατάβρεξε την γή. Αν βλέπης την θάλασσα και τα καῒκια, θυμήσου, πως ο Θεός σου περπάτησε σωματικά πάνω σε αυτή, και πως στεκότανε μέσα στα πλοία και δίδασκε τους όχλους από αυτά. Οι πέτρες, που θα δης, θά σου θυμήσουν εκείνες τις πέτρες, που συντρίφθηκαν στον θάνατό του• η γη θά σου θυμήση εκείνο το σεισμό, που έκανε τότε στο πάθος του.

Ο ήλιος, θά σου θυμίση το σκοτάδι, που τον σκοτείνιασε τότε• τα νερά θα σου θυμήσουν εκείνο το νερό, που έτρεξε από την αγία του πλευρά, όταν τον ετρύπησε ο στρατιώτης νεκρό στό σταυρό. Αν πίνης κρασί ή άλλο ποτό, θυμήσου το ξύδι και την χολή, που πότισαν τον Δεσπότη σου. Αν σε θέλγη η ευωδία των αρωμάτων, τρέξε νοερά στη δυσωδία, που ο Ιησούς αισθανόταν στο όρος του Γολγοθά, το οποίο ήταν τόπος της καταδίκης, στο οποίο αποκεφάλιζαν τους ανθρώπους και γι αυτό ήταν δύσοσμο και βρωμερό[42].

Οταν ντύνεσαι, θυμήσου, οτι ο αιώνιος Λόγος ντύθηκε σάρκα ανθρώπου για να ντύση εσένα από την θεότητά του. Οταν πάλι ξεντύνεσαι, σκέψου τον Χριστό σου, που έμεινε γυμνός για να μαστιγωθή και να καρφωθή στο σταυρό για λογαριασμό σου. Εάν σου φανή καμμία φωνή γλυκειά και νόστιμη, μετάθεσε την αγάπη στό Σωτήρα σου, στου οποίου τα χείλη ξεχύθηκε όλη η χάρι και νοστιμάδα, κατά το ψαλμικό «εξεχύθη χάρις εν χείλεσί σου» (Ψαλμ. 44,3)• και από την γλυκύτητα της γλώσσης του κρεμόταν ο λαός, κατά τον Ευαγγελιστή Λουκά• «ο λαός όλος όταν τον άκουγε κρεμόταν από τα χείλη του» (κεφ. 19,48 ). Εάν ακούσης ταραχές και φωνές του λαού, σκέψου εκείνες τις παράνομες φωνές των Ιουδαίων, «Άρον, Άρον, σταύρωσον αυτόν», που ακούστηκαν δυνατά στα θεϊκά αυτιά του. Αν δης κανένα όμορφο πρόσωπο, θυμήσου πως ο ωραιότατος Ίησούς Χριστός, πάνω απο όλους τους ανθρώπους, έγινε άμορφος, και ατιμασμένος, χωρίς καμία ομορφιά πάνω στο σταυρό για την αγάπη σου. Κάθε φορά, που θα κτυπήση το ρολόϊ, ας ερθη στο νου σου εκείνο το λυποθύμισμα της καρδιάς, που ένιωσε ο Ιησούς, όταν άρχισε στό κήπο να φοβάται την ώρα του πάθους και του θανάτου, που πλησίασε• ή νόμισε πως ακούς εκείνους τους σκληρούς χτύπους που ακούγονταν από τα σφυριά, όταν τον κάρφωναν στο σταυρό. Και για να πώ απλά, σε κάθε λυπηρή αφορμή που θα σε βρή ή βρή άλλους, σκέψου πως δεν είναι μηδέν κάθε λύπη και δοκιμασία, κατ’ αναλογία και ομοιότητα των ανήκουστων δοκιμασιών, που καταπλήγωσαν και συνέτριψαν το σώμα και την ψυχή του Κυρίου σου.

*********************************************************

[42] Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνομάσθηκε Κρανίου τόπος, πρώτα και το πιό σημαντικό, γιατί κατά την γνώμη Βασιλείου, Χρυσοστόμου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι, εκεί ήταν θαμμένο το σώμα του Αδάμ. Γι αυτό και ο μοναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραμμα σχετικά με την Συρία και την Ιερουσαλήμ λέει• «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) μικρός του Αδάμ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγμα του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονομάστηκε Κρανίου τόπος• η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώμην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών, δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρμένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν, απο τα οποία και ονομάστηκε Κρανίου τόπος.

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄.

Πως πρέπει να διορθώνουμε τις αισθήσεις μας με άλλους τρόπους, όταν μας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείμενα τους.

Όταν βλέπης πράγματα ωραία στην όψι και τίμια στη γη, σκέψου, ότι όλα είναι μηδαμηνά, και σάν μιά κοπριά, σε σχέσι με την σύγκρισι των ωραιοτήτων και πλουσιοτήτων του ουρανού, τα οποία μετά το θάνατο θα απολαύσης αν καταφρονήσης όλο τον κόσμο• στρέφοντας όλη τη ματιά σου προς τον ήλιο, σκέψου οτι περισσότερο από αυτόν είναι φωτεινή και ωραία η ψυχή σου, αν σταματάς στη χάρι του Ποιητού σου• διαφορετικά, είναι περισσότερο σκοτεινή και σιχαμερή από το καταχθόνιο σκοτάδι. Βλέποντας με τα μάτια σου στόν ουρανό, πέρασε με τα μάτια της ψυχής σου ψηλότερα στο πύρινο ουρανό,(43) και εκεί συγκετρώσου με τον λογισμό, σαν να σου είναι αυτός έτοιμος για παντοτεινή ευτυχέστατη κατοικία, εφ’ όσον ζήσεις εδώ στη γή με αθωότητα. Ακούγοντας τα κελαδίσματα των πουλιών πάνω στα δέντρα την εποχή της ανοίξεως και άλλα μελωδικά τραγούδια, ανέβασε το νου σου σε εκείνα τα γλυκοκελαδίσματα του Παραδείσου, και σκέψου πως εκεί ακούγεται ασταμάτητα το Αλληλούια και οι αλλες αγγελικές δοξολογίες(44) και παρακάλεσε τον Θεό να σε αξιώση να τον υμνής για πάντα, μαζί με εκείνα τα ουράνια πνεύματα «Καί μετά ταυτα ήκουσα φωνήν όχλου πολλού μεγάλην εν τω ουρανώ, λέγοντος Αλληλούια» (Αποκ. 19,3).

Οταν καταλάβης ότι νιώθεις ευχαρίστησι από την ωραιότητα των δημιουργημάτων, σκέψου, οτι εκεί παρακάτω απο την ευχαρίστηση, βρίσκεται κρεμασμένο το υποχθόνιο φίδι, πολύ προσεκτικό και πρόθυμο να σε σκοτώση ή ακόμη και να σε πληγώση και πες εναντίον του• «Α, κατηραμένο φίδι! πως κάθεσαι έτσι που εχεις στείσει παγίδα, για να με καταφάς»! και επειτα αφού στραφής προς το Θεό, πές• «Ευλογητός είσαι, Θεέ μου, που μου φανέρωσες το εχθρό μου και με ελευθέρωσες από το λυσσασμένο του λάρυγγα και το άγγιστρο». Και αμέσως κατάφυγε, κατάφυγε στις πληγές του εσταυρωμένου, συγκετρώσου σε αυτές, και σκέψου πόσο υπέφερε ο Κύριός μας στην αγιώτατη σάρκα του, για να σε ελευθερώση από την αμαρτία και να σε κάνη να μισήσης τις ηδονές της σάρκας.

Σου θυμίζω και άλλο ένα πράγμα, για να αποφύγης αυτή την επικίνδυνη απόλαυσι και ευχαρίστησι της σάρκας• και αυτό είναι, το να βυθίζης καλά το νου σου στο να συλλογίζεται μετά από τον θάνατο τί θα γίνη εκείνο το πρόσωπο που τότε σου άρεσε• δηλαδή, οτι θα γίνη σάπιο και γεμάτο σκουλίκια και βρωμιά• οταν περπατάς σε κάθε βήμα και διασκελισμό ποδιού που κάνεις, θυμήσου πως κατά αυτόν τον τρόπο πηγαίνεις πλησιάζοντας στον τάφο. Βλέποντας πουλιά στον αέρα, ή νερά να τρέχουν, σκέψου πως η ζωή σου με μεγαλύτερη ταχύτητα πετά και πηγαίνει στό τέλος της. Οταν ξεσηκωθούν άνεμοι δυνατοί τον χειμώνα, ή αστράφτει και βροντάει ο ουρανός, τότε θυμήσου τη φοβερή μέρα της Κρίσεως• και κλίνοντας τα γόνατα, προσκύνησε τον Θεό και παρακάλεσέ τον να σου δώση χάρι και χρόνο, να ετοιμασθής καλά, για να παρουσιασθής τότε μπροστά στην Ύψιχτη Μεγαλειότητα.

Εάν σε βρούν διάφορα γεγονότα, εξασκήσου κατά αυτό τον τρόπο• όταν, παραδείγματος χάριν, είσαι στενο-χωρημένος από κανένα πόνο ή μελαγχολία ή υποφέρης από πυρετό ή κρύωμα ή κάτι άλλο θλιβερό, ανέβασε το νου σου στό θέλημα του Θεού, στον οποίο φάνηκε ευχάριστο για το καλό σου να υποφέρης σ’ αυτό το μέτρο και αυτή την εποχή εκείνη την αρώστεια και την θλίψι, για την οποία, χαρούμενος για την αγάπη που σου δείχνει ο Θεός, και για την αφορμή που σου δίνει να τον υπηρετήσης σε όλα εκείνα που του αρέσουν περισσότερο, πές με την καρδιά σου• «Ιδού εις εμέ το πλήρωμα του θελήματος του Θεού μου, το οποίο από πολλά χρόνια ώρισε με αγάπη να υποφέρω εγώ αυτή την θλίψι• ας είναι πάντα ευλογημένος ο αγαθώτατός μου Δεσπότης». Και πάλι, όταν έλθη στο νου σου κανένας καλός λογισμός, στρέψου στο Θεό και γνωρίζοντας ότι προήλθε από αυτόν, ευχαρίστησέ τον.

Οταν κάνης ανάγνωσι, πίστεψε ότι βλέπεις τον Θεό κάτω από εκείνα τα λόγια, και δέξου τα σάν να προέρχονταν από το θεϊκό του στόμα. Τον καιρό που βλέπεις ότι βασιλεύει ο ήλιος και έρχεται η νύχτα, λυπήσου και παρακάλεσε τον Θεό, να μην πέσης στο αιώνιο σκοτάδι. Βλέποντας τον σταυρό, συλλογίσου πως αυτός είναι η σημαία και το λάβαρο της εκστρατείας και του πολέμου σου, και πώς, αν απομακρυνθής από αυτόν, θα παραδοθής στά χέρια των εχθρών• αν όμως τον ακολουθήσης, θά φθάσης στον ουρανό φορτωμένος με ένδοξα βραβεία. Βλέποντας την εικόνα της Παναγίας, αφιέρωσε την καρδιά σου σ’ αυτή που βασιλεύει στον Παράδεισο και ευχαρίστησέ την, γιατί στάθηκε πάντα έτοιμη στο θέλημα του Θεού σου, γιατί γέννησε, θήλασε, ανέθρεψε τον Λυτρωτή του κόσμου, και γιατί δεν λείπει στον αόρατό μας πόλεμο η προστασία και η βοήθειά της. Οι εικόνες των Αγίων, ας παραβάλλουν στο νου σου ότι έχεις τόσους συμπαραστάτες και μεσίτες στον Θεό και παρακαλούν για σένα• αυτοί ρίχνοντας με γενναιότητα τα κοντάρια τους και αφού περπάτησαν, σου άνοιξαν τον δρόμο, μέσα απο τον οποίο περπατώντας, θά στεφανωθής και συ μαζί τους σε μιά δόξα παντοτεινή.

Οταν δης τις Εκκλησίες, ανάμεσα στις άλλες ευλαβείς σκέψεις σου, συλλογίσου ότι η ψυχή σου είναι ναός του Θεού, σύμφωνα με «εσείς
είσθε ναός του ζωντανού Θεού » (Β' Κορινθ. 6,16) και πρέπει να την διατηρής καθαρή και αγνή. Ακούγοντας σε κάθε στιγμή τον ασπασμό του Αγγέλου το, Θεοτόκε Παρθένε, κάνε αυτές τις σκέψεις• α΄) ευχαρίστησε τον Θεό για εκείνο το μήνυμα, που έστειλε από τον ουρανό στη γή και στάθηκε η αρχή της σωτηρίας μας. β΄) Χαίρε μαζί με την Αειπάρθενο Μαρία για τα πολλά μεγαλεία της, στα οποία υψώθηκε για την εξαίρετη τιμή και βαθύτατη ταπείνωσί της. Και γ΄) προσκύνησε μαζί με αυτήν την ευτυχισμένη Μητέρα και με τον Αρχάγγελο Γαβριήλ το θείο της βρέφος, που τότε αμέσως συνελήφθη στη παναγία της μήτρα• αυτό πρέπει να το επαναλαμβάνης τρείς φορές την ημέρα, το βράδυ, το πρωί και το μεσημέρι.

Την δε Πέμπτη το βράδυ, σκέψου την λύπη της Θεοτόκου για τον γεμάτο αίματα ιδρώτα, που έτρεξε από τον αγαπητό της Υιό μέσα στό Κήπο που προσευχόταν, οταν πήγαν οι στρατιώτες με τον Ιούδα και τον έπιασαν και για την θλίψι που είχε ο Υιός της όλη εκείνη την νύχτα• το πρωί της Παρασκευής, σκέψου τις λύπες και τους πόνους που δοκίμασε για την παρουσίασι του μονογενούς Υιού της στόν Πιλάτο και στον Ηρώδη, για την απόφασι του θανάτου και για το σήκωμα του Σταυρού του• το μεσημέρι, έως το Σάββατο, σκέψου την ρομφαία της θλίψεως που πέρασε την καρδιά αυτής της πολύ άξιας Κυρίας, για την σταύρωσι και τον θάνατο του μονάκριβου παιδιού της, για το σκληρότατο τρύπημα της λόγχης της αγίας του πλευράς και για την ταφή του κ.τ.λ. Και με συντομία, ας είσαι πάντα ξάγρυπνος και προσεκτικός, στό να κυβερνάς τις αισθήσεις σου, και σε κάθε τι που τύχαίνει, χαροποιό ή λυπηρό, αγωνίσου να κινήσαι ή να πηγαίνεις πίσω, όχι από την αγάπη ή το μίσος των επιγείων, αλλά από μόνη την θέλησι του Θεού και να δέχεσαι αυτά ή να τα αποστρέφεσαι τόσο, οσο θέλει ο Θεός.

Λοιπόν, ας γνωρίζης οτι τους παραπάνω τρόπους, που σου φανέρωσα για την κυβέρνησι των αισθήσεών σου, δεν σου τους έδωσα για να ασχολήσαι συνέχεια με αυτούς• επειδή και έχης υποχρέωσι σχεδόν πάντα, να έχης το νου σου μαζεμένο μέσα στην καρδιά σου, για να στέκεσαι μαζί με τον Κύριό σου, ο οποίος θέλει να προσέχης στο να νικάς τους εχθρούς σου και τα πάθη σου, με συνεχείς πράξεις, τόσο με το να αντιστέκεσαι σ’ αυτά, οσο και με τις πράξεις των αντίθετων αρετών, καθώς σου προείπα στό ιγ΄ κεφάλαιο• αλλά σου τους ερμήνευσα για να γνωρίζης κυβερνάς τον εαυτό σου, όταν το καλέση η ανάγκη. Γιατί πολλοί, και παλαιοί και νέοι ασκητές, και άλλοι με παρόμοιες φαντασίες πλανήθηκαν και χάθηκαν από τον διάβολο, ο οποίος γνωρίζει και συνηθίζει να μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, καθώς είπε ο Παύλος, για να πλανήση τον άνθρωπο• «Και ο ίδιος ο σατανάς μεταμφιέζεται σε άγγελο φωτός» (Β' Κορινθ. 11,14).

Γνώριζε επίσης και αυτό, οτι καθώς από την αίσθησι γεννιέται η φαντασία, έτσι αντιστρόφως και από την φαντασία γεννιέται η αίσθηση, δηλαδή τόσο π
ολύ χοντραίνει και παχαίνει η φαντασία σε μερικούς ανθρώπους, που προκαλεί τις ίδιες ενέργειες και έχει τα ίδια αποτελέσματα, που κάνει και η αίσθησις• γι’ αυτό πολλοί υποχόνδριοι και φαντασιώδεις φοβούνται από τις φαντασίες τους, όπως φοβούνται και από τις αισθήσεις τους• και ή γλυκαίνονται και προσπαθούν ή πονούν και υποφέρουν• κάποιοι και πεθαίνουν μόνο και μόνο απο αυτά τα πρόσωπα και πράγματα που φαντάζονται, παρομοίως σάν να ήταν παρόντα αισθητά και πραγματικά, αυτά τα ίδια πρόσωπα και πράγματα που φαντάζονται. Και, λοιπόν, ποιός δεν βλέπει πόσο κακό πράγμα είναι η φαντασία και πόσο πρέπει να την αποφεύγουμε;

*************************************************************

(43) Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο, κατά τον άγιο Κάλλιστο, είναι, κατά τους θεολόγους, ο θρόνος του Θεού, κατά το «ο ουρανός μοι θρόνος»• και πάλι, «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων, τόσον Άγγέλων, όσον και των ανθρώπων• αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών, σχετικά για την οποία έλεγε ο μακάριος Αυγουστίνος, «αν και μίαν μόνην ημέραν έμελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν, πάντα τα του κόσμου και πασαν σωματικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». Και ο Ιερώνυμος εμφανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά με την βασιλεία των ουρανών, έλεγε• «Αδελφέ, η ουράνια μακαριότητα και με το στόμα δεν περιγράφεται και με τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαμβάνουν και οι δίκαιοι συναπολαμβάνουν και πίστευε έτσι».

(44) Τρείς εξαίσιοι ύμνοι και δοξολογίες είναι, με τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. Και της μεν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων, Χερουβίμ και Σεραφίμ, είναι ο ίδιος υμνος, το, Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίμ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. 1,13), δηλώνει δε ανακυλισμό, σύμφωνα με τον Αγιον Διονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. Ιεραρχ. κεφ. ιε')• της δέ δεύτερης ίεραρχίας, των Κυριοτήτων, Δυνάμεων και Εξουσιών, ο ίδιος ύμνος είναι το, Αγιος, άγιος, άγιος (Ησ. 6,3). Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύμνος είναι το, Αλληλούια, κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. κεφ. η' της τρίτης εκατοντ.).

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄.


Πως πρέπει να κυβερνάμε τη γλώσσα μας


Ανάγκη μεγάλη είναι να κυβερνά κάποιος όπως πρέπει την γλώσσα του και να την χαλιναγωγή. Γιατί, κάθε ένας κλίνει πολύ στο να την αφήνη να τρέχη και να ομιλή για εκείνα που δίνουν ευχαρίστησι στις αισθήσεις μας• η πολυλογία, τις περισσότερες φορές, προέρχεται από την υπερηφάνεια, απο την οποία, φανταζόμενοι εμείς πως γνωρίζουμε πολλά, και ικανοποιώντας τη γνώμη μας, πιεζόμαστε με πολλές επαναλήψεις των λόγων μας, να τυπώσουμε την γνώμη μας αυτή στις καρδιές των άλλων, για να τους κάνουμε τον δάσκαλο, σάν να έχουν ανάγκη να μάθουν από μας• και μάλιστα την ίδια υπερηφάνεια δείχνουμε οταν τους διδάσκουμε χωρίς αυτοί να μας ρωτήσουν πρώτα.

Τα κακά που γεννιούνται από την πολυλογία, δεν είναι δυνατό να τα περιγράψουμε με λίγα λόγια• η πολυλογία είναι μητέρα της ακηδίας• υπόθεσις άγνοιας και ανοησίας• πόρτα της καταλαλιάς, υπηρέτης των ψεμμάτων και ψυχρότητα της ευλαβούς θερμότητας• τα πολλά λόγια δυναμώνουν τα πάθη και από αυτά κινείται μετά απο αυτά η γλώσσα με περισσότερη ευκολία στην αδιάκριτη συζήτησι. Γι’ αυτό και ο Απόστολος Ιάκωβος, θέλοντας να φανερώση πόσο δύσκολο είναι το να μην αμαρτάνη κάποιος στα λόγια που λέει, είπε ότι αυτό είναι χαρακτηριστικό των τελείων ανδρών• «Αν κάποιος δεν κάνη σφάλματα με ττα λόγια, αυτός είναι τέλειος άνθρωπος, ικανός να χαλιναγωγήση όλο του τον εαυτό» (3). Γιατί, αφού η γλώσσα αρχίσει μία φορά να μιλάει, τρέχει σαν αχαλίνωτο άλογο, και δεν μιλάει μόνο τα καλά και αυτά που πρέπει, αλλά και τα κακά• γι αυτό και ονομάζεται αυτή από τον ίδιο τον Απόστολο, «μεστή από κακό, γεμάτη από δηλητήριο θανατηφόρο». Οπως σύμφωνα και ο Σολομώντας είπε, οτι από την πολυλογία δεν θα αποφύγης την αμαρτία• «εκ πολυλογίας ουκ εκφεύξη αμαρτίαν» (Παρ. 10,20). Και για να μιλήσουμε γενικά, όποιος μιλάει πολύ, δείχνει ότι είναι ανόητος• «ο άφρων πληθύνει λόγους» (Εκκλ. 10,14).

Μην ανοίξης μεγάλες συνομιλίες με εκείνον, που σε ακούει με κακή όρεξι, για να μη τον αηδιάσης και τον κάνης να σε σιχαθή, όπως γράφτηκε: «Ο πλεονάζων λόγον, βδελυχθήσεται» (Σειράχ κεφ. 7). Απόφευγε να μιλάς αυστηρά και μεγαλόφωνα. Γιατί και τα δύο είναι πολύ μισητά και δίνουν υποψία ότι είσαι μάταιος και έχεις μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σου μην μιλάς ποτέ για τον εαυτό σου και για τις υποθέσεις σου ή για τους συγγενείς σου• παρά, όταν είναι ανάγκη και όσο μπορείς περισσότερο, με συντομία και ολιγολογία. Και αν σου φανή πως άλλοι μιλούν γιά τον εαυτό τους παραπάνω, εσύ πίεσε τον ευατό σου να μη τους μιμηθής, αν υποτεθή ότι και τα λόγια τους να φαίνωνται ταπεινά και των ίδιων κατηγορητικά. Για δε τον πλησίον σου και για όσα ανάγονται σε αυτό, μίλα όσο λιγώτερο μπορείς, όταν και εκεί που είναι ανάγκη για το καλό του.[45]

Για τον Θεό, να μιλάς με όλη σου την όρεξι και μάλιστα για την αγάπη και την αγαθότητα του. Αλλά με φόβο, σκεπτόμενος, ότι μπορείς να κάνης λάθος ακόμη και σε αυτό. Οπότε, καλλίτερα αγάπα να προσέχης, οταν άλλοι μιλούν σχετικά με αυτά, φυλάττοντας τους λόγους τους στα εσωτερικά της καρδιάς σου. Για τα άλλα που μιλάνε, μόνο ο ήχος της φωνής ας ενοχλή την ακοή σου• αλλά ο νους σου, ας στέκεται ανυψωμένος στο Θεό. Αλλά και όταν ακόμη είναι ανάγκη να ακούσης εκείνον, που μιλάει για να καταλάβης και να του απαντήσης, και τότε μην παραλείψης ανάμεσα να υψώσης κάποιο με το λογισμό στον ουρανό, που κατοικεί ο Θεός σου• και σκέψου το ύψος του και πως αυτός βλέπει πάντα την μηδαμινότητά σου, εξέταζε καλά εκείνα, που έρχονται στην καρδιά σου για να πης, πρίν να περάσουν στη γλώσσα και θα βρης πολλά, που είναι καλλίτερα να μην βγούν από το στόμα σου• αλλά ακόμη γνώριζε, οτι και από εκείνα, που σκέφτεσαι ότι είναι καλά να πης, είναι πολύ καλλίτερο να τα θάψης στη σιωπή και θα το γνωρίσης, αφού περάση εκείνη η συνομιλία.

Η σιωπή, είναι μία μεγάλη ενδυνάμωσις του Αοράτου Πολέμου και μία σίγουρη ελπίδα της νίκης• η σιωπή, είναι πολύ αγαπημένη από εκείνον, που δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του, αλλά ελπίζει στό Θεό• είναι φύλακας της ιεράς προσευχής και θαυμαστή βοήθεια στην εκγύμνασι των αρετών•[46] και ακόμη είναι σημείο φρονιμάδας. Γιατί, αν και άλλος δεν μιλάη, το κάνει γιατί δεν έχει λόγο να πη• «Εστί σιωπών, ου γαρ έχει απόκρισιν» (Σειράχ κεφ. 5)• και άλλος, διότι φυλάττει τον κατάλληλο καιρό για να μιλήση• «Και έστι σιωπών, ειδώς καιρόν» (αυτόθι). Και άλλος για άλλες αιτίες•[47] γενικά όμως και ολοκληρωτικά, όποιος δεν μιλάει, δείχνει πως είναι φρόνιμος και σοφός• «εστί σιωπών και αυτός φρόνιμος» (Σειρ. 14,27). «Ένας σιωπαίνει και αποδεικνύεται σοφός» (Σειρ. 20,4).

Για να συνηθίσης να σιωπάς, σκέψου πολλές φορές τις ζημιές και τους κινδύνους της πολυλογίας και τα μεγάλα καλά της σιωπής και αυτούς τους τρεις τρόπους, που είπα στα προηγούμενα τρία κεφάλαια, δηλαδή το να ανεβαίνη κάποιος από τα αισθητά στη θεωρία του Θεού, στη θεωρία του σαρκωθέντος Λόγου• και στο στολισμό των ηθών, μπορούν να μεταχειρίζονται εκείνοι, που έχουν γνώσι, διάκρισι και δύναμι στο λογισμό, για να διορθώνουν τις αισθήσεις τους με αυτούς. Οσοι όμως δεν έχουν αυτή την γνώσι και την δύναμι, αυτοί με άλλον τρόπο μπορούν να διορθώνουν τις αισθήσεις τους• δηλαδή, με όλη τους την δύναμι να απέχουν από όλα εκείνα τα αισθητά, που μπορούν να βλάπτουν την ψυχή τους.

Καί λοιπόν, εσύ αδελφέ μου, α΄ μεν, πρέπει να φυλάττης με μεγάλη προσοχή τους κακούς και γρήγορους κλέφτες που έχεις, δηλαδή, τα μάτια σου, και να μην τα αφήνης να τεντώνωνται και να βλέπουν με περιέργεια τα πρόσωπα των γυναικών, τόσο τα όμορφα, όσο και τα άσχημα ή τα πρόσωπα των ανδρών και μάλιστα των νέων και αγένειων ή να βλέπουν την ξεγύμνωσι όχι μόνο των ξένων σωμάτων, αλλά και αυτού του ιδίου σου σώματος. Γιατί από αυτήν τήν περιέργεια και το εμπαθή κοίταγμα, η καρδιά συλλαμβάνει την ηδονή και την επιθυμία της πορνείας και της παιδεραστίας. Καθώς είπε ο Κύριος. «Όποιος βλέπει γυναίκα με επιθυμία πονηρή, έχει κιόλας μέσα του διαπράξει την μοιχεία με αυτήν» (Ματθ. 5,38). Και κάποιος σοφός ειπε «εκ τού οράν, τίκτεται το εράν» [48] . Γι’ αυτό και ο Σολομώντας παραγγέλνει, να μη πιαστούμε από τα μάτια μας, μήτε να νικηθούμε από επιθυμία ωραιότητας• «υιέ, μη σε νικήση κάλλους επιθυμία, μητέ αγρευθής σοις οφθαλμοίς» (Παρ. 6,25).

Εκτός από αυτά, φυλάξου να μη βλέπης περίεργα τα όμορφα φαγητά και ποτά, ενθυμούμενος την πρώτη μητέρα του γένους μας Ευα η οποία, για να δη τον απαγορευμένο καρπό του εμποδισμένου ξύλου στόν Παράδεισο, τον επιθύμησε, τον πήρε, τον έφαγε και έτσι πέθανε• ούτε να βλέπης με ευχαρίστησι τα όμορφα ρούχα ή τον χρυσό και το αργύριο ή τις λαμπρές δόξες του κόσμου, για να μη περάση από τα μάτια σου μέσα στη ψυχήν σου το πάθος της φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. «Απόστρεψαν γαρ, φησι, τους οφθαλμούς μου, του μη ιδείν ματαιότητα» (Ψαλμ. 118.)• και για να μιλήσω γενικά, φυλάξου να μη βλέπης χορούς, παιχνίδια, τραπέζια, ξεφαντώματα, μαλώματα, παλαίσματα, τρεχάματα και όλα τα άλλα άτακτα και άσεμνα πράγματα, που αγαπά ο ηλίθιος κόσμος και έχει απαγορευμένα ο νόμος του Θεού• αλλά απόφευγε και κλείσε τα μάτια σου από αυτά, για να μη γεμίσης την καρδιά και την φαντασία σου από άσχημες εικόνες και πάθη, και ξεσηκώσης ταραχή και νέο πόλεμο εναντίον σου, αφήνοντας τον αγώνα, που έχεις να αγωνίζεσαι εναντίον των παλαιών σου παθών. Αγάπα όμως να βλέπης τις Εκκλησίες, τις αγίες εικόνες, τα ιερά βιβλία, τα κοιμητήρια, τους τάφους και όσα άλλα είναι σεμνά και άγια, των οποίων η θεωρία σε ωφελεί.

Α'. Πρέπει να προφυλάττης τα αυτιά σου. Πρώτα για να μην ακούς τα αισχρά και ερωτικά λόγια, τα τραγούδια και τα μουσικά όργανα, απο τα οποία γλυκαίνεται η ψυχή σου και η καρδιά σου ανάβει από την σαρκική επιθυμία. Γιατί είναι γραμμένο• «απομάκρυνε από μένα τα επονείδιστα λόγια» (Παρ. κζ' 11).

Κατα δεύτερο λόγο, για να μην ακούς τα αστεία και τα γελωτοποιά λ
όγια, τα οποία μάλιστα είναι φαντασιώσεις και τα κάθε είδους και διάφορα του κόσμου ψέμματα, νοστιμευόμενος και γλυκαινόμενος απο αυτά. Επειδή δεν είναι σωστό στο χριστιανό να ακούη με ευχαρίστησι αυτά, αλλά εκείνων των διεφθαρμένων ανθρώπων, σχετικά με τους οποίους είπε ο Παύλος, ότι, «θα κλείσουν τα αυτιά τους στην αλήθεια και θα στραφούν στα παραμύθια» (Β'. Τιμοθ. δ' 4.)

Τρίτο, για να μην ακούς με ευχαρίστησι τις κατακρίσεις και πολυλογίες που οι άλλοι κάνουν εναντίον του πλησίον αλλα ή να τις εμποδίζεις, αν μπορείς ή να μην κάθεσαι να τις ακούς. Επειδή ο μέγας Βασίλειος θεωρεί άξιους αφορισμού, τόσο εκείνους που πολυλογούν, όσο και εκείνους που στέκονται και ακούν τις συκοφαντίες• «Αν βρεθή κάποιος να καταλαλή άλλον ή να αν ακούη να καταλαλούν και δεν τους επιτιμά… μαζί με αυτόν να αφορίζεται» [49] .

Τέταρτο, φυλάξου να μη γλυκαίνεσαι και ακούς τα περιττά και μάταια λόγια και τις φλυαρίες, στις οποίες καταπιάνεται ο περισσότερος κόσμος. γιατί, είναι γραμμένο• «δεν θα ακούσης λόγο μάταιο» (Εξόδ. 23,1). Και ο Σολομώντας είπε• «μάταιο λόγο κάντον μακρυά μου» (Παρ. 30,8). Και ο Κύριος είπε• «Για κάθε μάταιο λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα λογοδοτήσουν την ημέρα της κρίσεως» (Ματθ. 12,36).

Καί για να πούμε σύντομα, φυλάξου να μην ακούς όλα εκείνα τα λόγια και ακούσματα, που μπορούν να βλάψουν την ψυχή σου• αυτά κυρίως είναι οι κολακείες των κολάκων και οι έπαινοι, σχετικά για τους οποίους είπε ο Ησαῒας «λαός μου, αυτοί που σας καλοτυχίζουν, σας κοροϊδεύουν» (3,11). Αγάπησε δε να ακούς τα θεία λόγια, τις ιερές μελωδίες και ψαλμωδίες, και όλα όσα είναι σεμνά, άγια, σοφά και ψυχωφελή• και μάλιστα αγάπα να ακούς τις ατιμίες και τις βρισιές που σου κάνουν οι άλλοι.

Ε'. Φύλαξε την όσφρησί σου από τα μυρωδικά, τους μόσχους και άλλα ευωδιαστά αρώματα, τα οποία δεν πρέπει ούτε πάνω σου να τα βάζης ή να τα αλείφης, ούτε με υπερβολή να μυρίζεσαι. Επειδή αυτά, όλα είναι χαρακτηριστικό των ασέμνων γυναικών, και όχι των φρονίμων ανδρών, και κοιμίζουν την γενναιότητα της ψυχής, και την σπρώχνουν σε πορνικά πάθη και επιθυμίες και κάνουν να έρχωνται σε αυτούς που τα μεταχειρίζονται, οι προφητικές εκείνες κατάρες, που λένε «Καί αντί της ευχάριστης ευωδίας, θα υπάρχη μούχλα» (Ησ. 3,23), «Καί αλοίομονο σε όσους αλείφονται με τα καλύτερα αρώματα» (Αμ. 6,6).

ΣΤ΄. Φύλαξε την γεύσι και την κοιλιά σου, για να μην υποδουλώνεται σε παχυντικά και ευχάριστα και πολυποίκιλα φαγητά, και νόστιμα και ευώδη ποτά. Γιατί, τα τρυφερά αυτά τραπέζια, πριν να τα αποκτήσης, θα σε κάνουν να πέσης σε κλεψιές, ψέματα, κολακείες, και άλλα χίλια υπηρετικά πάθη και κακά• αφού όμως τα αποκτήσης, θα σε γκρεμίσουν στους λάκκους των σαρκικών ηδονών και κτηνόμορφων επιθυμιών, όσες πραγματοποιούνται κάτω απο την κοιλιά• και θα φέρουν εναντίον σου τις προφητικές εκείνες κατάρες του Αμώς• «Αλοίμονο εσείς που τρώτε τρυφερά αρνάκια και καλοθρεμμένα μοσχαράκια από τα κοπάδια….» (6,4).

Ζ'. Πρέπει να φυλάγεσαι. να μη πιάνης με το χέρι όχι μόνο ξένο σώμα γυναίκας, άνδρα ή γέροντα, το ίδιο και νεώτερου, αλλά ούτε το δικό σου σώμα και μάλιστα τα απόκρυφα σημεία σου, χωρίς να υπάρχη ανάγκη. Γιατί, οσο άκομψη είναι αυτή η αίσθησις της αφής, τόσο αισθητική και ζωντανή είναι και παρακινεί τα πάθη της σάρκας, και γκρεμίζει τον ανθρωπο ως αυτή την πράξι της αμαρτίας. Και όλες μεν οι άλλες αισθήσεις, υπηρετούν την αφή, και κατά κάποιο τρόπο, από μακριά εργάζονται την αμαρτία. Αλλά όταν κάποιος φθάση στην αφή, δηλαδή φτάνη και πιάνη, δύσκολα πιά μπορεί να κρατηθή και να μην διαπράξ την αμαρτία.

Στην αίσθησι της αφής, αναφέρεται και ο στολισμός της κεφαλής και του σώματος και των ποδιών. Οπότε, φυλάξου να μη στολίζης το σώμα σου με μαλακά και διάφορα και λαμπρά ρούχα ή με πολυέξοδα καλύμματα της κεφαλής ή με πολύτιμα παπούτσια, γιατί αυτά αρμόζουν στις γυναίκες και στους άνδρες δεν ταιριάζουν• αλλά μόνο να φοράς σεμνά και ταπεινά και όσα είναι αναγκαία και χρειάζονται, στο κρύο του χειμώνα και στον καύσωνα του καλοκαιριού για την συντήρησι του σώματος, για να μην ακούσης και συ εκείνο, που άκουσε ο πλούσιος που ντύθηκε την βασιλική και μεταξωτή ενδυμασία, δηλαδή, τό• «Απέλαβες τα αγαθά σου εν τη ζωή σου» (Λουκ. 16,25) και έλθη πάνω σου η κατάρα που λέγει ο Ιεζεκιήλ• «Θα βγάλουν τους μανδύες τους και θα πετάξουν από πάνω τους τα χρυσοκέντητα ρούχα τους» (26,16).

Στην αφή αναφέρονται ακόμη και οι άλλες ανέσεις του σώματος• όπως είναι, το φτιάξιμο των μαλλιών και το συχνό πλύσιμο των γενιών, τα λαμπρά και πολύτιμα σπίτια, τα πολυέξοδα και μαλακά στρώματα και καθίσματα. Από αυτά όλα να φυλάγεσαι, ως βλαβερά της συνέσεώς σου και υπεύθυνα της πορνείας και των σαρκικών παθών, για να μην κληρονομήσης το ουαί του Αμώς, που λέγει• «Αλοίμονο σε σας που ξαπλώνετε σε ανάκλιντρα στολισμένα με ελεφαντόδοντο» (6,4).

Αυτά που σου είπα ως τώρα, είναι η γη, την οποία κατεδικάστηκε να τρώη το νοητό φίδι ο διάβολος. Αυτά είναι, η ύλη και η τροφή, με την οποία τρέφονται όλα τα πάθη της σάρκας. Και λοιπόν, εάν εσύ δεν τα καταφρονήσης, ως δήθεν μικρά, αλλά πολεμήσης γενναία και δεν τα αφήσης να μπούν μέσα απο τις αισθήσεις στην ψυχή και την καρδιά σου, σε πληροφορώ, οτι αλήθεια, εύκολα θα εξαφανίσης με την ατροφία τον διάβολο και τα πάθη και σε λίγο καιρό θά φανής νικητής άριστος σε αυτό τον Αόρατο Πόλεμο.

Γιατί είναι γραμμένο στον Ιώβ, οτι ο μυρμηκολέοντας (δηλαδή ο διάβολος) εξαφανίστηκε και χάθηκε μη έχοντας να φάη τροφή, «Μυρμηκολέων ώλετο, παρά το μη έχειν βοράν» (δ' 11) [50].

*********************************************************************

[45] Mιλώντας θυμήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει• «Από τους πέντε τρόπους της συνομιλίας να διαλέξης τους τρεις. Τον τέταρτο μη τον συνηθίσης. Και από τονπέμπτο να απέχης» (Φιλοκαλ.). Οι τρεις δε τρόποι, σύμφωνα με τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί, το όχι και το ξεκάθαρο. Ό τέταρτος είναι τα αμφίβολο. Ό δε πέμπτος, το άγνωστο, δηλαδή να μιλάς για πράγματα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά, ή ψεύτικα η συγκεκριμένα• και για τα αμφίβολα και άγνωστα στους λόγους σου, να μην μιλάς• ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου, συμφωνα με τον Βλεμίδη στη λογική. Κλητικό με το οποίο καλούμε κάποιον. Ε-ρωτηματικό, με το οποίον ερωτούμε. Ευκτικό, με το οποίο ευχόμαστε. Όριστικό, με το οποίο οριστικά και καταφατικά μιλάμε και Προστακτικό, με το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουμε. Εσύ χρησιμοποίησε στην ομιλία σου μόνο τα τρία, το δε Όριστικό και Προστακτικό μη το χρησιμοποιής.

[46] Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει, οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και μεγαλύτερη όλων των έργων της μοναχικής πολιτείας (Λογ. λδ΄). και μυοτήριο του μέλλοντος αιώνος (Επιστολ. γ΄ ). Ό δε μέγας Βαρσανούφιος λέει, οτι η σιωπή που κρατείται με τη θέλησί μας, είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία.

[47] Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει, ότι για τρία πράγματα σιωπά κάποιος• ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυμία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνομιλία μέσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. κστ΄).
[48] Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγματα της Αγίας Γραφής. Γιατί οι υιοί του Θεού, δηλαδή του Σήθ και του Ενώς, με το να δούν τις κόρες των ανθρώπων, δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όμορφες, πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσμιος εκείνος κατακλυσμός (Γεν. κεφ. ς'). Ό Συχέμ ο γιός του Εμμώρ στα Σίκιμα, για να δη την Δείνα την κόρη του Ιακώβ, την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή, έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισμός των Σικίμων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. (Γεν. λδ'). Ο Σαμψών γνώρισε γυναίκες, τόσο στα Θαμναθά, όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιμήθηκε μαζί τους (Κριτ. ιδ' και ις'.) Είδε ο βασιλιάς Δαβίδ την Βηρσαβεέ όταν
λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εμοίχευσε με αυτή (Β' Βασιλ. ια'). Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωμένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύμησαν (Σωσαν. ιστορ. 9). Και άλλα τέτοια πολλά.

[49] Στα επιτίμια που δεν έχουν γραφή.

[50] Ό μοναχός Ίώβιος, στην Μυριόβιβλο του Φωτίου, λέγει, ότι ονομάζεται μυρμηκολέων ο διάβολος, διότι, πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα μικρά αμαρτήματα• και έπειτα τον ρίχνει στα μεγάλα• και στην αρχή φαίνεται ασθενής και μικρός, ωσάν μήρμυγκας, αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αμαρτωλού, σάν ανδρειωμένο και μεγάλο λεοντάρι

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄.

Πως πρέπει να διορθώνουμε την φαντασία και την ενθύμησί μας

Αφού μιλήσαμε σχετικά για την διόρθωσι των αισθήσεων μας, επακόλουθο είναι να πούμε εδώ και πως πρέπει να διορθώνουμε την φαντασία και ενθύμησί μας, επειδή και κατά την γνώμη όλων σχεδόν των φιλοσόφων, η φαντασία και η ενθύμησις, δεν είναι τίποτα άλλο, παρά μία αποτύπωσις όλων εκείνων των αισθητών πραγμάτων, που είδαμε, ακούσαμε και μυριστήκαμε και γευτήκαμε και πιάσαμε. και για να πω με συντομία, η φαντασία και ενθύμησις, είναι μία εσωτερική κοινή αίσθησις, η οποία φαντάζεται και θυμάται καθαρά όλα, όσα οι εξωτερικές πέντε αισθήσεις μας πρόλαβαν να προαισθανθούν. και κατά κάποιο τρόπο, η μεν αίσθησις και τα αισθητά, παρομοιάζονται με την σφραγίδα, ενώ η φαντασία, με το αποτύπωμα της σφραγίδας.

Η φαντασία αυτή και η ενθύμησις μας δόθηκε μετά την παράβασι για να την μεταχειρισθούμε, οταν οι εξωτερικές μας αισθήσεις ησυχάζουν και όταν δεν έχουμε μπροστά μας παρόντα τα αισθητά εκείνα πράγματα, που πέρασαν από τίς αισθήσεις και τυπώθηκαν σε αυτήν. Γιατί είναι αδύνατο να εχουμε πάντα παρόντα όλα όσα γνωρίσαμε και ακούσαμε και μυρίσαμε και γευθήκαμε και πιάσαμε, για αυτό τα φέρνουμε μπροστά μας με την φαντασία και την ενθύμησι, που τα έχει τυπωμένα και έτσι μιλούμε γι' αυτά και σκεπτόμαστε, σάν να τα είχαμε και μπροστά μας.

Για παράδειγμα• εσύ πήγες μία φορά και είδες την Σμύρνη, έπειτα έφυγες από εκεί και πλέον δεν την βλέπεις με την εξωτερική αίσθησι των ματιών, αλλά όμως με την εσωτερική αίσθησι δηλαδή, με την φαντασία και ενθύμησι, όταν θέλης, φέρνεις την Σμύρνη μπροστά σου και την βλέπεις, σάν να ήταν και παρόν, με το ίδιο σχήμα και διάστημα και μέγεθος και τοποθεσία, που έχει• όχι πως τότε πηγαίνεις και βλέπεις την Σμύρνη, (καθώς νομίζουν μερικοί αμαθείς). Αλλά βλέπεις την εικόνα της Σμύρνης, την οποία έχει τυπωμένη μέσα η φαντασία και η ενθύμησίς σου. Αυτή η φαντασία των αισθητών είναι, που μας ενοχλεί και μέσα στον ύπνο και μας κάνει να βλέπουμε τα διάφορα και πολυποίκιλα όνειρα, στα οποία πρόσεχε να μη πιστεύης ποτέ.

Επειδή όμως η φαντασία αυτή, είναι μία παράλογη και χοντρή αποτύπωσις των πέντε αισθήσεων και φαντάζεται τα αισθητά με τό σχήμα και χρώμα και το μέγεθός τους, όπως είπαμε.

Α'. Να γνωρίζης, δε οτι ο Θεός, όπως είναι έξω από όλες τίς αισθήσεις μαζί και τα αισθητά και πέρα απο κάθε σχήμα και χρώμα και διάστημα και τόπο, ως εντελώς ασχημάτιστος και άμορφος και υπάρχει παντού και πάνω απο όλα, έτσι είναι και έξω από κάθε φαντασία. και στη συνέχεια, γνώριζε, οτι η φαντασία είναι μία δύναμις της ψυχής, που δεν έχει επιδεξιότητα να ενωθή με τον Θεό, για αυτά της τα ελαττώματα [24].

Β'. Γνώριζε, οτι και ο εωσφόρος και ο πρώτος των Αγγέλων, όντας πριν ανώτερος της παράλογης φαντασίας και πέρα από κάθε σχήμα και χρώμα και αίσθησι ως νους λογικός και άϋλος και ασχημάτιστος και ασώματος, ύστερα αφού φαντάσθηκε και εσχημάτισε με το νου του την ισοθεῒα, έπεσε από εκείνη την άμορφη και ασχημάτιστη και απαθή και ενιαία, ασώματη κατάστασι του νου, κάτω στη πολυσχημάτιστη και πολυμέριστη και παχυλή αυτή φαντασία, όπως είναι γνώμη πολλών θεολόγων και έτσι, από άγγελος ασχημάτιστος, άϋλος και απαθής, έγινε διάβολος, υλικός, κατά κάποιο τρόπο, πολύσχημος και εμπαθής[51]. Γι’ αυτό και ονομάζεται από τους θείους Πατέρες ζωγράφος που μιμείται τα πάντα και φίδι πολύμορφο και τρώει την γη των παθών, φαντασιοκόπος και άλλα παρόμοια ονόματα. Από τον ίδιο το Θεό παρομοιάζεται ως δράκος με σώμα, με ουρά, με νεύρα, με πλευρά, με ράχη, με μύτη, με μάτια, με στόμα, με χείλη, με δέρμα, με σάρκα και με άλλα παρόμοια μέλη. Και βλέπε στο μ΄καί μα΄ κεφάλαιο του Ιώβ. Οπότε, απο αυτά μάθε, αγαπητέ, οτι η φαντασία με διάφορες μορφές, καθώς είναι εφεύρεσι και καρπός του διαβόλου, έτσι του είναι και πολύ επιθυμητή. Επειδή, σύμφωνα με τους Αγίους [52] αυτή είναι το γεφύρι, μέσα απο το οποίο περνώντας οι δολοφόνοι δαίμονες, ενώνονται με την ψυχή και έτσι την κάνουν κατοικητήριο αισχρών και πονηρών και βλάσφημων λογισμών και όλων των ακαθάρτων ψυχικών και σωματικών παθών.

Γ'. Γνώριζε, οτι κατά τον θεολογικώτατο Αγιο Μάξιμο και ο πρωτόπλαστος Αδάμ κτίστηκε από τον Θεό χωρίς φαντασία. Επειδή, ο νους εκείνου, καθαρός, μοναδικός και πράγματι νους ων, δεν τυπωνόταν, ούτε σχηματιζόταν από τίς αισθήσεις και τα διάφορα είδη των αισθητών. Αλλά χωρίς να μεταχειρισθή την κατώτερη δύναμι της φαντασίας και να φαντασθή σχήματα και χρώματα και είδη και διαστήματα, παρατηρούσε με την ανώτερη δύναμη της ψυχής, δηλαδή την διάνοια, μόνους γυμνούς και ψιλούς τους λόγους των όντων, άϋλα, καθαρά και πνευματικά. [53] Αλλά ο ανθρωποκτόνος διάβολος, καθώς αυτός έπεσε από την φαντασία, έτσι έκανε και τον Αδάμ, να σχηματίση τον νου του με την ισοθεΐα και να πέση από την ιδία αυτή την φαντασία και έτσι από εκείνη την νοερά, ισάγγελο, ενιαία, λογική και ασχημάτιστη ζωή, γκρεμίστηκε ο ταλαίπωρος, στην αισθητική, πολυμέριστη και πολυσχημάτιστη φαντασία αυτή και την κατάσταση των αλόγων ζώων. Επειδή η φαντασία είναι κυρίως ιδίωμα των αλόγων ζώων και όχι των λογικών.

Αφου για μία φορά έπεσε ο άνθρωπος σε αυτήν την κατάστασι, ποιός μπορεί να πη, σε πόσα πάθη, σε πόσα κακά και σε πόσες πλάνες κατεκρεμίστηκε μέσα απο την φαντασία; Γέμισε την ηθική φιλοσοφία από διάφορες απάτες[54]. Γέμισε τή φυσική από πολλές ψευτοδοξασίες[55], και γέμισε την θεολογία από ψεύτικα και σάπια δόγματα. Γιατί, πολλοί, και μεγάλοι και νεώτεροι, θέλοντας να θεωρήσουν και να μιλήσουν σχετικά με το Θεό και των σχετικών, των απλών, ασχημάτιστων και αφάνταστων μυστηρίων, όπου ενενργεί η ανώτερη απο όλες τις δυνάμεις, η δύναμις της ψυχής, δηλαδή, ο νους, πρίν ακόμη να καθαρίσουν το νου τους από τα εμπαθή σχήματα και εικόνες της φαντασίας των αισθητών πραγμάτων, αντί για την αλήθεια βρήκαν το ψέμα. Και τό μεγαλύτερο κακό είναι, οτι και τό ψέμα αυτό, το ασπάστηκαν και το κρατούν δυνατά σαν αλήθεια και όντως όν• αντί για θεολόγοι, φάνηκαν φαντασιολόγοι, αφού παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, κατά τον Απόστολο.

Λοιπόν, εσύ αδελφέ, εάν αγαπάς να ελευθερωθής με ευκολία από τίς πλάνες αυτές και τά πάθη, εάν επιθυμής να να ξεφύγης από τίς διαφόρες παγίδες και τεχνάσματα του διαβόλου και εάν επιθυμής να ενωθής με τον Θεό και να πετύχης τον θείο φωτισμό και την αλήθεια, πολέμα, αλλά με όλες σου τίς δυνάμεις πολέμα, να ξεγυμνώσης τον νου σου από τα σχήματα και τα χρώματα και τα διαστήματα, και γεμικά από κάθε φαντασία και ενθύμησι των αισθητών πραγμάτων, και καλών και κακών.

Επειδή όλα αυτά είναι σάν μολυσμοί και λάσπες και σκοτεινιά, που μολύνουν την καθαρότητα και ευπρέπεια και λαμπρότητα του νου και παχαίνουν την αϋλία του. και σχεδόν, κανένα πάθος[56] ψυχικό ή σωματικό δεν μπορεί να πλησίαση τον νου, παρά δια μέσου της φαντασίας αυτής των αισθητών. Αγωνίσου λοιπόν να φυλάξης αυτό το νου σου αχρωμάτιστο, ασχημάτιστο, άμορφο και καθαρό, καθώς τό έπλασε ο Θεός.

Αυτό βεέβαια με άλλο τρόπο δεν γίνεται, παρά αν τον επιστρέφης και τον μαζέψης μέσα στο στενό τόπο της καρδιάς σου και όλου του εσωτερικού άνθρωπου• και εκεί μέσα να τον συνηθίζης να βρίσκεται πότε μεν προσευχόμενος με πένθος, με τον εσωτερικό λόγο της καρδιάς, και λέγοντας. «Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ του Θεού, ελέησόν με»• και να προσέχη μόνον τα λόγια της προσευχής αυτής, (όπως σχετικά με αυτό σου λέω στο κς΄ κεφάλαιο), άλλοτε παρατηρώντας τον ίδιο σου τον εαυτό, μάλλον διά μέσου του ευατού σου κατανοώντας τόν Θεό και αναπαυόμενος•[57] αυτή η θεωρία και η μελέτη λέγεται κυκλική και απλανής[58] . Γιατί, όπως το φίδι, όταν θέλη να βγάλη το παλιό του δέρμα, πηγαίνει και περνάει από στενό τόπο, όπως λένει οι φυσιολόγοι, έτσι και ο νους, μέσα απο το στενό τόπο της καρδιάς και της Νοεράς Προσευχής που βρίσκεται μέσα σε αυτήν, φιλτράρεται, βγάζει το φόρεμα της φαντασίας των αισθητών
και κακών προλήψεων και γίνεται καθαρός, λαμπρός και κατάλληλος στην ένωσι του Θεού για την ομοιότητα που παίρνει με αυτόν. και πάλι, καθώς το νερό, όσο ενώνεται και περνάει στριμωγμένο μέσα απο τους στενούς σωλήνες, τόσο λεπταίνει και δυναμώνεται και ανεβαίνει σε ύψος• έτσι και ο νους, όσο ασχολείται με την ακριβή μελέτη της καρδιάς και τη δική του θεωρία, τόσο λεπταίνει, τόσο δυνατώτερος γίνεται και ψηλότερος από κάθε πάθος και επίθεσι λογισμών και από κάθε σχήμα και είδος, όχι μόνον των αισθητών, αλλά και των νοητών, με το να μένουν όλα αυτά έξω σου στα εξωτερικά που βλέπεις και στις φαντασίες του κόσμου, πάλι ξαναγύρισέ τον μέσα στον θάλαμο της καρδιάς, έως ότου να συνηθίσει. διότι εκεί μέσα δεν μπορούν να μπούν[59]. Εάν καμμιά φορά πάη ο νους σου στα εξωτερικά που βλέπεις και στις φαντασίες του κόσμου, πάλι ξαναγύρισέ τον μέσα στον θάλαμο της καρδιάς, έως ότου να συνηθίσει.

Αυτός είναι ο πρώτος και κυριώτερος τρόπος, τον οποίον πρέπει να έχης παντοτεινό έργο για να διορθώσης, αγαπητέ, την φαντασία και την θύμησί σου• τί λέω; Να διορθώσης και να εξαφανίσης από την ρίζα, τίς κακές προλήψεις αυτής και τα είδωλα. Αυτός ο οποίος τρόπος, όσο είναι καρποφόρος και ωφέλιμος, τόσο είναι και κουραστικός• και όσο είναι κουραστικός, τόσο είναι και δυσκολοεπιχείρητος (για να μην πω και δυσκολοπίστευτος), κοντά στους πολλούς και μάλιστα στους δικούς μας σοφούς και διδασκάλους του τωρινού αιώνα, οι οποίοι δεν θέλουν να πιστέψουν στην διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος και τόσων και τόσων θεοφόρων Πατέρων, που διδάσκουν αυτόν τόν τρόπο στό νεοτύπωτο βιβλίο της Φιλοκαλίας, το οποίο είναι πιό πολύτιμο απο κάθε βαρύτιμο πετράδι, στερούνται δίκαια τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, τους οποίους απολαμβάνουν πολλοί αμαθείς και αγράμματοι: «Τα απέκρυψε αυτά ο Θεός, κατά τό λόγιο, από σοφούς και συνετούς και τα φανέρωσε στα νήπια» (Λουκ. 10,21). Γιατί, όσοι δεν πιστεύουν σ’ αυτή τη νοερή εργασία, ούτε να καταλάβουν μπορούν την ωφέλεια που προέρχεται απο αυτή κατά το• «Αν δεν πιστεύσετε, δεν θα καταλάβετε» (Ησ. 7,9).

Οταν βλέπης ότι ο νους σου κουράζεται και δεν μπορεί πιά να μείνη μέσα στην καρδιά και στην προσευχή του νου που γίνεται μέσα σε αυτή, τότε χρησιμοποίησε και τον β΄ τρόπο, δηλαδή, άφησέ το να βγαίνη έξω και να ασχολήται με μελέτες και παρατηρήσεις και σε νοήματα θεία και πνευματικά, τόσο σε αυτά που περιέχονται μέσα στις Γραφές, όσο και αυτά που βρίσκονται στα κτίσματα, ιδιαίτερα στα νοητά, τα όποια λέγονται στην καθομιλουμένη μεταφυσικά και αφηρημένα της ύλης. Γιατί, αυτά τα πνευματικά νοήματα, συγγενή με τον νου έχουν και την λεπτότητα και την ιδιότητα του άυλου, δεν τον αφήνουν να παχαίνη, αλλό τόν κάνουν με ευκολία να επιστρέψη στόν τόπο της καρδιάς και να ενωθή πάλι με την νοερή μνήμη του Θεού. Γι αυτό λέει, ο Θείος Μάξιμος, «ότι μόνη ή πραξις δεν μπορεί να κάνη τον νου απαθή, αν δεν τον διαδέχονται πολλές και ποικίλες θεωρίες». Πρόσεξε όμως, να μη ασχολήσαι στους λόγους των υλικών σωμάτων και ζώων, δηλαδή στα λεγόμενα φυσικά, αφου είσαι ακόμη εμπαθής. Γιατί μη όντας ο νους σου ελεύθερος από τίς μοχθηρές φαντασίες των αισθητών, πρίν να διαπεράση μέσα στους πνευματικούς και άϋλους λογισμούς, που βρίσκονται μέσα στα σώματα και στα ζώα, πιάνεται από μόνο την εξωτερική μορφή τους και την επιφάνεια• και ευχαριστημένος σε αυτή, αποκτά ψεύτικες δοξασίες και πάθη, όπως λέγει ο άγιος Μάξιμος, αντί να βρη απάθεια και αλήθεια, καθώς το έπαθαν τόσοι και τόσοι φιλόσοφοι, που καλούνται φυσικοί.

Ή χρησιμοποίησε και τον γ΄ τρόπο γιά ανάπαυσι και παρηγοριά του νου σου• δηλαδή, φαντάσου τα μυστήρια της ζωής και του πάθους του Κυρίου, δηλαδή την Γέννησί του στο σπήλαιο, την Υπαπαντή του στο Ναό• την Βάπτισί του στον Ιορδάνη, την Σαρανταήμερη νηστεία του στην έρημο• το κήρυγμα του Ευαγγελίου του, τα διάφορα θαύματα πού έκανε• την Μεταμόρφωσί του στο Θαβώρ, το νίψιμο των ποδιών των μαθητών του, την παράδοσι των μυστηρίων, την προδοσία του, τα πάθη του• τον Σταυρό του, τον Επιτάφιό του• την Ανάστασί του και την Ανάληψί του• τα κάθε είδους βάσανα των Μαρτύρων και τίς μακροχρόνιες ασκήσεις των Οσίων.

Το ίδιο, μπορείς, ακόμη για την συντριβή της καρδιάς σου και την μετάνοια, να φαντάζεσαι το μυστήριο και την φοβερή ώρα του θανάτου σου, την τρομερή ημέρα της Κρίσεως, τα διάφορα είδη των αιωνίων κολάσεων, δηλαδή, τίς λίμνες της αιώνιας φωτιάς• τίς κατασκότεινες και υπόγειες φυλακές• τους πολύ κρύους τάφους• τα σκουλίκια που πίνουν αίμα, την συντροφιά με τους δαίμονες• φαντάσου ακόμη και την απόλαυσι της απερίγραπτησ χαράς και την ουράνια εκείνη βασιλεία των δικαίων• την αιώνια δόξα και μακαριότητα• τον ήχο εκείνων που εορτάζουν την ένωσι με το Θεό και την παντοτεινή γνωριμία και συγκατοίκησι όλων των Αγίων. [60] Αλλά, γνώριζε, οτι δεν σου λέω να ασχολήσαι πάντα με αυτά, αλλά να τα μεταχειρίζεσαι μόνο κάποτε κάποτε και μερικές φορές, ως πού να ξεκουρασθή ο νούς σου και πάλι να επιστρέψη στην καρδιά και εκεί να εργάζεται το αφάνταστο και ασχημάτιστο, δια μέσου της καρδιακής μνήμης του Θεού. Γιατί, όπως όλα τα φερέοικα ζώα, δηλαδή αυτά που κουβαλάνε μαζί το σπίτι τους (σαν τα σαλιγκάρια και οι χελώνες) και τα όστρακα, δεν αναπαύονται πουθενά αλλού, παρά μέσα στα όστρακα, που είναι ντυμένα και μέσα στίς τρύπες τους, έτσι και ο νους, με φυσικό τρόπο, σε τίποτα άλλο δεν ανα-παύεται τόσο, όσο, στο να βρίσκεται μέσα στο σώμα που φοράει, δηλαδή, μέσα στο θάλαμο της καρδιάς και στον εσωτερικό άνθρωπο και απο εκεί, σάν απο καμμία πολεμήστρα, να πολεμά τους λογισμούς και τους εχθρούς και τα πάθη, που εκεί μέσα είναι κρυμμένα, αν και οι περισσότεροι άνθρωποι αυτό δεν το γνωρίζουν. [61]

Πάνω από όλα σου λέω, οτι για να πολεμάς και να προφυλάγεσαι καλά, μην αφίνης την φαντασία και την ενθύμησί σου να θυμάται όλα εκείνα, που είδες ή άκουσες ή μυρίστηκες ή γεύτηκες ή έπιασες και ιδιαιτέρως, τα άσεμνα και κακά. Γιατί έχει επιβεβαιωθή με την δοκιμή, πως περισσότερο πόλεμο κάνει κάποιος να ελευθερωθή από την φαντασία και την ενθύμησι ενός πράγματος, παρά από την ιδία την αίσθησί του. Επειδή το να ιδή κανείς – υποθετικά λέμε – ή να μην ιδή ένα πρόσωπο με πάθος, αυτό είναι εύκολο και πόλεμο τόσο δεν έχει• όταν όμως το ιδή και το περοεργασθή, δεν είναι πλέον εύκολο, αλλά χρειάζεται πόλεμος και αγώνας, για να βγάλη την ενθύμησι του προσώπου εκείνου απο την φαντασία του.

Καί πολλές φορές, μία μονάχα, εμπαθής και περίεργη ματιά, πού ρίξαμε σε ένα όμορφο πρόσωπο, μας εντυπώνει στη φαντασία τόσο βαθιά την ενθύμησί του, πού πολεμούμε σαράντα ή πενήντα χρόνια, μέχρι και αυτά τα γηρατειά μας και δεν μπορούμε να εξαλείψουμε εκείνη την ενθύμησι και φαντασία. και είναι άξιο για γέλια, οτι το πρόσωπο εκείνο γερνάει και ασχημαίνει ή πεθαίνει και γίνεται χώμα• και πολλές φορές εμείς οι ίδιοι πιάνουμε με τα χέρια μας τα οστά του στον τάφο, αλλά η φαντασία μας κρατεί τόσο σφικτά και δυνατά την εικόνα του, που πάντα το νομίζει για νέο και για ζωντανό• και έτσι σάν παράλογη και τυφλή, μας κάνει να αμαρτάνουμε με αυτό στη καρδία, σάν να ήταν και αληθινό, τόσο όταν είμαστε ξύπνιοι, όσο και όταν κοιμώμαστε. [62]

Ακόμη σου υπενθυμίζω, να φυλαχθής καλά και να μη πιστεύης ή τελείως να δέχεσαι ως αληθινό, αν δης ξύπνιος ή ενώ κοιμάσαι, μέσα απο την καρδιά σου ή έξω κανένα σχήμα, όπως φως ή φωτιά ή σαν είδος αγγέλου ή αγίου ή κάτι άλο παρόμοιο, ό,τι κι αν είναι.


**********************************************************


[24]Βλέπε στη Φιλοκαλία, που λέγει, οτι «καμία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού. Διότι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια».

[51] Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος, έτσι λέγει περί των Δαιμόνων. «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα, αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης, κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος, έχοντας σώμα αναλογο με την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ.ρκγ' Φιλοκαλ.). Και συνεχίζοντα
ς παρακάτω λέγει• «από την έξι των παθών, έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίμονες δηλαδή.).
[52] Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων. Φιλοκαλ.

[53] Οπότε και ο νέος Αδάμ, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά με την οποία βλέπε στο νβ' κεφ.), δεν είχε όμως και τον παθητικό αυτόν και σύμφωνο νού, δηλαδή την φαντασία των αισθητών, αλλα τον ενεργεία και απαθή, αυτόν που επιβάλλεται αμέσως στους ασώματους λόγους των υπάρξεων, όπως είναι η γνώμη των θεολόγων. Οπότε ο θεολόγος εκείνος , Γεώργιος ο Κορέσσιος, σε μία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά με την ένσαρκη οικονομία, είπε τα εξής• «Ήταν άξιος μισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανομένης επιστήμης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αμέσως στο Χριστό και δεν εμποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο), δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία, όπως συμβαίνει με τον νου των ανθρώπων• διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες, πράγμα που γίνεται εμπόδιο στην μετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)». Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερμην. του δ' του κατά Λουκ.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσμου που του φανέρωνε ο εχθρός.

[54]Βλ. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου.

[55]Βλέπε πιό μπροστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο.

[56]Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα μάτια του και δη με εμπάθεια κανένα όμορφο πρόσωπο, πολεμήση, όμως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου, βυθίζοντας τον νου του μέσα στην καρδιά του, γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασμό των λογισμών, γλυτώνει από την πάλη, γλυτώνει από την συγκατάθε- σι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αμαρτίας. Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις, αλλά δεν με συνέλαβε. Δεν έστησα είδωλο της αμαρτίας. Η πείρα είναι είδωλο, αποφύγαμε την διάπραξι. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». Εάν όμως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και
ενθύμησις του προσώπου εκείνου, εύκολα μπορεί να πέση στους μεγαλύτερους βαθμούς της αμαρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αμαρτίας• ώστε το κάθετι στη φαντασία μένει.
[57] Γι αυτό λέει ο μέγας Βασίλειος, όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγματα, ούτε απλώνεται στο κόσμο από τίς αισθήσεις, γυρίζει στον εαυτό του και μέσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού• «νους μη σκεδαννύμενος επί τα εξω, μηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσμον διαχεόμενος, επάνεισι μεν προς εαυτόν, δι’ εαυτού δε, προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. α').

[58]Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής, κατά τον Αρεοπαγίτη Διονύσιο• α΄ μεν η κυκλική, η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγματα, πρώτα μαζεύεται στον εαυτό της, έπειτα ενώνεται με τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάμεις και έτσι ενώνεται με τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό, δηλαδή τον Θεό, β΄ η ελικοειδής, η οποία γίνεται, οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις, όχι τελείως νοερά και ενιαία και αμετάβατα, αλλά μεταβατικά και με σκέψι, από ένα νόημα σε άλλο φερομένη, με ενέργειες, με κάποιο τρόπο ανακατεμένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία.γ΄) ευθεία κίνησις είναι, όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγμάτων και από τα απο έξω και αισθητά, ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές, αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. (Περί θείων ονομάτων, κεφ. δ'). Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής, γιατί, καθώς, παραδείγματος χάρι, όταν οι δύο ακρες μιάς βέργας ενωθούν, γίνεται στεφάνι και κύκλος, έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναμις και ενέργεια της ψυχής, η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο, ως σωματικό όργανο, ενωθή με την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύμα, όπως σε ένα σωματικό όργανο, κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)• απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών, κάποιος κύκλος γίνεται και μέ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους με την θεία χάρι, η οποία βρίσκεται στο μέσο της καρδιάς.

[59] Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγμα• όπως οί ακτίνες του ηλίου, όσο απομακρύνονται από το κέντρο και το μέσον του γυαλιού, που ανάβει την ίσκα, τόσο ασθενέστερες, αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται, και όσο συμμαζεύονται στο κέντρο, τόσο δυνατώτερες, πυκνότερες και λαμπρότερες γίνονται, κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάμεις της ψυχής, όσο μαζεύονται στο κέντρο της καρδιάς, τόσο δυνατώτερες και λαμπρότερες γίνονται.

[60]Αν με αυτά τά θεία νοήματα και τις μελέτες ζωγράφιζες, αδελφέ, τον χάρτη της φαντασίας σου, όχι μόνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυμήσεις και κακούς λογισμούς, αλλά και θα επαινεθής με παρρησία σε εκείνη την ημέρα της Κρίσεως• γιατί λέγει ο μέγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας, οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώμα του, παρομοιάζεται με ένα ζωγράφο, που ζωγραφίζει κάποια εικόνα μέσα σε απόκρυφο τόπο. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος, όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του, επαινείται μεν από τους θεατές, αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγματα, κατηγορείται όμως, αν ζωγράφησε σε αυτή συχαμερά, άσεμνα και άξιομίσητα πράγματα, κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος, όταν μετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού, θα επαινεθή και θα μακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους, αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του με λαμπρά, θεία και πνεαματικά νοήματα. Και πάλι, θα ντραπή και θα κατακριθή, αν γέμισε την φαντασία του με πάθη, με άσεμνα και αισχρά είδωλα και εικόνες. Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυμάζει πως από των αισθητών δημιουργείται στην ψυχή με την φαντασία ή νοητό φως, το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία).

[61]Και οτι μεν τα πάθη και οι λογισμοί βρίσκονται κρυμμένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και μας πολεμούν, το μαρτυρεί ο Κύριος, λέγοντας• «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. 15,18-19). Οτι όμως και οι εχθροί δαίμονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όμως και όχι κατ' ουσία, όπως λέγει ο μέγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. Κυριακ. Δ΄ Νηστειών)• και αυτό το ίδιο μαρτυρεί ο άγιος Διάδοχος, λέγοντας οτι προ μεν του Αγίου Βαπτίσματος, η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από μέσα, ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς• αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος, ο δαίμονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά, ενώ η χάρις μέσα (κεφ. ος'). Πλην και μετά το Βάπτισμα (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. πβ'), παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώματος (καί μπορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς), για δοκιμασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου με την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες, οτι οι δαίμονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι, οτι αυτοί βρίσκονται μέσα τους, για να μην διώχνουν απο εκεί και τους πολεμούν με το όνομα του Ίησού Χριστού, το οποίο λέγεται μέσα στη καρδιά, όπως προείπαμε. Οτι οι δαίμονες βρίσκονται μέσα μας, συμφωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος, λέγοντας, οτι εκείνο που είπε ο Κύριος, πως το ακάθαρτο πνεύμα, αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο, πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύματα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. 12,43)• αυτό, λέω, μαρτυρεί ο άγιος, οτι γίνεται μετά το Βάπτισμα, παραχωρούντος του Θεού
να μπαίνουν οί δαίμονες στον βαπτισθέντα, για τους πονηρούς λογισμούς και τα λόγια και τα κακά έργα, που θα κάνη μετά το Βάπτισμα (Λόγ. εις τα Φώτα• βλ. και το κ΄ κεφάλ. του β΄ μέρους).

[62] Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγμα από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. Γιατί γνώριζε, πως άλλη αίσθησι δεν μας πολεμάει τόσο, όσο η όρασι. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη, η λεπτότερη, η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής με το νού κατά την λαμπρότητα και το ασώματο, όπως λένε οι θεολόγοι, έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή, πολύ δύσκολα σβύνουν. Κατά δεύτερο τρόπο μας πολεμούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων, που ακούσαμε• και αυτό γνώριζε, οτι καθώς, οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις, τα μάτια δεν ευχαριστούνται, αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις, έτσι και η φαντασία, δεν ευχαριστείται, άν ίσως δεν κάνη ορατά, όλα όσα ακούγονται και γεύονται και μυρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία).

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄.

Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη με όλη του τη δύναμι τίς ταραχές και ενοχλήσεις, αν θέλη να πολεμήση καλά τους εχθρούς του

Οπως έχει υποχρέωσι αναπόφευκτη κάθε χριστιανός, οταν χάση την ειρήνη της καρδιάς του να κάνη το ό,τι μπορεί για να την ξαναποκτήση, έτσι πάλι πρέπει να γνωρίζη, ότιπως κανένα γεγονός που συμβαίνει στον κόσμο, που θα του συνέβαινε, δεν είναι σωστό και φρόνιμο να του στερή ή να του κλονίζη την παρόμοια ειρήνη. ΙΙρέπει ναί, να λυπούμαστε για τίς αμαρτίες μας, αλλά με έναν πόνο ειρηνικό, κατά τον τρόπο, που προηγουμένως έδειξα σε πολλά σημεία. και έτσι, χωρίς ενόχλησι της καρδιάς, να συμπονάμε με ευλαβή διάθεσι αγάπης κάθε άλλο αμαρτωλό και να κλαίμε εσωτερικά τολιγότερο• δηλαδή, ας πενθούμε για τα σφάλματα του. Για τα άλλα που συμβαίνουν, τα βαρειά και βασανιστικά, που μας έρχονται, όπως ασθένειες, πληγές, θάνατοι των συγγενών μας, επιδημίες πείνας, πόλεμοι, φωτιές και άλλα παρόμοια κακά, αν και οι κοσμικοί τα αποστρέφωνται τίς περισσότερες φορές, ως ενοχλήσεις της φύσεως, παρόλα αυτά, μπορούμε με την χάρι του Θεού, όχι μόνο να τα υποφέρουμε, αλλά και να τα θέλουμε και να τα αγαπάμε, σαν δίκαιη τιμωρία στους παράνομους και σαν αφορμές των αρετών στους καλούς• επειδή σε αυτόν το σκοπό αποβλέπουμε, και αυτό αρέσει ακόμη και σε αυτόν τον Κύριό μας και Θεό, που μας τα στέλνει• του οποίου το θέλημα ακολουθώντας εμείς, θα περάσουμε με καρδιά ήσυχη και αναπαυμένη όλες τίς θλίψεις και τα βάσανα της τωρινής ζωής. Και να είσαι βέβαιος, οτι κάθε παρενόχλησις και ταραχή της καρδιάς μας, δεν αρέσει στά θεϊκά μάτια• γιατί όποια και να ναι αυτή, πάντα είναι συντροφιασμένη από ατέλεια και πάντα προέρχεται απο κάποια κακιά ρίζα της φιλαυτίας.

Γι αυτό να έχης πάντοτε άγρυπνη μία σκοπιά παρατηρήσεως, η οποία αμέσως μόλις δεί κάτι που μπορεί να σε ενοχλήση και να σε ταράξη, ας σου κάνη νόημα, για να καταλαβαίνης για τι πρόκειται και να πιάνεις τα όπλα στο να διοικήσαι σκεπτόμενος, ότι όλα εκείνα τα κακά και άλλα παρόμοια πολλά, άν και φαίνωνται εξωτερικά κατά την αίσθησι κακά, δηλαδή βλαβερά, όμως δεν είναι αληθινά κακά, ούτε μπορούν να μας αφαιρέσουν τα πραγματικά καλά και οτι όλα τα διατάζει και τα παραχωρεί ο Θεός, για τους σωστούς σκοπούς που είπαμε πρίν και μας συμφέρουν και γιά άλλα, που δεν είναι γνωστά σε μας, αλλά πολύ δίκαια και πολύ άγια χωρίς αμφιβολία. Καί, άν σε κάθε θλιβερό και αντίθετο γεγονός που συμβαίνει, παραμένη η καρδιά σου έτσι αναπαυμένη και ειρηνική, μπορεί να έχης πολύ κέρδος• αν όμως ταράζεται, γνώριζε οτι κάθε άσκησι που κάνεις, σου αποδίδει ή καμία ή πολύ μικρή ωφέλεια.

Επιπλέον λέω και αυτό, ότι όταν η καρδιά ενοχλήται και ταράσσεται, είναι πάντα κάτω απο τα διάφορα χτυπήματα και τους πολέμους των εχθρών• και το σπουδαιότερο, όταν είμαστε ταραγμένοι δεν μπορούμε να δούμε καλά και να διακρίνουμε τον ίσιο δρόμο και την ασφαλή πορεία της αρετής• ο εχθρός μας λοιπόν διάβολος που μισεί πολύ αυτήν την ειρήνη (επειδή είναι μέρος, που κατοικεί το πνεύμα του Θεού, για να ενεργήση μεγάλα πράγματα), πολλές φορές ερχεται σάν φίλος και δοκιμάζει να μας την πάρη, χρησιμοποιώντας διάφορες επιθυμίες [63], οι οποίες μας φαίνονται πως είναι καλές• αλλά πόσο αυτές είναι απατηλές και ψεύτικες, μπορείς μεταξύ των άλλων στοιχείων να το γνωρίσης κι από αυτό• δηλαδή, επειδή μας κλέβουν την ειρήνη της καρδιάς.

Γι’ αυτό, αν θέλης να εμποδίσης την τόση μεγάλη ζημιά, όταν ο παρατηρητής, δηλαδή ο νους και η προσοχή του νου, σε προειδοποιήση ότι κάποια νέα επιθυμία κάποιου καλού ζητεί να μπη μέσα σου, μην της ανοίξης την είσοδο της καρδιάς, αν δεν ελευθερωθής πρώτα από κάθε θέλημα δικό σου και την παρουσιάσης στο Θεό και ομολογώντας την τυφλότητα και αγνωσία σου, να τον παρακαλέσης θερμά να σε φωτίση με το δικό του φως, για να δης, εάν αυτή η επιθυμία προέρχεται από αντίδικο εχθρό• και γι’ αυτό, τρέξε στον πνευματικό σου πατέρα και άφησέ το, όσο μπορείς, στην κρίσι εκείνου. Ομως, αν και η επιθυμία εκείνη είναι από τον Θεό, πρέπει εσύ, πρίν να την επιχειρήσης, να ταπεινωθής και να θανατώσης την μεγάλη σου προθυμία και θερμότητα, που έχεις γι’ αυτή• διότι το έργο εκείνο, του οποίου προηγείται αυτή η δική σου ταπείνωσις, αρέσει πολύ περισσότερο στο Θεό, παρά να γίνη με την επιθυμία της φύσεως - μάλιστα καμιά φορά του αρέσει πολύ περισσότερο εκείνη η δική σου ταπείνωσις, παρά αυτό το ίδιο το έργο. και με τον τρόπο αυτόν, αφού αποβάλλεις απο τον εαυτό σου τίς επιθυμίες, που δεν είναι καλές και μήκάνονας τις καλές, αν δεν καθησυχάσης πρώτα τίς φυσικές σου κινήσεις, θα κρατήσης την ειρήνη και την ασφάλεια, την ακρόπολι της καρδιάς σου.

Για να διαφυλάξης ακόμη την καρδιά σου ειρηνική σε κάθε πράγμα, πρέπει να την ελέγχης και να την φυλάς από κάποιες επιπλήξεις και εσωτερικούς ελέγχους της συνειδήσεως σου, οι οποίοι μερικές φορές είναι του διαβόλου, μολονότι φαίνονται ότι είναι του Θεού, με το να σε κατηγορούν για κάποιο λάθος• τους παρόμοιους ελέγχους, από τα αποτελέσματά τους θα τους αναγνωρίσης από που προέρχονται. Γιατί, αν σε ταπεινώνουν και σε κάνουν επιμελή στο να εργάζεσαι και δεν σου αφαιρούν την ελπίδα και εμπιστοσύνη που έχεις στον Θεό, πρέπει να τους δέχεσαι σάν από τον Θεό και να τον ευχαριστής• αν όμως σε συγχύζουν και σε κάνουν μικρόψυχο, δύσπιστο, αμελή και οκνηρό στο καλό, να είσαι βέβαιος πως προέρχονται από τον εχθρό• και μη τους δίνης σημασία, αλλά ακολούθησε τον δρόμο σου και την εξάσκησί σου. Γιατί, και εκτος απο όλα αυτά που σου είπα, πλέον απο κοινού, γεννιώνται στη καρδία μας οι παρενοχλήσεις και οι συγχύσεις, από τα περιστατικά των αντιθέτων πραγμάτων, που μας ακολουθούν σε αυτόν τον κόσμο.

Άλλα εσυ, για να προφυλαχθής από αυτά τα χτυπήματα της συγχύσεως, μπορείς να κάνης δύο πράγματα• το ένα είναι να σκεφθής σε ποιό είναι αντίθετα εκείνα τα περιστατικά• στο πνεύμα και την ψυχή; ή στην αγάπη του εαυτού μας και των επιθυμιών μας; Γιατί, αν είναι αντίθετα στις επιθυμίες σου και την αγάπη του εαυτού σου (ο οποίος είναι γενικά ο πρώτος εχθρός σου), δεν πρέπει να τα ονομάζης αντίθετα, αλλά να τα έχης γιά ευεργεσίες και βοήθεια του Υψίστου Θεού, οπότε και με χαρούμενη καρδιά και ευχαριστία να τα αποδέχεσαι• εαν όμως και είναι αντίθετα στο πνεύμα και την ψυχή, δεν πρέπει ούτε γι’ αυτό να χάνης την ειρήνη της καρδίας σου, όπως θα μάθης στο επόμενο κεφάλαιο• το άλλο είναι να υψώσης τον νου σου στο Θεό, και με μάτια κλειστά (χωρίς να θέλης να γνωρίζης κάτι άλλο), να δέχεσαι κάθε περιστατικό από το σπλαγχνικό χέρι της θείας πρόνοιάς του, σαν πράγμα γεμάτο από διάφορα αγαθά [64].


*********************************************************************


[63] Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ, όχημα και αμάξι του διαβόλου ονομάζει την σύγχυσι, πάνω στο οποίο καθήμενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). και ο ΙΙέτρος ο Δαμασκηνός λέγει• «Καμμία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αμαρτία, όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία).

[64] Γι’ αυτό, άξιο μνήμης είναι εκείνο, που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε, καλή και κακή, δυστυχή και ευτυχή• είναι δε το απόφθεγμα αυτό: «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσομαι τούτο επιλέγων αεί επί πασί μοι τοις συμβαίνουσι» (εκ των προς την Διάκονον Ολυμπιάδα επιστολών ια')• το οποίο και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος μιμούμενος, αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε, όπως βλέπουμε στο βίο του.

[pavmaria]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΖ΄.


Τί πρέπει να κάνουµε, όταν είµαστε πληγωµένοι


Όταν βρίσκεσαι πληγωµένος, επειδή έπεσες σε κάποιο αµάρτηµα λόγω αδυναµίας σου ή καµιά φορά µε την θέλησί σου για κακό σου, µη δειλιάσης· ούτε να ταραχθής γιʼ αυτό, αλλά αφού επιστρέψης αµέσως στο Θεό, µίλησε έτσι· «Βλέπε, Κύριε µου· έκανα τέτοια πράγµατα σαν τέτοιος που είµαι· ούτε ήταν δυνατό να περίµενες και τίποτα άλλο από εµένα τον τόσο κακοπροαίρετο και αδύνατο, παρά ξεπε-σµό και γκρέµισµα».

Καί εδώ, ξευτελίσου στα µάτια σου αρκετή ώρα και λυπήσου µε πόνο καρδιάς για την λύπη που προξένησες στον Θεό και χωρίς να συγχυσθής, αγανάκτησε κατά των αισχρών σου παθών, ιδιαιτέρως δε και µάλιστα, εναντίον εκείνου του πάθους που έγινε αιτία να πέσης· έπειτα πές πάλι· «Ούτε µέχρι εδω θα στεκόµουνα, Κύριε µου, και θα αµάρτανα χειρότερα, εάν εσύ δεν µε κρατούσες µε την πολύ µεγάλη σου αγαθότητα».

Καί ευχαρίστησέ τον και αγάπησέ τον περισσότερο παρά ποτέ θαυµάζοντας την τόση µεγάλη ευσπλαγχνία του, ότι και παρόλο που λυπήθηκε από σένα, πάλι σου δίνει το δεξί του χέρι και σε βοηθάει, για να µη ξαναπέσης στην αµαρτία· τελευταία πές µε µεγάλο θάρρος στη µεγάλη ευσπλαγχνία του· «Εσύ, Κύριε µου, κάνε σάν εκείνος που είσαι και συγχώρεσέ µε και µην επιτρέψης στο εξής να ζω χωρισµένος από σένα, ούτε να αποµακρυνθώ ποτέ, ούτε να σε λυπήσω πλέον».

Καί κάνοντας έτσι, µη σκεφθής αν σε συγχώρεσε, διότι αυτό δεν είναι τίποτα άλλο, παρά υπερηφάνεια, ενόχλησις του νου, χάσιµο του καιρού και απάτη του διαβόλου, χρωµατισµένη µε διαφόρες καλές προφάσεις. Γιʼ αυτό, αφήνοντας τον εαυτό σου ελεύθερα στα ελεήµονα χέρια του Θεού, ακολούθησε την άσκησί σου, σάν να µην είχες πέσει.

Και αν συµβή εξαιτίας της αδυναµίας σου να αµαρτήσης πολλές φορές
την ηµέρα 65 και να µείνης πληγωµένος, κάνε αυτό πού σου είπα όλες τίς φορές, όχι µε µικρότερη ελπίδα στο Θεό. και κατηγορώντας περισσότερο τόν εαυτό σου και µισώντας την αµαρτία περισσότερο, αγωνίσου να ζης µε περισσότερη προφύλαξι.

Αυτή η εκγύµνασις δεν αρέσει στο διάβολο· γιατί βλέπει πως αρέσει πολύ στο Θεό, επειδή και µένει ντροπιασµένος ο αντίπαλος, βλέποντας ότι νικήθηκε από εκείνον, που αυτός είχε πρίν νικήσει. Γιʼ αυτό και διαφορετικούς απατηλούς τρόπους χρησιµοποιεί για να µας εµποδίση να µη το κάνουµε. και πολλές φορές πετυχαίνει τον σκοπό του εξαιτίας της αµέλειάς µας και της λίγης φροντίδας που έχουµε στον εαυτό µας. Γιʼ αυτό, όσο εσύ βρείς δυσκολία σε αυτό από τον εχθρό, τόσο περισσότερο πρέπει να αγωνισθής να τό κάνης πολλές φορές, ακόµη και αν µία µόνο φορά έπεσες· µάλιστα πρέπει αυτό να κάνης, άν, αφού αµαρτήσης, αισθάνεσαι ότι ενοχλείσαι και συγχύζεσαι και σε πιάνη απελπισία για να µπορέσης έτσι µε αυτό να αποκτήσης ειρήνη και γαλήνη στην καρδιά σου και θάρρος µαζί· και αφού οπλισθής µε αυτά τα όπλα, να στραφής στό Θεό.

Γιατί, αυτή η παρόµοια ενόχλησις και ταραχή που έχει κάποιος για την αµαρτία, δεν γίνεται επειδή µε αυτό που έκανε λύπησε τον Θεό, αλλά γίνεται για τον φόβο της δικής του καταδίκης · και αυτό σηµαίνει οτι, αυτή προέρχεται από την φιλαυτία, όπως πολλές φορές είπαµε.

Ό τρόπος λοιπόν, για να αποκτήσης την ειρήνη, είναι ο εξής· να ξεχάσης τελειωτικά την πτώσι και την αµαρτία σου 66 και να παραδοθής στην σκέψι της µεγάλης και άφατης αγαθότητας του Θεού· και ότι, αυτός µένει πολύ πρόθυµος και επιθυµεί να συγχωρέση κάθε αµαρτία, όσο και αν είναι βαρειά, προσκαλώντας τον αµαρτωλό µε διάφορους τρόπους και µέσα από διάφορους δρόµους, για να έλθη σε συναίσθησι και να ενωθή µαζί του σε αυτή την ζωή µε την χάρι του· στην δε άλλη, να τον αγιάση µε τη δόξα του και να τον κάνη αιώνια µακάριο.

Και αφού µε αυτές και παρόµοιες σκέψεις και στοχασµούς, γαληνέψης το νου σου, τότε θα επιστρέψης στην πτώσι σου, κάνοντας όπως είπα πιό πάνω· κατόπιν, όταν έρθη η ώρα της εξοµολογήσεως (την οποία σε προτρέπω να κάνης πολύ συχνά), θυµήσου όλες σου τίς αµαρτίες, και µε νέο πόνο και λύπη, για την λύπη του Θεού, και µε πρόθεσι και απόφασι να µη τον λυπήσης πλέον, φανέρωσέ τες όλες στον Πνευµατικό σου και κάνε µε προθυµία τον κανόνα που θα σου ορίση.


* * * * *


65
Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µέρους αυτού του βιβλίου, µας διδάσκει καθαρώτερα, οτι τα αµαρτήµατα που λέει το παρόν κεφάλαιο, δεν αννοούνται πως είναι θανάσιµα, αλλά µη θανάσιµα και συγγνωστά, και αυτοί που σε αυτά αµαρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµα πταίσµατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µεγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα, όχι όµως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµατική ζωή, οί αγωνιζόµενοι στη αρετή. Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµαρτήµατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά, βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µεγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί, κατά παραχώρησι Θεού), κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη, ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο, που κάνει το οποιοδήποτε αµάρτηµα.

66
Σε αυτό αρµόζει ή ιστορία που αναγινώσκοµε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µοναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία. και επειδή οι λογισµοί της απογνώσεως από µέσα τον ενωχλούσαν, ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει, αυτός ως φρόνιµος και έµπειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµο, έλεγε στους λογισµούς του· «ουχ ήµαρτον, ουχ ήµαρτον»· έως ότου µπήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του, τότε έδειξε την πρέπουσα µετάνοια δια την αµαρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα, ότι ο µοναχός εκείνος, έπεσε, ναί, αλλά σηκώθηκε και νίκησε.

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄.

Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεμά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων

Γνώριζε, αγαπητέ, οτι ο διάβολος δεν φροντίζει για τίποτα άλλο, παρά για τη δική μας απώλεια, και οτι δεν πολεμάει όλους με ένα και τον ίδιο τρόπο. Και για να αρχίσω να σου περιγράφω μερικούς από τους πολέμους του και τίς τακτικές τους και τις απάτες του, σου παρουσιάζω πέντε καταστάσεις ανθρώπων. Μερικοί είναι στην υπηρεσία της αμαρτίας χωρίς κανένα λογισμό να ελευθερωθούν• μερι-κοί πάλι, θέλουν να ελευθερωθούν, αλλά δεν το επιχειρούν• είναι και άλλοι που μετά την απόκτησι των αρετών, πέφτουν με μεγαλύτερη φθορά στην αμαρτία. Άλλοι νομίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα, άλλοι αφήνουν τον δρόμο της αρετής που έχουν• και άλλοι, την αρετή που έχουν, την κάνουν αιτία κακίας. Για όλους αυτούς θα μιλήσω ξεχωριστά.

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄.

Ο πόλεμος και η απάτη που χρησιμοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αμαρτίας.

Όταν ο διάβολος κρατά κάποιον στην υπηρεσία της αμαρτίας, δεν φροντίζει για τίποτα άλλο παρά να τον τυφλώνη περισσότερο και να τον βγάζη από κάθε καλό λογισμό, που μπορεί να τον παρακινήση στο να γνωρίση την πολύ δυ-στυχισμένη του ζωή• και οχι μόνον τον βγάζει απο τους λογισμούς που τον καλούν στην επιστροφή και στην μετάνοια, βάζοντας στο νου του άλλους λογισμούς κακούς και αντίθετους, αλλά και με έτοιμες και γρήγορες αφορμές, τον κάνει ο τρισκατάρατος να πέφτη συχνά στην ίδια αμαρτία ή σε άλλες μεγαλύτερες, από τις οποίες βγαίνει ο ταλαίπωρος αμαρτωλός, περισσότερο σκοτισμένος και τυφλός, ώστε με την τυφλότητά του φτάνει και γκρεμίζεται στην συνήθεια της αμαρτίας και έτσι τρέχοντας ο άθλιος από την πράξι της αμαρτίας σε μεγαλύτερη τυφλότητα και πάλι από την τυφλότητα σε μεγαλύτερα αμαρτήματα, κυκλογυρίζει σχεδόν όλη την ταλαίπωρη ζωή του μέχρι θανάτου, αν ο Θεός δεν οικονομήση την σωτηρία του με την χάρι του.

Λοιπόν, όποιος βρίσκεται σε αυτή την πολύ δυστυχισμένη κατάστασι, αν αγαπά να θεραπευθή, πρέπει να δεχθή αμέσως το γρηγορώτερο τον λογισμό εκείνον και τήν έμπνευσι, πού τον προσκαλεί από το σκοτάδι στο φως και από την αμαρτία στη μετάνοια και πρέπει να φωνάξη με όλη του την καρδιά στο Ποιητή του• «Κύριε μουμ βοήθησέ με, βοήθησέ με γρήγορα και μη με αφήσης πλέον σε αυτό το σκοτάδι της αμαρτίας»• ας μη σταματήσει να ξαναλέη πολλές φορές το ίδιο και να φωνάζη με αυτό και παρόμοιο τρόπο• και αμέσως, αμέσως, αν είναι δυνατόν, ας ζητήση βοήθεια και συμβουλή, για να μπορέση να ελευθερωθή από τον εχθρό• εάν όμως δεν μπορή να πάη αμέσως, ας προστρέξη γρήγορα στον σταυρωμένο Ιησού και ας προσπέση στά Αγιά του πόδια με το πρόσωπο στη γη και στη Θεοτόκο Μαρία, ζητώντας ευσπλαγχνία και βοήθεια• και η νίκη στέκεται σε αυτή την γρηγοράδα.

[ntinoula]

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄.

Ο πόλεμος και η απάτη, πού μεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν. Και γιατί οι αποφάσεις μας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσμά τους

Εκείνοι, που γνωρίζουν την κακή ζωή που ζουν και θέλουν να την αλλάξουν, ως επί το πλείστον μένουν πλανεμένοι και νικημένοι από τον εχθρό με αυτά τα όπλα• μετά απο αυτά• αύριο, αύριο• ας τελειώσω πρώτα αυτή την υπόθεσι και μετά απο αυτά να παραδοθώ με περισσότερη ανάπαυσι στη χάρι του Θεού και στη πνευματική ζωή• ας κάνω αυτό σήμερα και αύριο μετανοώ. Παγίδα του εχθρού είναι αυτή, αδελφέ, η οποία έπιασε πολλούς και πιάνει ακόμη πιό πολύ τον κόσμο. Αιτία της παγίδας αυτής είναι η αμέλεια και η άγνοιά μας. Επειδή και σε μιά τέτοια υπόθεσι, από την οποία αποτελείται και κρέμεται όλη η σωτηρία της δικής μας ψυχής και όλη η τιμή του Θεού, δεν πιάνουμε γρήγορα εκείνο το τόσο δυνατό όπλο και να πούμε στον εαυτό μας• τώρα, τώρα να ζήσω πνευματική ζωή και όχι μετά απο αυτά• σήμερα, σήμερα να μετανοήσω και όχι αύριο• το τώρα και το σήμερα, είναι στα χέρια μου• το, μετά απο αυτά και το αύριο είναι στα χέρια του Θεού. Αλλά και αν μου είχε δοθή τό, μετά απο αυτά και το αυριο, ποιός δρόμος σωτηρίας και νίκης θα είναι αυτός, το να θέλω πρώτα να πληγωθώ και ύστερα να θεραπευθώ το να κάνω πρώτα τις νέες αταξίες μου και να συμορφώνωμαι;

Οπότε, αν θέλης να φύγεις, αδελφέ, από αυτή την πλάνη και να νικήσης τον εχθρό, η θεραπεία είναι, το να υπακούσης γρήγορα με την πράξι στους καλούς λογισμούς και τις θείες εμπνεύσεις, που σε καλούν σε μετάνοια και να μη δώσης καθόλου περιθώριο στη μέση, ούτε να πης, οτι εγώ αποφάσισα οριστικά να μετανοήσω μετά απο αυτά και πιά δεν μπορώ να αλλάξω• όχι γιατί οι αποφάσεις αυτές πολλές φορές είναι λανθασμένες και πολλοί δείχνοντας εμπιστοσύνη σ’ αυτές, εξαπατήθηκαν και έμειναν αμετανόητοι για διάφορες αιτίες.

Α΄. Γιατί οι δικές μας αποφάσεις δεν είναι θεμελιωμένες πάνω στην απιστία του εαυτού μας και στο θάρρος και την ελπίδα του Θεού• και μετά από αυτό συμβαίνει το να μη μπορούμε να δούμε την μεγάλη μας υπερηφάνεια, από την οποία παρακινούμενοι, δίνουμε εμπιστοσύνη στις δικές μας αποφάσεις, πως είναι σταθερές. Αλλά τό φως για να γνωρίσουμε αυτή την υπερηφάνεια και ασθένειά μας και η βοήθεια για να θεραπευτούμε, προέρχεται από την αγαθότητα του Θεού, ο οποίος παραχωρεί, όπως είπαμε προηγουμένως, να πέσουμε και με την πτώσι, μας προσκαλεί αντί να ελπίζουμε στο δικό μας θάρρος και ελπίδα, να ελπίζουμε και να δίνουμε εμπιστοσύνη σε αυτόν μόνο• και από την υπερηφάνειά μας, μας προσκαλεί στη γνώσι του εαυτού μας. Θέλεις να γνωρίζης, άνθρωπε, πότε είναι δυνατές και στερεές οι απο-φάσεις σου; Όταν δεν έχης καμμία εμπιστοσύνη στο εαυτό σου και όταν είναι όλες θεμελιωμένες με ταπείνωσι στην ελπίδα και το θάρρος του Θεού.

Β΄. Όταν κινούμαστε εμείς να πάρουμε καμμία απόφασι, σκεφπόμαστε μόνο την ωραιότητα και δύναμι της αρετής, η οποία παρασύρει με το μέρος της την θέλησί μας, όσο και αν είναι ασθενής και αδύνατη• μετά απο αυτά όμως, όταν παρουσιασθή η δυσκολία και ο κόπος, με τα οποία αποκτάται η αρετή, με το να είναι αδύνατη και νέα η θέλησί μας, μικραίνει και αποσύρεται πίσω και στη συνέχεια μένουν άπρακτες οι αποφάσεις μας. Γι’ αυτό εσύ συνήθισε να αγαπάς πολύ περισσότερο τίς δυσκολίες, που φέρνουν την απόκτησι των αρετών, παρά τίς ίδιες τίς αρετές, και από αυτές τίς δυσκολίες ας τρέφεται πάντα η θέλησίς σου, πότε με το λίγο και πότε με το πολύ, αν θέλης πραγματικά να αποκτήσεις τις αρετές. και ας είσαι βέβαιος, οτι τόσο πιό γρήγορα και πιό γενναία θα νικήσης τον εαυτό σου και τους εχθρούς σου, οσο πιά γενναία αγκαλιάσεις τίς δυσκολίες και όσο περισσότερο τίς αγαπάς.

Γ'. Γιατί οι αποφάσεις μας μερικές φορές δεν σκέφτονται τίς αρετές και την θέλησι του Θεού, άλλα το δικό τους συμφέρον, το οποίο, συνήθως ακολουθεί τίς αποφάσεις, που κάνουμε για τίς πνευματικές τρυφές και για να αποκτήσουμε θεία χαρίσματα. Οπότε εμείς, στίς θλίψεις που μας στενοχωρούν πολύ, άλλη βοήθεια δεν βρίσκουμε, παρά να βάλουμε σκοπό και να αποφασίσουμε πως θά παραδοθούμε ολοκληρωτικά στο Θεό και στίς εξασκήσεις των αρετών. και αν αγαπάς να παραδοθής και συ, αδελφέ, σε αυτό, ας είσαι στο καιρό των πνευματικών τρυφών πολύ επιφυλακτικός και ταπεινός στις αποφάσεις σου• ιδιαίτερα όμως φυλάξου, να μη δίνης εντολές στον εαυτό σου και να μην κάνης τάματα, για να μην τα παραβής και πέσης στην αμαρτία• και οταν βρίσκεσαι λυπημένος, η απόφασι και η γνώμη σου ας είναι να υποφέρης ευχάριστα τον σταυρό και την θλίψι, καθώς θέλει ο Κύριος, αποστρεφόμενος κάθε γήινη βοήθεια και καμιά φορά ακόμη και την ουράνια• μία ας είναι η αναζήτησίς σου και μία η επιθυμία σου, να βοηθήσαι από τον Θεό, για να μπορής να υποφέρης κάθετι αντίθετο, χωρίς να μολύνης την αρετή της υπομονής και χωρίς να κάνης τον Θεό σου να δυσανασχετήση.